Μπλουζάκια, αυτοκόλλητα, ντουντούκες και κόρνες. Γνώριμη εικόνα θα έλεγε κανείς. Σας θυμίζουν τίποτα; Είναι μόνο λίγα από αυτό που ονομάζω «περιτύλιγμα» ενός δημοκρατικού θεσμού. Μιλάμε για το Δεκαπενταμελές Μαθητικό Συμβούλιο.

Λίγες εβδομάδες απ’ όταν ξεκίνησε η σχολική χρονιά, ο προαύλιος χώρος του σχολείου είχε γεμίσει με παιδιά που χειροκροτούσαν συμμαθητές τους οι οποίοι έκαναν την εμφάνισή τους ντυμένοι με ασορτί ρούχα που ανέγραφαν το επώνυμό τους, με γυαλιά, καπέλα και άλλα πρωτότυπα αξεσουάρ. Από γύρω ακούγονταν επευφημίες και σφυρίγματα, ενώ από το κέντρο της αυλής οι κόρνες και τα συνθήματα των «δικών τους».

Και όσο ο καθείς κάνει την «πασαρέλα» του, γεννάται εύλογα το ερώτημα: πώς φτάσαμε ως εδώ; Και όχι, δεν εννοώ τον γρήγορο ρυθμό της σχολικής χρονιάς, αλλά τη μετατροπή των εκλογών, ενός άκρως δημοκρατικού θεσμού, σε πανηγυράκι, μια ακόμη αφορμή, δηλαδή, για να γλιτώσουμε κάνα δυο εξαντλητικές διδακτικές ώρες.

Πλέον η ανάδειξη ενός ή μιας προέδρου και της ομάδας που θα τον/την περιβάλλει δεν βασίζεται στις ικανότητες, την προθυμία και την υπευθυνότητα. Κύρια κριτήρια αποτελούν στις μέρες μας η αναγνωρισιμότητα, οι διασυνδέσεις και οι χωρίς ουσία υποσχέσεις. Πιο συγκεκριμένα, αν δεν ανήκεις σε κάποια κλίκα, οι πιθανότητες να εκλεγείς είναι ελάχιστες έως και μηδαμινές. Στο προσκήνιο βρίσκονται κυρίως οι μαθητές που επενδύουν στη «μαγκιά» ως στοιχείο ταυτότητας, ενώ όλοι οι υπόλοιποι παραμένουν στο «backstage».

Οι πρώτοι επιδίδονται στο να υπόσχονται εκδρομές και καταλήψεις. Γεγονός πράγματι δελεαστικό, ειδικά για τους νεοαφιχθέντες μαθητές του Γυμνασίου. Ομως, πού πήγαν η ποιότητα της σχολικής ζωής, η ουσιαστική συμμετοχή στη μαθητική κοινότητα και η οργάνωση δραστηριοτήτων; Απ’ ό,τι φαίνεται περίπατο… μαζί με τις ελπίδες μου για μια πραγματική απεικόνιση της πολιτικής πραγματικότητας στη μαθητική ζωή.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι αρμοδιότητες και οι πρωτοβουλίες του Δεκαπενταμελούς ολοένα και συρρικνώνονται. Το συμβούλιο δεν διοργανώνει δράσεις όπως χοροεσπερίδες, μπαζάρ ή διαγωνισμούς ούτε ιδρύει ομίλους. Περιορίζεται μόνο στην παράκληση για εκδρομές και στην πραγματοποίηση, παράνομων στην ουσία, καταλήψεων. Εν ολίγοις, οτιδήποτε δεν περιλαμβάνει την απώλεια μαθημάτων δεν αποτελεί αντικείμενο ενδιαφέροντος των μελών του συμβουλίου.

Τι φταίει όμως που η δημοκρατικότερη διαδικασία έχει λάβει διαστάσεις διαγωνισμού δημοφιλίας; Η έλλειψη πολιτικής συνείδησης και κρατικής φροντίδας, η απώλεια κριτικής σκέψης, η ανεπαρκής ενημέρωση, ο ευεπηρέαστος χαρακτήρας της νεολαίας, οι τάσεις για αντισυμβατισμό; Πιθανόν ένα συνονθύλευμα όλων των παραπάνω.

Παρατηρείται συχνά πως οι μαθητές δεν αξιοποιούν ορθά την κριτική τους σκέψη και αγνοούν τις επιπτώσεις των αποφάσεών τους. Ακόμη, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποτιμούν τη δύναμη της ψήφου τους. Χαρακτηριστική αλλά λανθασμένη αντίληψη είναι η «Η δική μου ψήφος θα κάνει τη διαφορά;». Επιπροσθέτως, αρκετές φορές οι εμπλεκόμενοι αδυνατούν να κατανοήσουν πως η συμμετοχή τους στον μαθητικό πολιτικό βίο συνεπάγεται μια σειρά ευθυνών και δεν είναι ένας ρόλος-βιτρίνα.

