Μια (διπλή) ιστορία αγάπης, με φόντο τα βουνά της Ρούμελης, και ένας κόσμος γεμάτος μυστικά και παρεξηγήσεις στα τέλη του 19ου αιώνα συνθέτουν το σκηνικό όπου διαδραματίζεται «Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας», το κορυφαίο έργο του Δημητρίου Κορομηλά.

Σημείο αναφοράς για την ελληνική λογοτεχνία και το θέατρο, ο Κορομηλάς ανέτρεψε τα δεδομένα της εποχής, αφήνοντας πίσω το πομπώδες, ηρωικό και πατριωτικό στοιχείο, για να δώσει προτεραιότητα στην καθημερινή ζωή. Εβαλε στο κάδρο την ελληνική ύπαιθρο, το χωριό και τους ανθρώπους του, την αγνότητα, τη φτώχεια, το δημοτικό τραγούδι, τα πανηγύρια, την ομορφιά της φύσης, χωρίς να εγκλωβιστεί σε ηθογραφικές αποχρώσεις.

Γιος εκδότη, εκδότης και ο ίδιος, συγγραφέας και δημοσιογράφος, ο αστικής καταγωγής Δημήτριος Κορομηλάς (1850-1898) γεννήθηκε στην Αθήνα. Με φιλολογικές σπουδές στη Γαλλία και τη Γερμανία, απέκτησε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή κουλτούρα. Εγραψε συνολικά πάνω από 50 έργα. Είναι ο θεμελιωτής του κωμειδυλλίου με την «Τύχη της Μαρούλας» (1889) και του δραματικού ειδυλλίου με τον «Αγαπητικό της βοσκοπούλας» (1891), τα οποία και παραμένουν δημοφιλή 135 χρόνια μετά.

«Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας», που αντλεί την έμπνευσή του από το ποίημα του Γιάννη Ζαλοκώστα «Μια βοσκοπούλα αγάπησα», ανέβηκε για πρώτη φορά στη σκηνή και με μεγάλη επιτυχία στην Οδησσό και την Κωνσταντινούπολη. Την ίδια επιτυχία ακολούθησαν και οι παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα. Εκτοτε το έργο ήταν συχνά-πυκνά στο ρεπερτόριο των θιάσων, σαν ένα κείμενο-εγγύηση για επιτυχία, όπου έπαιζαν σημαντικοί πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες.

Ο Δημήτρης Τσακίρης και η Σοφία Δαμόγλου στον «Αγαπητικό της βοσκοπούλας» του 1932 σε σκηνοθεσία Ηλία Παρασκευά.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ιστορία της Κρουστάλλως και του Λιάκου, ήδη από το 1932, μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη και ήταν η πρώτη ομιλούσα ασπρόμαυρη ελληνική βουκολική ταινία: Σε σκηνοθεσία του Ηλία Παρασκευά και σενάριο του Δημήτρη Τσακίρη, με πρωταγωνιστές τους Δημήτρη Τσακίρη, Νίνα Αφεντάκη, Μάνο Κατράκη και Σοφία Δαμόγλου.

Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, η ταινία «κόστισε 1.600.000 δραχμάς, ποσό δυσβάστακτον διά την Ελλάδα, παρ’ όλα ταύτα απεφασίσθη να προβληθή» (εφημερίδα «Πατρίς»). Τα εξωτερικά γυρίσματα είχαν γίνει εκτός Αθηνών (Μαντούδι Ευβοίας, Χελμός, Τέμπη) αλλά και στα περίχωρα της πρωτεύουσας. Η πρεμιέρα δόθηκε τον Ιανουάριο του 1932 και τις δύο πρώτες εβδομάδες που προβλήθηκε την παρακολούθησαν 60.000 θεατές, αριθμός-ρεκόρ για την εποχή, όπως ρεκόρ ήταν και οι εισπράξεις της. Αργότερα η ταινία κυκλοφόρησε και στις ΗΠΑ.

Η Αλίκη Βουγιουκλάκη και ο Ανδρέας Ζησιμάτος στην ταινία του 1955 σε σκηνοθεσία Ντίμη Δαδήρα.

Το 1955 έγινε το ριμέικ για τον «Αγαπητικό της βοσκοπούλας» σε σκηνοθεσία του Ντίμη Δαδήρα με την Αλίκη Βουγιουκλάκη στον ρόλο της Κρουστάλλως και πρωταγωνιστές τους Θάνο Κωτσόπουλο και Ανδρέα Ζησιμάτο. Την επόμενη χρονιά (1956) προβλήθηκαν δύο ταινίες με τον «Αγαπητικό»: Η πρώτη σε σενάριο και σκηνοθεσία του Ηλία Παρασκευά με την Καίτη Λαμπροπούλου και τους Δημήτρη Παπαμιχαήλ (στην πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση), Ανδρέα Φιλιππίδη, Χριστόφορο Νέζερ και η δεύτερη σε σκηνοθεσία του Ντίνου Δημόπουλου με τη Χριστίνα Σύλβα και τους Γιώργο Φούντα και Κώστα Κακκαβά.

Η Καίτη Λαμπροπούλου και ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ (στην πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση) στην ταινία του 1956.

