Η κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν επαναφέρει τον κίνδυνο μιας νέας διεθνούς κρίσης, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να εκπέμπει σαφή προειδοποίηση: «Όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε υψηλότερες τιμές στηνενέργεια και βραδύτερη ανάπτυξη». Το σήμα συναγερμού αφορά το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας, με άνισο όμως αποτύπωμα, καθώς οι πιο ευάλωτες χώρες δέχονται ήδη ισχυρές πιέσεις.

Ο φαύλος κύκλος των ανατιμήσεων

Η ένταση στη Μέση Ανατολή περιορίζει τη ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων από τον Περσικό Κόλπο, με τα Στενά του Ορμούζ να αποτελούν κρίσιμο σημείο ασφυξίας για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.

Οι τιμές του Brent ξεπέρασαν τα 115 δολάρια το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο έχει εκτοξευθεί σε ευρωπαϊκές αγορές. Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ για πλήγμα στις ενεργειακές υποδομές του Ιράν εντείνει την αβεβαιότητα, με το ΔΝΤ να προειδοποιεί ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση μπορεί να αφήσει «μόνιμα σημάδια» στην παγκόσμια οικονομία.

Παγκόσμιες επιπτώσεις σε οικονομίες και νοικοκυριά

Η άνοδος του κόστους ενέργειας και τροφίμων μεταφέρεται άμεσα στο επίπεδο διαβίωσης. Οι αυξήσεις σε καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και βασικά αγαθά συμπιέζουν τα εισοδήματα, ενώ οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενα κόστη παραγωγής.

Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να αναγκαστούν να διατηρήσουν ή και να αυξήσουν τα επιτόκια για να περιορίσουν τον πληθωρισμό, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ανάπτυξη. Το πλήγμα είναι καθολικό, αλλά όχι ομοιόμορφο: ακόμη και οικονομίες που εξάγουν ενέργεια ενδέχεται να ωφεληθούν βραχυπρόθεσμα, ωστόσο η συνολική εικόνα παραμένει αρνητική για τα νοικοκυριά.

Τρόφιμα και λιπάσματα: Ο αθέατος κίνδυνος

Περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής λιπασμάτων διέρχεται από τον Κόλπο, γεγονός που καθιστά την περιοχή κρίσιμη για την αγροτική παραγωγή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας, οι τιμές των τροφίμων ενδέχεται να αυξηθούν κατά 15% έως 20% το πρώτο εξάμηνο του 2026 εάν η κρίση συνεχιστεί.

Η αύξηση αυτή πλήττει δυσανάλογα τις οικονομίες χαμηλού εισοδήματος, όπου τα τρόφιμα καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της κατανάλωσης. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να μετατραπεί σε κοινωνική και πολιτική αστάθεια.

Σενάρια : Από ένα σύντομο σοκ έως  μία παρατεταμένη κρίση

Το εύρος των επιπτώσεων εξαρτάται από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης. Ένα σύντομο επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη άνοδο τιμών πριν την εξισορρόπηση των αγορών. Ένα παρατεταμένο σενάριο, ωστόσο, θα διατηρούσε την ενέργεια ακριβή και θα επιβάρυνε ιδιαίτερα τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές.

Το πιθανότερο ενδεχόμενο, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι μια ενδιάμεση κατάσταση: διαρκείς εντάσεις, υψηλό ενεργειακό κόστος και επίμονος πληθωρισμός, με αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο.

Fed: Η στρατηγική του «βλέπουμε και μετά αποφασίζουμε»

Σε διάλεξη σε φοιτητές μακροοικονομίας στο Χάρβαρντ, όπως μεταδίδει το Reuters, ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) ΤζέρομΠάουελ υπογράμμισε ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συνήθως αγνοούν ένα βραχυπρόθεσμο σοκ, όπως είναι για παράδειγμα οι αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου.

«Νιώθουμε ότι η πολιτική μας βρίσκεται σε καλό σημείο ώστε να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα», δήλωσε.

Η άνοδος της τιμής της βενζίνης στις ΗΠΑ στα περίπου 4 δολάρια το γαλόνι δημιουργεί πίεση σε δύο βασικούς στόχους της Fed: τη σταθερότητα των τιμών και την πλήρη απασχόληση. Ο Πάουελ παραδέχθηκε ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό φαίνονται σταθερές μακροπρόθεσμα, αλλά πρόσθεσε ότι η τράπεζα θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για κάθε σενάριο.

«Δεν αντιμετωπίζουμε ακόμα την άμεση ανάγκη για μέτρα, γιατί δεν γνωρίζουμε πλήρως τις οικονομικές συνέπειες», είπε. «Ωστόσο, θα λάβουμε υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο όταν θα πάρουμε αποφάσεις».

Ευρώπη: Ο φόβος μιας νέας ενεργειακής κρίσης

Στην Ευρώπη, η κατάσταση αναβιώνει μνήμες από την κρίση φυσικού αερίου 2021–2022. Χώρες όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζονται πιο εκτεθειμένες λόγω εξάρτησης από το φυσικό αέριο, ενώ άλλες, όπως η Γαλλία και η Ισπανία, διαθέτουν μεγαλύτερη προστασία χάρη στην πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές.

