«Στις 24 Φεβρουαρίου 2022 σχεδιάζαμε να πετάξουμε προς τα ανατολικά της χώρας με τη διοίκηση του υπουργείου και τον υπουργό για να δώσουμε εκεί συνέντευξη Τύπου στον δυτικό Τύπο. Εκείνη τη νύχτα οργάνωνα τα αεροπλάνα που θα μετέφεραν τους δημοσιογράφους. Αλλά η εισβολή ξεκίνησε και φυσικά άλλαξε όλα τα σχέδιά μας. Στις 6 το πρωί ελάμβανα συνήθως μηνύματα από τους στρατιωτικούς. Εκείνο το πρωί ξύπνησα από τις φωνές του άνδρα μου: “Σήκω, o πόλεμος άρχισε!”. Πήρα αυτόματα το τηλέφωνο και δεν υπήρχε κανένα μήνυμα από τους στρατιωτικούς. Ήταν για μένα ένα σημάδι ότι κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει».

Η Χάνα Μαλιάρ περιγράφει στο ΒΗΜΑ τις συνταρακτικές στιγμές εκείνο το πρωινό που ο ρωσικός στρατός μπήκε στην Ουκρανία. Ως υφυπουργός Άμυνας τότε ήταν μέσα στα πράγματα.

Χάνα Μαλιάρ

«Μείναμε στο καταφύγιο μερικούς μήνες»

«Πήγα αμέσως στο Γενικό Επιτελείο. Δουλεύαμε υπόγεια, οπότε πήγα ακριβώς εκεί στο καταφύγιο όπου βρίσκονταν. Και κυριολεκτικά μετά από λίγες ώρες έκλεισαν τις πόρτες πίσω μας και μας είπαν ότι δεν μπορούμε να ανέβουμε πια στη γη. Ήταν ήδη επικίνδυνα εκεί πάνω. Και πράγματι, μείναμε εκεί στο καταφύγιο για μερικούς μήνες».

Συναντήσαμε την κ. Μαλιάρ στο Μουσείο Ουκρανίας, που εγκαινιάζεται σήμερα, ανήμερα της ρωσικής εισβολής. Φιλοξενείται προσωρινά σε ένα πραγματικό καταφύγιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου στεγάζεται μια άλλη έκθεση για τον εθνικοσοσιαλισμό, τον Χίτλερ και πώς οι Ναζί οδήγησαν τον κόσμο στην καταστροφή. Αλλά πώς μπορεί κανείς να εξηγήσει την σύγχρονη βαρβαρότητα ενός πολέμου που ξεκίνησε μερικές δεκαετίες μετά στην καρδιά της Ευρώπης; Πώς να εξηγήσει κανείς το ακατανόητο του πολέμου;

«Ο καλύτερος τρόπος είναι μέσω των προσωπικών ιστοριών, οπότε επιλέγουμε μεμονωμένα άτομα και εξηγούμε τι συνέβη σε αυτά λόγω του πολέμου, πώς άλλαξε η ζωή τους» μας λέει ο ΄Ενο Λέντσε, διευθυντής του μουσείου.

Ο διευθυντής του Μουσείου Ενο Λεντσε σε ένα από τα ταξίδια του στην Ουκρανία.

«Και ελπίζουμε ότι έτσι θα γίνει καλύτερα κατανοητό, επειδή μπορεί κανείς να ταυτιστεί, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, με αυτά τα άτομα». Σε 300 τμ. χωρούν 4 ολόκληρα χρόνια ενός πολέμου χωρίς λογική, χωρίς αιτία. Χωρούν ο θάνατος, η καταστροφή, οι νάρκες στο μέτωπο, κομμάτια από βόμβες, από σύγχρονα drones, από ρουκέτες. Εικόνες από οικογένειες διαλυμένες στα δωμάτιά τους να τουρτουρίζουν στο σκοτάδι. Πόλεις ισοπεδωμένες. Εγκλήματα πολέμου σε εκατοντάδες χιλιόμετρα που διαπράττονται με την πιο σύγχρονη τεχνολογία, με τα πιο σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα.

Ένα έγκλημα πολέμου στο μουσείο

Στο Μουσείο Ουκρανίας ο επισκέπτης μπορεί να δει από κοντά αυτό το σύγχρονο ρωσικό οπλοστάσιο θανάτου. Drone Shahed, Lancet, KUB και Eleron. Τμήματα του μυστικού drone S70 Stealth, καθώς και τμήματα του ρωσικού ελικοπτέρου KA-52, το οποίο καταρρίφθηκε πάνω από το Φιδονήσι στη Μαύρη Θάλασσα με τεράστια στρατηγική σημασία. Επιπλέον εκτίθενται εξοπλισμός και αντικείμενα από τον πόλεμο, μεταξύ των οποίων και κάμερα drone, που καταρρίφθηκε στο Mπαχμούτ.

