Ενώ οι επιπτώσεις του τετραετούς πολέμου στην Ουκρανία είναι καλά μελετημένες, ένα νέο πεδίο έρευνας αφορά στις συνέπειες προς το φυσικό περιβάλλον, τα ζώα και δη τα κατοικίδια, όπως οι σκύλοι. Στο επιστημονικό περιοδικό Evolutionary Applications δημοσιεύτηκε έρευνα από ένα δείγμα 763 περιπλανώμενων σκύλων 9 διαφορετικών επαρχιών της Ουκρανίας, η οποία συγκεντρώνει πορίσματα δέκα μηνών κατά το διάστημα 2023-2024.
Η μελέτη τεκμαίρει ότι οι σκύλοι στην Ουκρανία έχουν πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά αγριότερων ζώων, όπως λύκων ή κογιότ, αλλά επίσης έχουν ακολουθήσει την αρχή της κατά Δαρβίνο φυσικής επιλογής των ικανοτέρων με αρκετά αναπάντεχους τρόπους.
Πιο συγκεκριμένα, μια από τις παρατηρήσεις ήταν ότι οι σκύλοι τείνουν να γίνουν ελαφρύτεροι και πιο μικρόσωμοι, με αυτούς κοντά στη γραμμή του μετώπου να έχουν συνήθως μέγεθος ανάμεσα στα 20 και τα 40 εκατοστά. Το μικρό αυτό μέγεθος εξηγείται, σύμφωνα με τους ερευνητές, από το γεγονός ότι οι μικροί σκύλοι είναι πιο απίθανο να πυροδοτήσουν μία νάρκη με το βάρος τους ή να πληγούν από θραύσματα οβίδων, ενώ, από την άλλη, μπορούν να βρουν πιο εύκολα καταφύγιο σε περιορισμένους χώρους.
Επίσης, όσο πλησιάζουμε στο μέτωπο, τα σκυλιά έχουν ρύγχη μεσαίου μεγέθους, που είναι επιμήκ όπως της ράτσας ντάτσχουντ, ή κοντά όπως των μπουλντόγκ. Ταυτοχρόνως, τα μυτερά αυτιά έγιναν πολύ πιο συνήθη από τα μαλακά και εύκαμπτα. Εν συνόψει, ο φαινότυπος που επικρατεί είναι αυτός που παραπέμπει σε έναν αγριότερο σκύλο με πολύ πιο σκούρο χρώμα από το σύνηθες, ευθεία ουρά και μυτερά αυτιά. Οι άσπροι σκύλοι δείχνουν να υστερούν θεαματικά κατ’ αυτή την ιδιότυπη φυσική επιλογή.
Η ταχύτητα των μεταβολών
Οι σκύλοι πλέον ζουν σε ομάδες εύρωστων μελών, καθώς τα άρρωστα, ηλικιωμένα και τραυματισμένα σκυλιά δυσκολεύονται να επιβιώσουν στην άγρια κατάσταση. Το ιδιαιτέρως εντυπωσιακό, σχεδόν ανεξήγητο, είναι η ταχύτητα των μεταβολών σε έναν πόλεμο που είχε διαρκέσει δύο με τρία χρόνια κατά το διάστημα συλλογής των δεδομένων.
Οι αλλαγές είναι δύσκολο να εξηγηθούν μέσω μοριακής εξέλιξης, οπότε η φυσική επιλογή δέον να εννοηθεί υπό μία ευρύτερη έννοια, η οποία περιλαμβάνει μεν τις διαδικασίες επιβίωσης, πλην όχι υπό μια αυστηρά δαρβινική σημασία μαζικής εξέλιξης μέσω μεταλλάξεων, οι οποίες χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να συμβούν.
Είναι δυνατόν ο πόλεμος εκτός από επιταχυντής πολιτικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών εξελίξεων να προκαλεί επίσης πολύ πιο ραγδαία εξέλιξη της ίδιας της φύσης; Οι επιστήμονες παραμένουν σκεπτικοί πλην κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την οικολογική καταστροφή που φέρνουν οι πολεμικές συγκρούσεις. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια σπάνια επιστημονική έρευνα, η οποία μελετά την επιτάχυνση της βιολογικής εξέλιξης σε καιρό πολέμου. Η ένταση της φυσικής επιλογής σε ένα πολεμικό θέατρο δείχνει, σύμφωνα με την έρευνα, να είναι εξίσου μεγάλη με αυτή που παρατηρείται σε μείζονες φυσικές καταστροφές.