Οι κυβερνήσεις εξετάζουν ήδη ενδεχόμενα νέα πακέτα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα, με αυξημένες επιδοτήσεις και κοινωνικές παρεμβάσεις.

Γιάννης Στουρνάρας: «Γιατί είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι τώρα»

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ευρωζώνη: η νέα ενεργειακή διαταραχή έχει σαφή χαρακτηριστικά στασιμοπληθωρισμού.

Όπως τόνισε ο κ. Στουρνάρας, ο οποίος μίλησε στο «Economist Romania Government Roundtable»,  η άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να ωθήσει τον πληθωρισμό υψηλότερα βραχυπρόθεσμα, ενώ θα επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη μέσω του αυξημένου κόστους της ενέργειας, της μείωσης των πραγματικών εισοδημάτων, της αυξημένης αβεβαιότητας και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης.

Οι προβλέψεις δείχνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα για τη νομισματική πολιτική. Ειδικότερα, ο κ. Στουρνάρας εξήγησε ότι «ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,1% το β ́ τρίμηνο του τρέχοντος έτους και 2,8% το γ ́ τρίμηνο. Ωστόσο, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για τον πληθωρισμό δεν έχουν απομακρυνθεί σημαντικά από τον στόχο του 2%.

Παρά τις προκλήσεις, ο  κ Στουρνάρας τονίζει ότι η ευρωζώνη δεν ξεκινά από το ίδιο σημείο όπως στην κρίση του 2021-2022.

Αντιθέτως, υπάρχουν ισχυρές βάσεις:

  • Ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ κυμαίνεται γύρω από τον στόχο του 2% εδώ και σχεδόν ένα έτος, και μάλιστα υπολείπεται ελαφρώς του συμμετρικού στόχου μας τους δύο πρώτους μήνες του 2026. Αυτό παρέχει κάποιο περιθώριο για μια μελλοντική αυστηροποίηση των επιτοκίων. Επιπλέον, η ανάπτυξη της ζώνης του ευρώ αποδεικνύεται ανθεκτική. Αντιθέτως, όταν η ΕΚΤ ξεκίνησε τον κύκλο αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής τον Ιούλιο του 2022, ο ρυθμός πληθωρισμού τον Ιούνιο του 2022, που ήταν το πιο πρόσφατο διαθέσιμο στοιχείο, ήταν 8,6%.
  • Το Διοικητικό Συμβούλιο είχε αυξήσει το επιτόκιο πολιτικής, δηλ. το επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων (DFR), από -50 μονάδες βάσης σε 0%. Η σημερινή κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής είναι πολύ διαφορετική: το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, σήμερα στο 2,0%, βρίσκεται σε ουδέτερο επίπεδο.
  • Επιπλέον, στα μέσα του 2022 ο ισολογισμός της ΕΚΤ δημιουργούσε συνθήκες διευκολυντικής νομισματικής πολιτικής, καθώς οι αγορές τίτλων είχαν μόλις τερματιστεί, αλλά οι επανεπενδύσεις συνεχίζονταν. Σήμερα, η διαδικασία ομαλοποίησης του ισολογισμού βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Αυτά τα στοιχεία συνθέτουν, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, μια «στέρεα βάση» που επιτρέπει στη νομισματική πολιτική να κινηθεί με ευελιξία μέσα στην αβεβαιότητα.

Ελλάδα: Επιβράδυνση με «μαξιλάρια» αντοχής

Η κρίση επηρεάζει και την ελληνική οικονομία, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να αναθεωρεί την πρόβλεψη ανάπτυξης στο 1,8%. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας και η επιβράδυνση της διεθνούς ζήτησης λειτουργούν ως βασικοί παράγοντες πίεσης.

Ωστόσο, η χώρα εμφανίζεται πιο ανθεκτική σε σχέση με το παρελθόν. Τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, η αποκλιμάκωση του χρέους και η δυνατότητα στοχευμένων μέτρων στήριξης δημιουργούν ένα δίχτυ ασφαλείας απέναντι στους κραδασμούς.

Οι λεπτές ισορροπίες της επόμενης ημέρας

Το βασικό μήνυμα του ΔΝΤ είναι διπλό: η κρίση έχει παγκόσμιο χαρακτήρα, αλλά οι συνέπειες κατανέμονται άνισα. Ταυτόχρονα, η διαχείριση απαιτεί προσεκτικές κινήσεις.

Οι κυβερνήσεις καλούνται να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να διακινδυνεύσουν τη δημοσιονομική σταθερότητα. Σε ένα περιβάλλον όπου η ενέργεια παραμένει ακριβή και ο πληθωρισμός επίμονος, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην αντοχή των οικονομιών, αλλά επεκτείνεται στη διατήρηση της ισορροπίας σε μια περίοδο διαρκούς αβεβαιότητας.