Ένα περίπτερο-γρίφος, ένα σύγχρονο Πλατωνικό Σπήλαιο και μια αφήγηση που ακροβατεί ανάμεσα στην Ιστορία και τη μυθοπλασία: η ελληνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε Βενετίας έχει πολιτική και κοινωνική αφήγηση ενώ προσφέρει μια ψυχαγωγική εμπειρία – σύμφωνα με τον τίτλο του έργου και τον εμπνευστή του – που δεν προσφέρεται για εύκολες απαντήσεις.
Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης είναι ο εικαστικός και αρχιτέκτονας που εκπροσωπεί την Ελλάδα στην 61η Μπιενάλε της Βενετίας με το έργο Escape room. Το Ελληνικό Περίπτερο χωρίζεται…στα δύο σε επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη. Ο θεατής καλείται να εισέλθει, να παρατηρήσει και να συνθέσει τα θραύσματα μιας αφήγησης, που σήμερα παρακολουθήσαμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα πρώτα της «αποκαλυπτήρια», πάντα υπό το αυστηρό πλέγμα κανονισμών της Μπιενάλε. Τουτέστιν το έργο δεν αποκαλύπτεται στην ολότητά του πριν τα εγκαίνια του στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης (9 Μαΐου – 22 Νοεμβρίου 2026).
«Make Greece Great Again»
Η αφετηρία του καλλιτέχνη υπήρξε η πρόκληση που αποτελεί σήμερα για την δημοκρατία στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ντόναλντ Τραμπ και η πολιτική του MAGA σε διάλογο με «Make Greece Great Again» του παρελθόντος, επί δικτατορίας Μεταξά.
Το ίδιο το κτίριο του ελληνικού περιπτέρου έδωσε την βάση της έμπνευσης. Από ένα «κιτς περίπτερο», όπως παραδέχεται ο Ανδρέας Αγγελιδάκης ότι το έβλεπε αρχικά, μετατράπηκε σε αντικείμενο ιστορικής και ιδεολογικής ανάγνωσης. Οι κίονες της πρόσοψης —αντίγραφα από την Αγιά Σοφιά— τον οδήγησαν σε μια διαφορετική προσέγγιση: το περίπτερο ως «σουβενίρ» μιας εποχής όπου η Ελλάδα φαντασιωνόταν ακόμη τη γεωπολιτική της επέκταση.
Study for an Escape Room (GRECIA), Andreas Angelidakis 2026
Study for an Escape Room (GRECIA), Andreas Angelidakis 2026
Σημειώνει ο Ανδρέας Αγγελιδάκης: «Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025».
Η ανάγνωση δεν μένει στο επίπεδο της αρχιτεκτονικής. Ο εικαστικός υφαίνει ένα πυκνό πλέγμα ιστορικών αναφορών: από τη δεκαετία του ’30 και την πρώτη παρουσία της Ελλάδας στη Μπιενάλε το 1934 την εποχή της ανόδου του φασισμού μέχρι τη συνάντηση Χίτλερ–Μουσολίνι στη Βενετία και τις πολιτικές συγκυρίες που διαμόρφωσαν την Ευρώπη πριν από τον πόλεμο. «Δεν θέλω να συγκρουστώ με κάτι», σημειώνει. «Απλώς βάζω μεγάλες ιδέες να συγκρούονται μεταξύ τους».
Στο εσωτερικό του περιπτέρου GRECIA, λεπτομέρειες όπως μια παραποιημένη σφραγίδα του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων του Υπουργείου Πολιτισμού ή μια φαινομενικά ασήμαντη επιγραφή ανοίγουν ρωγμές ερμηνείας.
Δωμάτιο απόδρασης
Το Ελληνικό Περίπτερο, ως δωμάτιο απόδρασης, ενσαρκώνει μία πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον «εαυτό» του και άρα από την ίδια την ιστορία του. Μέσα από μια βαθιά κατάδυση στο ίδιο του το παρελθόν, το Ελληνικό Περίπτερο συναντά μια «σέλφι τραβηγμένη στο μπάνιο», όπου ο καθρέφτης έχει κολλήσει για πάντα στο Έτος Μηδέν (1934): τη χρονιά που οι Ναζί ξεκίνησαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία στον απόηχο των σαρωτικών εκλογικών τους επικρατήσεων την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ελληνικού και του Αυστριακού Περιπτέρου.