«Εγραψα 14 προσχέδια»

Ο Γιάννης Καλαβριανός σκηνοθετεί την παράσταση-μιούζικαλ στο Ακροπόλ και εξηγεί γιατί έγραψε ένα νέο κείμενο, σε 15σύλλαβο, βασισμένο στο πρωτότυπο του Κορομηλά: «Οταν ο Θοδωρής Οικονόμου (σ.σ.: συνθέτης του μιούζικαλ) μου πρότεινε να διαβάσω τον “Αγαπητικό της βοσκοπούλας”, ξεκίνησα με την εικόνα ενός ηθογραφικού, βουκολικού ειδυλλίου, όπως το θυμόμουν από τη σχολή. Κόλλησα όμως – μου άρεσε το θέμα, η διαχείρισή του. Μου φάνηκε πολύ συγκινητικό και μπήκα στη διαδικασία μιας προσαρμογής, μιας διασκευής. Γιατί κατ’ αρχήν έχει 27 επώνυμους χαρακτήρες και πολλούς ακόμα. Αποφάσισα να κρατήσω τους 12 και άρχισα να γράφω σκηνές λίγο άτακτα, σε 15σύλλαβο, διατηρώντας την ιστορία, τους χαρακτήρες, την πλοκή, την εξέλιξη. Σιγά-σιγά συνειδητοποίησα ότι αυτές οι νησίδες της διασκευής ήταν τόσο μεγάλες που έφτιαξαν ένα καινούργιο κείμενο. Κάπου εκεί πήρα την απόφαση να το ξαναγράψω όλο. Εγραψα 14 drafts (προσχέδια). Παίζουμε το 14ο. Κράτησα την εποχή, τον τόπο. Διαδραματίζεται στα βουνά της Ρούμελης, στο χωριό Αρτοτίνα, όπου η κοινωνία είναι βαθιά πατριαρχική. Οι γυναίκες παίρνουν το όνομά τους από το όνομα του άνδρα τους – Στάθαινα, Γιάνναινα –, τα κορίτσια δεν έχουν δικαίωμα λόγου – ούτε συζήτηση για το δικαίωμα επιλογής συντρόφου. Αυτά τα πράγματα σχολιάζονται. Τονίστηκε πολύ το χιούμορ, βγήκε παραπάνω η συγκίνηση.

Ο Κορομηλάς ήταν μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Αποφάσισε να γράψει για τους ανθρώπους της ελληνικής υπαίθρου με τους οποίους δεν είχε καμία σχέση, ούτε γνώριζε τίποτα. Πήγε έναν μήνα περιοδεία στη Ρούμελη, όπου συνέλεξε φράσεις, έθιμα. Ολα αυτά το 1889-1890. Ηταν λίγο σαν να περιγράφει μια φυλή που δεν γνώριζε. Αλλά το έκανε με μεγάλη λεπτότητα και αγάπη για τους ανθρώπους. Και το κείμενο το βγάζει αυτό. Εχει μια φροντίδα, μια κατανόηση. Δεν αντιμετωπίζει τίποτα αφ’ υψηλού. Φτιάχνει ένα ιδανικό χωριό, ένα μέρος πάνω στα βουνά με καθαρές σχέσεις, καθαρές προθέσεις, με έρωτες που δεν εκπληρώνονται. Και ίσως αυτή να είναι και η δύναμη του έργου του.

Μαζί με έναν πολύ δυνατό θίασο και τη συμμετοχή της Τάνιας Τσανακλίδου αποφασίσαμε να το κάνουμε για να δούμε και πόσο αντέχει στο σήμερα. Δεν πατήσαμε στο ηθογραφικό στοιχείο, ούτε κάνουμε μια αναβίωση του τόπου. Η μουσική του Θοδωρή Οικονόμου έχει παραδοσιακά μοτίβα αλλά και καινούργιες ενορχηστρώσεις, νέο τρόπο. Θέλουμε να συνομιλήσει κανονικά με το σήμερα, όχι να επικαιροποιηθεί και να μεταφερθεί “βίαια” στο τώρα. Διαδραματίζεται μεν στο 1890, οι ήρωες φοράνε φουστανέλες, αλλά φουστανέλες-τζιν. Υπάρχει ολόκληρη σκέψη πίσω από τα κοστούμια – με έρευνα στο Λύκειο Ελληνίδων, σε μουσεία, για το πώς να διατηρηθούν τα παραδοσιακά πατρόν αλλά με νέα υλικά. Οπως και ο 15σύλλαβος, που είναι οικείος και αναγνωρίσιμος, και ας μη μιλάμε σήμερα έτσι, γιατί πιστεύω ότι αυτό το μέτρο είναι εγγεγραμμένο μέσα μας. Από τη στιγμή που άρχισα να γράφω, κύλησε πιο εύκολα από ό,τι περίμενα. Γιατί τελικά η παράδοση είναι πολύ περισσότερο μέσα στη ζωή μας απ’ ό,τι νομίζουμε».

INFO:

Μουσική – ενορχήστρωση – διδασκαλία τραγουδιών: Θοδωρής Οικονόμου, κείμενο – στίχοι – σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός, κίνηση – χορογραφία: Αλέξανδρος Κυριαζής, σκηνικά: Εύα Μανιδάκη, κοστούμια: Βάνα Γιαννούλα, φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος, ήχος: Κώστας Μπώκος. Παίζουν: Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Ελένη Ουζουνίδου, Μάρκος Παπαδοκωνσταντάκης, Ασημένια Βουλιώτη, Γιάννης Αναστασάκης, Γιώργος Γλάστρας, Στέλλα Αντύπα, Μαριάμ Ρουχάτζε, Ευσταθία Λαγιόκαπα, Χρήστος Γκρόζος, Φάνης Κοσμάς και η Τάνια Τσανακλίδου.

Μουσικοί επί σκηνής: Βαγγέλης Παρασκευαΐδης (κρουστά – βιμπράφωνο), Κώστας Φόρτσας (γκάιντα – κλαρίνο – καβάλ), Δημήτρης Χουντής (σοπράνο σαξόφωνο – φλογέρες), Παρασκευάς Κίτσος (ηλεκτρικό μπάσο), Κωνσταντίνος Τσιμπούκης (μπάσο μπουζούκι).

Στο θέατρο Ακροπόλ (Ιπποκράτους 9-11).