Η ερευνητική ομάδα, που περιλάμβανε επιστήμονες από την Ουκρανία και την Πολωνία, και στην οποία ηγείτο η ουκρανή ζωολόγος Μαρία Μαρτσίβ, έκανε διάκριση της χώρας σε τρία είδη περιοχών, ήτοι σε ασφαλείς, σε βομβαρδισμένες και σε εμπόλεμες. Χρησιμοποιήθηκαν φωτογραφίσεις, δείγματα από σάλιο και από τρίχωμα, με υπολογισμό του βάρους, του ύψους, της ηλικίας, των πιθανών τραυματισμών και ασθενειών των σκύλων.
Βεβαίως, η συλλογή στοιχείων από τη γραμμή του μετώπου ήταν δύσκολη. Επικεφαλής της εν λόγω επικίνδυνης αποστολής για λογαριασμό του Πανεπιστημίου του Λβιβ ήταν ο ζωολόγος Ιχόρ Ντίκιι, ο οποίος υπηρετούσε στην πρώτη γραμμή κοντά στην πόλη του Λιμάν στο Ντονέτσκ και στο Χάρκοβο στο διάστημα 2022-2023. Συλλέχθηκαν δείγματα από σάλιο και τρίχωμα αδέσποτων σκύλων, αλλά και από σκύλους σε καταφύγια όπου, μεταξύ άλλων, παρεχόταν ιατρική φροντίδα σε ζώα που είχαν τραυματιστεί από νάρκες ή υπέφεραν από σοκ λόγω των μαζικών βομβαρδισμών.
Οι σκύλοι αναγκάζονται να ακολουθήσουν μια άγρια ζωή
Ταυτοχρόνως, πολλοί από τους πρόσφυγες, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν αιφνιδίως τις οικίες τους, ιδίως κατά τους πρώτους μήνες της ρωσικής εισβολής, δεν μπόρεσαν να πάρουν μαζί τους τα κατοικίδια σκυλιά τους, με αποτέλεσμα αυτά να μείνουν αδέσποτα σε ένα ιδιαιτέρως αντίξοο περιβάλλον. Οι σκύλοι αναγκάζονται να ακολουθήσουν μια άγρια ζωή και να βρουν την τροφή τους ως τροφοσυλλέκτες και περιστασιακοί κυνηγοί ή, στην πιο μακάβρια περίπτωση, να σκυλεύσουν νεκρούς στρατιώτες, που έχουν παραμείνει άταφοι λόγω πληγμάτων drones ή βλημάτων.
Πάντως, η έρευνα δείχνει ότι οι σκύλοι στη μεγάλη πλειονότητά τους δεν ανεξαρτητοποιούνται απολύτως από τον άνθρωπο, ακόμη κι αν ακολουθούν μια αγριότερη μορφή ζωής. Πολλοί σκύλοι, που μετήμειψαν τον βίο τους στην αγριότητα, εξακολούθησαν να αναζητούν την κοινωνικοποίηση με τους ανθρώπους.
Μερικοί υιοθετούνται από τους ουκρανούς στρατιώτες, ακόμη κι αν αυτό παρουσιάζει κινδύνους, επειδή τα ζώα μπορούν να προσελκύσουν την προσοχή των φονικών αντίπαλων drones. Παρά την αναγκαστική αυτονόμηση, οι σκύλοι παραμένουν οι πιο πιστοί φίλοι των ανθρώπων, ακόμη και στις συνθήκες όπου οι άνθρωποι έχουν καταστεί πολέμιοι μεταξύ τους. Το κυριότερο τραγικό συμπέρασμα της έρευνας, όμως, είναι ότι ο πόλεμος αποτελεί μια σημαντική απειλή για τη φυσική βιοποικιλότητα, εκτός από το να καταστρέφει τις πολιτισμικές ετερότητες.
