Πτώση καταγράφει η Ελλάδα στον Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025, καθώς υποχωρεί στην 52η θέση μεταξύ 179 χωρών παγκοσμίως, χάνοντας τρεις θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Σύμφωνα με τον φετινό Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας του Πανεπιστημίου του Gothenburg, που ανακοινώθηκε σήμερα, «η χώρα μας υποχωρεί τρεις θέσεις σε σχέση με πέρσι, καταλαμβάνοντας την 52η θέση παγκοσμίως και την 24η μεταξύ των χωρών της ΕΕ», με τις σημαντικότερες αδυναμίες να εντοπίζονται «στη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων, τον κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο της εξουσίας».

Όπως επισημαίνεται, «η Ελλάδα εξακολουθεί να μην κατατάσσεται ως προς τα τυπικά της χαρακτηριστικά ως μία πλήρης Φιλελεύθερη Δημοκρατία», καθώς «εντοπίζονται σημαντικές αδυναμίες ως προς την λειτουργία του φιλελεύθερου, ελεγκτικού πυλώνα της δημοκρατίας».

Γιατί ο Δείκτης αφορά την καθημερινότητα

Η σημασία του δείκτη αποτυπώνεται σε μια σειρά κρίσιμων παρατηρήσεων.

Όπως σημειώνεται:

  • «Ο Δείκτης αφορά πεδία που αγγίζουν άμεσα την καθημερινότητά μας, όπως η ποιότητα της δικαιοσύνης, η ισονομία και η προστασία των δικαιωμάτων».
  • «Η υποχώρηση της Ελλάδας σε σχέση με πέρσι αναδεικνύει επίμονες αδυναμίες στον έλεγχο της εξουσίας και στη λειτουργία των θεσμών».
  • «Η εικόνα της χώρας μας εντάσσεται σε μια ευρύτερη, ανησυχητική διεθνή τάση υποχώρησης της φιλελεύθερης δημοκρατίας».
  • «Ταυτόχρονα, η κατάταξη της Ελλάδας εντός της ΕΕ αναδεικνύει ένα διαρθρωτικό έλλειμμα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές δημοκρατίες».

Τα βασικά στοιχεία για την Ελλάδα

Στη συνολική αξιολόγηση, «η Ελλάδα κατατάσσεται στην 52η θέση μεταξύ 179 χωρών παγκοσμίως, ανάμεσα σε ΗΠΑ (51η θέση) και Κολομβία (53η θέση), 3 θέσεις χαμηλότερα σε σχέση με το 2024».

Στον «Δημοκρατικό Πυλώνα της Δημοκρατίας», που αφορά τις ελεύθερες και αδιάβλητες εκλογές, «η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση». Αντίθετα, στον «Φιλελεύθερο Πυλώνα της Δημοκρατίας», που αφορά «τη συνταγματική προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και της ατομικής ελευθερίας, το κράτος δικαίου και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς», η χώρα κατατάσσεται στην 75η θέση.

Οι μεγαλύτερες αδυναμίες εντοπίζονται στις επιμέρους κατηγορίες του φιλελεύθερου πυλώνα. Ειδικότερα:

  • «Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος της νομοθετικής εξουσίας στην κυβέρνηση εμφανίζεται σταθερά αποδυναμωμένος από το 2019», με βαθμολογία 59,4/100 το 2025.
  • «Ο έλεγχος της Δικαστικής εξουσίας στην κυβέρνηση εμφανίζεται επίσης αποδυναμωμένος ιδιαίτερα τα έτη 2024-2025», με βαθμολογία 74,6/100.
  • «Οριακή βελτίωση καταγράφεται από το 2024 στο 2025 στην κατηγορία ισονομίας και ατομικής ελευθερίας», με βαθμολογία 90,5/100 (+1,3 μονάδες).

Παράλληλα, «η Ελλάδα καταλαμβάνει την 24η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ», πάνω μόνο από «Βουλγαρία, Ρουμανία και Ουγγαρία».

