Οι διεθνείς εξελίξεις δεν αποτελούν την εξέλιξη μίας κατά συνθήκη εντροπίας. Γεγονότα διαμορφώνουν τάσεις και επενεργούν ως μεταβλητές ανακατανομής ισχύος, οδηγώντας το διεθνές σύστημα να βιώνει ένα διαρκές φαινόμενο της πεταλούδας.
Το τρομοκρατικό χτύπημα της 7ης Οκτωβρίου του 2023 εναντίον του Ισραήλ από τη Χαμάς έχει δημιουργήσει μια τέτοια πύκνωση του διεθνοπολιτικού χρόνου που ακόμη και οι ειδικοί δυσκολεύονται να καταγράψουν τις συνδέσεις που προκύπτουν λόγω της πολυπλοκότητας των συνδεσιμοτήτων.
Η Μέση Ανατολή δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια, η σιιτική ημισέληνος δεν θα είναι ξανά ποτέ τόσο επιδραστική, το Ισραήλ θα πρέπει να επενδύσει ένα δυσθεώρητο πολιτικό και υλικό απόθεμα ώστε να επανακτήσει μέρος της ήπιας ισχύος του, ενώ το Ιράν δεν έχει άλλη προοπτική παρά να λάβει όλα αυτά τα βήματα ώστε το θεοκρατικό του καθεστώς να οδηγηθεί σε μια μακρά πορεία συμπεριφορικής ανασυγκρότησης με στόχο ένα πιο ανεκτό προσωπείο για τις πλατιές μάζες, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει ηχηρά σε χρόνο απροσδιόριστου μέλλοντα.
Η πορεία της Ιστορίας δείχνει ότι τα κλειστά και μη ευέλικτα πολιτικά συστήματα δεν έχουν τις αντοχές να επιβιώνουν προσπαθειών «περεστρόικα» εξαιτίας του ότι η εξέλιξη ακυρώνει τη μονοσήμαντη φύση του καθεστώτος. Το μεγαλύτερο όμως και πλέον ατράνταχτο δεδομένο που γεννά η κρίση στη Μέση Ανατολή από την 7η Οκτωβρίου μέχρι και σήμερα είναι η κατανόηση ότι η παγκόσμια ασύμμετρη οικονομική αλληλεξάρτηση που παράγει το σύγχρονο ενεργειακό οικοδόμημα με βασικό μοχλό κίνησης το αργό πετρέλαιο δεν παρέχει το επίπεδο ασφάλειας και οικονομικής ευμάρειας που παρείχε μέχρι σήμερα και οι αλλαγές είναι ante portas.
Οι αλλαγές αυτές θα προκύψουν ως πολιτική αναγκαιότητα απεγκλωβισμού του διεθνούς συστήματος από την ψευδαίσθηση της μετάβασης στη μετανεωτερική παραμυθία. Η ισχυροποίηση των συνεργατικών σχημάτων σε επίπεδο υποσυστημικής διάστασης επανέρχεται στο διεθνές προσκήνιο με ένταση, αφού το αφήγημα της παγκοσμιοποίησης δεν αφορά πλέον τη διεθνή πολιτική.
Η οικοδόμηση της υποσυστημικής αποτύπωσης του «3+1» στην Ανατολική Μεσόγειο και το συνεργατικό μοντέλο μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Ιερουσαλήμ με τη διαρκή παρουσία και ενθάρρυνση της Ουάσιγκτον έρχεται να υπογραμμίσει όλα τα παραπάνω. Δύο αναγνώσεις αναφορικά με τη συγκεκριμένη εξέλιξη ανοίγονται εμπρός μας. Η «3+1» να εξελίσσεται είτε ως μονοσήμαντο απότοκο ενός παιγνίου μηδενικού αθροίσματος με κεντρική μεταβλητή την Αγκυρα είτε ως μια σημαντική ευκαιρία αναβάθμισης των ημέτερων δυνάμεων σε επίπεδο τεχνολογίας, υποδομών και παραγωγής πρωτογενούς πλούτου.
Στην πρώτη περίπτωση παίζουμε το παιχνίδι της Τουρκίας που επιθυμεί να διατηρήσει την Ανατολική Μεσόγειο στις στενωπούς του αναθεωρητικού ιδεολογήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Στη δεύτερη περίπτωση, μια νέα ισχυρή προοπτική ανοίγεται για τον Ελληνισμό, προσφέροντας τη ρεαλιστική δυνατότητα του δυναμικού απεγκλωβισμού μας από την οικονομική δυσανεξία και την τεχνολογική αδυναμία. Με άλλα λόγια, μας δίνεται η ευκαιρία της ουσιαστικής ενδυνάμωσης των οντολογικών μας πυλώνων με σημαντικές αντηχήσεις στον εσωτερικό οντολογικό μας πυρήνα αλλά και στην εξωτερική σφαίρα.
Το προσεχές διάστημα και μέχρι την έναρξη της Συνόδου «3+1» στην Ουάσιγκτον την 9η Ιουνίου, η Τουρκία θα επιδιώξει να εγκλωβίσει τη συμμετοχή Ελλάδας και Κύπρου σε αυτή τη συνάντηση σε μια γραμμική ανάπτυξη συμβατικής αποτροπής. Μας δίνεται όμως η ευκαιρία ουσιαστικής αναβάθμισης της γεωστρατηγικής και γεωοικονομικής μας παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο με περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεών μας με το Ισραήλ, αλλά και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στην επόμενη στροφή.
Με ενεργειακές συμφωνίες, αλλά και ανάπτυξη της αμυντικής μας τεχνολογίας με την παροχή τεχνογνωσίας και μοντέλων μεθοδολογικής ανάπτυξης από την Ιερουσαλήμ. Αυτή είναι μια ευκαιρία στον πυρήνα της άμυνας και του παραγωγικού μας μοντέλου που δεν πρέπει να χαθεί εξαιτίας της πολύχρωμης αναβλητικότητας που μας χαρακτηρίζει ως κράτος, όταν μάλιστα η Τουρκία δείχνει ακόμη και σήμερα να υπόκειται σε καθεστώς διπλωματικής αμφισημίας, φλερτάροντας με παρίες της διεθνούς σκηνής.
Ο κ. Σπύρος Ν. Λίτσας είναι καθηγητής Θεωρίας Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος στις Διεθνείς Σπουδές του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