Είναι όμως τόσο σημαντικό να καλλιεργήσουμε την πολιτική μας κουλτούρα ήδη από το Λύκειο; Για κάποιους η επιλογή υποψηφίου με κριτήριο δύο μονοήμερες εξορμήσεις δεν φαίνεται να αποτελεί μεγάλο ζήτημα. Και τι πειράζει, τόσο κακό είναι; Θα έλεγε κάποιος. Τι θα του απαντούσαμε όμως;

Σίγουρα, όλοι έχουμε ακούσει τους μεγαλύτερους να λένε πως εμείς είμαστε το μέλλον της χώρας. Ποιος τολμάει να διαφωνήσει; Πράγματι, κάποια μέρα, πολύ σύντομα μάλιστα, θα κληθούμε να αναδείξουμε όχι πρόεδρο Δεκαπενταμελούς, αλλά πρωθυπουργό, ευρωβουλευτές, δήμαρχο και όλα τα συναφή αξιώματα. Τότε όμως δεν θα πρέπει να ψάχνουμε στο ψηφοδέλτιο το όνομα του ψηλού από το Γ1…

Καταφεύγοντας στους αρχαίους Ελληνες, μεταξύ των νόμων του Σόλωνα υπήρχε η αρχή ότι οι νέοι πρέπει να εκπαιδεύονται ως μελλοντικοί πολίτες, διότι η Πολιτεία «της παιδείας εξαρτάται». Αλλά δεν χρειάζεται να ταξιδέψουμε τόσο μακριά. Στις αρχές του 20ού αιώνα ένα αμερικανός φιλόσοφος, ο Τζον Ντιούι, διατύπωσε πως: «Η Δημοκρατία πρέπει να γεννιέται ξανά σε κάθε γενιά και η Παιδεία να είναι η μαμή της». Και οι δύο θέσεις αποτυπώνουν με ακρίβεια τη σημασία της πολιτικής αγωγής.

Ανάμεσα στις ευθύνες της Παιδείας είναι να εμφυσήσει στους νέους το δημοκρατικό πνεύμα. Για τον λόγο αυτόν έχει την υποχρέωση να προωθεί με σωστό τρόπο την υγιή πολιτικοποίηση. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με ποικίλους τρόπους, μεταξύ των οποίων η εκπαίδευση να αναγνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά της προπαγάνδας και να μην παρασυρόμαστε από δημαγωγικά πυροτεχνήματα. Επιπλέον, το σχολείο πρέπει να προβάλλει τη σημασία της συμμετοχής στα κοινά τονίζοντας τη δύναμη της κάθε φωνής, του κάθε πολίτη. Να φέρει, δηλαδή, αντίρρηση στους απαισιόδοξους μαθητές που αναφέραμε παραπάνω. Ταυτόχρονα, η διδασκαλία καλό θα ήταν να διευρύνεται και στη γνώση των δικαιωμάτων μας ως ψηφοφόρων και στην παρότρυνσή μας για τη διεκδίκησή τους.

Μόνο έτσι η παιδεία θα δώσει βαρύτητα και αξία στην ενεργό συμμετοχή μας στην πολιτική ζωή.

Μπορούμε λοιπόν εύκολα να εξαγάγουμε το συμπέρασμα πως η μαθητική κοινότητα είναι το πρώτο κύτταρο της δημοκρατικής ζωής. Ως στόχο πρέπει να ορίσουμε τη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μοντέλο της πολιτικής πραγματικότητας. Το Δεκαπενταμελές και το Λύκειο εν γένει μπορούν να γίνουν εργαστήρι ιδεών, χώρος δράσης, αφετηρία για έναν τρόπο σκέψης που θα μας συνοδεύει και αργότερα, όταν βρεθούμε μπροστά σε πραγματικές κάλπες και πραγματικές ευθύνες. Αν εμείς, οι μαθητές, επιλέξουμε να γίνουμε ενεργό κομμάτι της Πολιτείας, τότε δεν υπάρχει αμφιβολία: το μέλλον – και το δικό μας και της χώρας – μπορεί να είναι πολύ πιο φωτεινό από όσο φανταζόμαστε.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στην εφημερίδα TO BHMA της Κατερίνης που κυκλοφόρησε με «Το Βήμα της Κυριακής» στις 22 Φεβρουαρίου 2026.