Study for an Escape Room (GRECIA), Andreas Angelidakis 2026
Σε αυτό το πλαίσιο, το Escape room χωρίζεται στη μέση: το ένα του κομμάτι είναι εθνικό και το άλλο περίπτερο, ένα χαρακτηριστικό εικόνισμα ελληνικότητας, που συγκεντρώνει τις πληροφορίες του για την Αθήνα από το Casa d’ Italia στην Πατησίων – το κτίριο ανταλλαγής ανάμεσα στην Ελλάδα και την φασιστική Ιταλία του ’30 προκειμένου η χώρα να βρεθεί στα Giardini της Μπιενάλε, το οποίο βρίσκεται απέναντι από την είσοδο του Πολυτεχνείου.
Επιχειρώντας να ξεδιαλύνει αυτούς τους συσχετισμούς ανάμεσα στους αγώνες για δημοκρατία και ίσα δικαιώματα και τις μάχες που έχει βιώσει η Αθήνα από τα Δεκεμβριανά μέχρι τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, το Escape Room έχει δύο μηχανισμούς: το ένα μοιάζει με πίστα από μπουζούκια και το άλλο με περίπτερο που πουλάει τουριστικά σουβενίρ. «Είναι δύο μηχανισμοί, όπως περιγράφει ο Πλάτωνας, που μπορούν να παράξουν μία εικόνα της αλήθειας», λέει ο Αγγελιδάκης. Το ένα κομμάτι είναι ψηφιακό και περιέχει μόνο κομμάτι του κτιρίου, το άλλο είναι αυτό που ο εικαστικός περιγράφει «αλά τούρκα», δηλαδή της οθωμανικής Ελλάδας. Και τα δύο συνυπάρχουν. Και τα δύο ανακατεύονται.
Andreas Angelidakis by Phil Poynter for GREΧIA
«Διερευνώντας τη “ζωή” του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του – δηλαδή τον φασισμό- ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο», σημειώνει ο επιμελητής του Ελληνικού Περιπτέρου «Εscape Room», Γιώργος Μπεκιράκης. «Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις».
Το έργο «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS.
Για την εθνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της La Biennale di Venezia, ο Yφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, σημειώνει ότι «έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει».
H γενική διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια, ξεχωρίζει τη «μακρά και ιδιαίτερα σημαντική ιστορία, με συνεχή παρουσία από τη δεκαετία του 1930» του Ελληνικού Περιπτέρου στην Μπιενάλε της Βενετίας. «Για περισσότερες από εννέα δεκαετίες έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και σήμερα λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ζητήματα», τονίζει η γενική διευθύντρια του MOMUS .
Αντιδράσεις για την συμμετοχή της Ρωσίας και του Ισραήλ
Σημειώνεται ότι αίσθηση έχει προκαλέσει η ενεργοποίηση της εθνικής συμμετοχής της Ρωσίας στην Μπιενάλε, η οποία απουσιάζει από τη διεθνή διοργάνωση από το 2022, μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποιεί για αναστολή η ακύρωση χρηματοδότησης ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ προς την Μπιενάλε της Βενετίας, ενώ κυκλοφορεί επιστολή διαμαρτυρίας με 8.000 υπογραφές online που καταδικάζει την επάνοδο της Ρωσίας στην Μπιενάλε, κυρίως λόγω των συμμετεχόντων καλλιτεχνών οι οποίοι σχετίζονται με Ρώσους κρατικούς λειτουργούς.
Επιπλέον 200 καλλιτέχνες, επιμελητές και εργαζόμενοι στον χώρο της τέχνης που συμμετέχουν στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας υπογράφουν επιστολή με την οποία ζητούν τον αποκλεισμό του Ισραήλ από την έκθεση, καθώς είναι «ένα κράτος που διαπράττει γενοκτονία» εντείνοντας τις πολιτικές εντάσεις γύρω από την φετινή καλλιτεχνική διοργάνωση.
Η διεύθυνση της Μπιενάλε έχει ξεκαθαρίσει ότι απορρίπτει «οποιαδήποτε μορφή αποκλεισμού» σε έναν «χώρο καλλιτεχνικής ελευθερίας», θέση που φαίνεται να συμμερίζεται και ο Ανδρέας Αγγελιδάκης. Ερωτηθείς για την σχετική διαμαρτυρία κατά του Ισραήλ στη σημερινή συνέντευξη τύπου, ο εικαστικός δήλωσε ότι είναι κατά του αποκλεισμού των καλλιτεχνών. «Να απαγορεύσω στον καλλιτέχνη να έχει φωνή μέσα σε ένα Εθνικό Περίπτερο, δεν θα το έκανα ποτέ», απάντησε χαρακτηριστικά
