Ο Αριστοτέλης Βαρσάμης γεννήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου το 1942 στο Μαυρονόρος Γρεβενών. Eζησε πολλά χρόνια στη Ζάκυνθο, όπου ξεκίνησε να ανακαλύπτει το ταλέντο του στη ζωγραφική. Aρχισε αντιγράφοντας έργα μεγάλων καλλιτεχνών όπως του Σαλβαδόρ Νταλί. Παρότι διάβαζε πολύ, δεν σπούδασε ποτέ του.
Τα πρώτα χρόνια δούλευε σαν ελαιοχρωματιστής με τον πατέρα του, ο οποίος ήθελε ο Αριστοτέλης να ακολουθήσει το ίδιο επάγγελμα. Παρ’ όλα αυτά, το 1956, στη Ζάκυνθο, ο Αριστοτέλης μαθήτευσε πλάι στον ζωγράφο Χρήστο Ρουσέα μέχρι και το 1960.
Συνέχισε την καλλιτεχνική του πορεία με μαθήματα αγιογραφίας με τον ζωγράφο και αγιογράφο Εμμανουήλ Αλμπάνη το 1973 στα Τρίκαλα. Διέπρεψε ως αγιογράφος και εργάστηκε σε διάφορες εκκλησίες του Νομού Γρεβενών αναλαμβάνοντας την αγιογράφησή τους.
Ταξίδεψε σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία, από τις οποίες άντλησε έμπνευση για τα έργα του. Το 1976 δημιούργησε δικό του εργαστήριο στην πόλη των Γρεβενών, όπου κατοικεί μέχρι και σήμερα, και πραγματοποιούσε μαθήματα ζωγραφικής διδάσκοντας εφήβους και ενηλίκους.
Οι επιρροές
Ο τρόπος δουλειάς του είναι επηρεασμένος από βυζαντινούς και αναγεννησιακούς καλλιτέχνες. Συνδυάζει έτσι με μοναδικό τρόπο τη ζωγραφική και την αγιογραφία, δημιουργώντας ένα υφολογικό μείγμα που ξεφεύγει τόσο από την αυστηρή παραδοσιακή βυζαντινή τεχνοτροπία όσο και από την καθαρή κοσμική ζωγραφική.
Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από έντονα χρώματα και ρευστά περιγράμματα, στοιχεία που του επιτρέπουν να δίνει στα έργα του μια διαρκή αίσθηση κίνησης και συναισθηματικής ροής. Οι μορφές του δεν ορίζονται από σκληρές γραμμές, αλλά από μια μαλακή, ζωντανή διαβάθμιση που τονίζει τον άνθρωπο ως οργανικό και εκφραστικό σώμα.
Το χρώμα λειτουργεί ως βασικό εργαλείο ψυχικής έκφρασης: έντονο, καθαρό, πληθωρικό, συνήθως όχι για να αποδώσει ρεαλισμό αλλά για να μεταδώσει το συναίσθημα, την εσωτερική θερμοκρασία της μορφής.
Στην αγιογραφία του ακολουθεί την πλατιά, μακεδονική τεχνική, η οποία του δίνει μεγαλύτερη ελευθερία στη διαχείριση των φωτισμών και των χρωματικών επιφανειών. Η τεχνική αυτή, εμπνευσμένη από τον Πανσέληνο και τη μεταβυζαντινή παράδοση, επιτρέπει στον Βαρσάμη να δημιουργεί αγιογραφικές μορφές με περισσότερο ζωγραφικό βάθος, πιο ανθρώπινη έκφραση και μεγαλύτερη δραματικότητα, χωρίς όμως να ξεφεύγει από το πνευματικό πλαίσιο της εικόνας.
Ετσι οι άγιες μορφές του δεν είναι επίπεδες ή τυποποιημένες, αλλά έχουν χάρες, βάρος, συναισθηματική φόρτιση· γίνονται φορείς χαρακτήρα και εσωτερικής ζωής.
Στο κοσμικό του έργο, η ζωγραφική του κινείται σε εξπρεσιονιστικό κλίμα. Οι ανθρώπινες φιγούρες – συχνά γυναίκες – αποδίδονται ως φορείς εσωτερικών καταστάσεων: αγωνίας, ηρεμίας, σκέψης, επιθυμίας, μοναξιάς. Δεν τον ενδιαφέρει η τέλεια μίμηση της μορφής, αλλά η ψυχική λειτουργία της.
Η πτυχολογία στα ρούχα και στις επιφάνειες είναι πλούσια, σχεδόν γλυπτική, καθώς μέσα από το παιχνίδι του φωτός και των σκιών δημιουργούνται εντάσεις, αναδιπλώσεις και καμπύλες που ενισχύουν την εκφραστικότητα και το βάθος. Η σύνθεση στα έργα του είναι προσεκτικά οργανωμένη ώστε οι μορφές, το φως και το χρώμα να συνεργάζονται σε ένα ενιαίο σύνολο. Δεν υπάρχουν τυχαίες τοποθετήσεις· κάθε στοιχείο βρίσκεται εκεί για να στηρίζει το νόημα του πίνακα.
Ο τρόπος εργασίας του αποκαλύπτει έναν καλλιτέχνη με βαθιά γνώση του σχεδίου και της ζωγραφικής, αφού εκπαιδεύτηκε κοντά σε δασκάλους τόσο της κοσμικής τέχνης όσο και της αγιογραφίας. Από αυτή τη διπλή εκπαίδευση γεννήθηκε μια προσωπική γλώσσα. Ο Αριστοτέλης Βαρσάμης παραμένει μέχρι σήμερα μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες της Δυτικής Μακεδονίας, με σεμνότητα και βαθιά αγάπη για την τέχνη. Το έργο του αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