(Σημειώνεται ότι τα στοιχεία τεκμηριώνονται από τα «Γράφημα 1» και «Γράφημα 2», με πηγή το πρόγραμμα Varieties of Democracy του Πανεπιστημίου του Gothenburg και επεξεργασία από το ΚΕΦΙΜ.)

Διεθνείς εξελίξεις και τάσεις

Σε διεθνές επίπεδο, «στην κορυφή της κατάταξης βρίσκονται η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και η Εσθονία».

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες «δεν κατατάσσονται ως προς τα τυπικά τους χαρακτηριστικά ως μία πλήρης Φιλελεύθερη Δημοκρατία για πρώτη φορά μετά από 50 χρόνια», σημειώνοντας «πτώση 18 μονάδων» και «πτώση 28 θέσεων, από την 23η θέση το 2024 στην 51η θέση το 2025». Η μεγαλύτερη επιδείνωση αφορά «τη λειτουργία του φιλελεύθερου, ελεγκτικού πυλώνα της δημοκρατίας» και ειδικά «την ισονομία και την ατομική ελευθερία».

Παράλληλα, καταγράφεται ότι «το επίπεδο δημοκρατίας για τον μέσο πολίτη στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων 50 και πλέον ετών».

Σε παγκόσμιο επίπεδο, «ο κόσμος στο τέλος του 2025 έχει 92 αυταρχικά καθεστώτα και 87 δημοκρατίες», ενώ «το 74% του παγκόσμιου πληθυσμού, περίπου 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, ζει πλέον σε αυταρχικά καθεστώτα» και «μόνο το 7% σε φιλελεύθερες δημοκρατίες».

Η εκτίμηση των ειδικών

Ο Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ και υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Κωνσταντίνος Σαραβάκος, σημειώνει:

«Οι προκλήσεις που εντοπίζονται στον φιλελεύθερο – ελεγκτικό πυλώνα της δημοκρατίας αφορούν κυρίως την αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου της κυβέρνησης από τη Βουλή και τη Δικαιοσύνη. Μια σειρά από γεγονότα καταδεικνύουν ότι οι αδυναμίες αυτές επιμένουν, αποδυναμώνοντας τη λειτουργία των θεσμικών αντιβάρων».

Όπως προσθέτει, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν «η μη συμμόρφωση της κυβέρνησης σε αποφάσεις εθνικών και διεθνών δικαστηρίων – όπως η απόφαση 465/2024 της Ολομέλειας του ΣτΕ για την ενημέρωση των θιγόμενων στην υπόθεση των υποκλοπών –», «η απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής για τον διορισμό νέων μελών στο ΕΣΡ και την ΑΔΑΕ με πλειοψηφία μικρότερη των 3/5», «η παρεμπόδιση στο έργο της ΑΔΑΕ», καθώς και «η γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (αρ. 1/2023)».

Στην ίδια κατεύθυνση επισημαίνονται «οι προβληματικές συνθήκες διερεύνησης της υπόθεσης του ναυαγίου της Πύλου», «η απροθυμία βουλευτών να ασκήσουν ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο» και «η συστηματική παραβίαση των διατάξεων του Συντάγματος για την καλή νομοθέτηση».

Τι μετρά ο Δείκτης

Ο Δείκτης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας «δημοσιεύεται από το Πανεπιστήμιο του Gothenburg στο πλαίσιο του προγράμματος Varieties of Democracy (V-Dem)» και «επιχειρεί να μετρήσει σε ποιο βαθμό επιτυγχάνεται η προστασία των ατομικών και μειονοτικών δικαιωμάτων απέναντι στην τυραννία του κράτους και της πλειοψηφίας».

Η αξιολόγηση βασίζεται «στην ατομική ελευθερία, το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τους μηχανισμούς ελέγχου της εξουσίας», ενώ λαμβάνει υπόψη και «τη διενέργεια ελεύθερων καθολικών εκλογών».

Πρόκειται, όπως τονίζεται, για «τον δείκτη με τις περισσότερες αναφορές σε επιστημονικά περιοδικά παγκοσμίως», με δεδομένα που «καλύπτουν πάνω από 180 χώρες και βασίζονται σε αξιολογήσεις περισσότερων από 4.000 ειδικών».