Ρωσικό drone

Συγκλονιστική στιγμή για τον επισκέπτη η θέα ενός σαραβαλιασμένου ασημένιου Fiat Scudo, που εκτίθεται επίσης στο μουσείο. Είναι, ή μάλλον ήταν, ένα λεγόμενο κοινωνικό ταξί, που χρησιμοποιούσαν από την έναρξη του πολέμου εθελοντές στη Χερσώνα, πάλαι ποτέ διαμάντι του Δνειπέρου, για να βοηθήσουν τους κατοίκους να ξαναφτιάξουν τα βομβαρδισμένα σπίτια τους, να τους δώσουν πρώτες βοήθειες ή να τους μεταφέρουν σε ασφαλέστερα μέρη. Τι συνέβη;

Κατεστραμμένο αυτοκίνητο

Ο Όλεγκ Ντεγκουσάροφ, ιδρυτής της οργάνωσης βοήθειας Sprazhni, επέζησε μόνο από θαύμα.

Ολεγκ, διασωθείς μπροστά από το κατεστραμμένο αυτοκίνητο.

«Στις 12 Απριλίου του 2025 ήμασταν στο κοινωνικό ταξί» μας διηγείται. «Καθώς κινούμασταν χτύπησε την οροφή του αυτοκινήτου ρωσικό drone. Ο φίλος μου, που λέγεται επίσης ΄Ολεγκ, 28 χρονών, πέθανε επί τόπου μέσα σε λίγα λεπτά. Εγώ βγήκα ζωντανός αλλά με βαριά τραύματα».

Ολεγκ, διασωθείς μπροστά από το κατεστραμμένο αυτοκίνητο.

Μιλά σαν να περιγράφει κάτι που συνέβη σε κάποιον άλλον, τρίτο, την ώρα που από πίσω του παίζει ξανά και ξανά η εικόνα της επίθεσης γυρισμένη από το ρωσικό drone, που υπέκλεψε η ουκρανική υπηρεσία πληροφοριών και τον ίδιο λουσμένο στο αίμα να ουρλιάζει, να ζητά βοήθεια. Ο τάφος του Όλεγκ βρίσκεται στο νεκροταφείο της Χερσώνας, την πόλη των γονέων του, που όπως και πολλοί άλλοι δεν θέλουν να εγκαταλείψουν.

Ολεγκ, διασωθείς μπροστά από το κατεστραμμένο αυτοκίνητο.

«Το 2022 όμως έγινε δική μου δουλειά»

Στο μουσείο υπάρχουν όμως κι άλλες ιστορίες ανθρώπων που συναντήθηκαν στο δρόμο της προσφυγιάς και ένωσαν τις ζωές τους. Όπως η ιστορία του εθελοντή Κρις Κνικερμπόκερ, που γνώρισε τη μετέπειτα γυναίκα του Γιούλια βοηθώντας την στο μακρύ δρόμο από την Κριμαία, την Οδέσσα, τη Μολδαβία, τη Ρουμανία, την Βαρσοβία, κι από εκεί στο Βερολίνο. Με δύο παιδιά κι ένα σακίδιο. Πώς να μαζέψεις μέσα σε 10 λεπτά μια ολόκληρη ζωή; Τί να πρωτοχωρέσει μέσα; Ρούχα ή αναμνήσεις; Τι θα έπαιρνε κανείς, τι θα άφηνε;

Ο Κρίι Κνικερμποκερ μόνος του

«Οργάνωνα τα λεωφορεία με τους πρόσφυγες από τη Βαρσοβία προς το Βερολίνο» θυμάται ο Κρις. «Μετά από Οδύσσεια πολλών ημερών η Γιούλια με τα παιδιά της μπόρεσαν να κοιμηθούν στο λεωφορείο για πρώτη φορά. Τους δώσαμε φαγητό και νερό, ήταν εξουθενωμένοι». Ο Κρις επέστρεψε στην Βαρσοβία για να συνεχίσει τη μεταφορά προσφύγων.

Κομμάτι από κατεστραμμένο ρωσικό πύραυλο.

Κάποια από τις φορές που γύρισε στο Βερολίνο ξανασυναντήθηκαν, αγαπήθηκαν, παντρεύτηκαν. Η ζωή της Γιούλιας και των παιδιών μπήκε σε κάποια κανονικότητα. Τα ψυχικά τραύματα χρειάζονται χρόνο για να επουλωθούν. Ο Κρις είναι επικεφαλής του Bravery, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που συνεργάζεται στενά με τοπικούς οργανισμούς βοήθειας της Ουκρανίας. «Η Ουκρανία υποφέρει από το 2014 από έναν πόλεμο που είχε ξεχαστεί εντελώς, μέχρι που κλιμακώθηκε. Πρέπει να αναλάβω και εγώ την ευθύνη μου, καθώς δεν βοήθησα από το 2014 έως το 2022. Αλλά δεν ήταν δική μου δουλειά. Το 2022, όμως, έγινε δική μου δουλειά. Και αυτό δεν έχει αλλάξει μέχρι σήμερα».

Σακίδιο Γιουλιας

«Συνειδητοποιήσαμε ότι ο ρωσικός στρατός δεν ήταν τόσο ισχυρός»

Αλλά γιατί ξεκίνησε αυτός ο πόλεμος; Για τους κατοίκους της Ουκρανίας δεν είναι ώρα για τέτοιες ερωτήσεις. Τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες έπρεπε να σταματήσουν την ρωσική επέλαση προς το Κίεβο. «Θυμάμαι τις πρώτες μέρες της εισβολής, όταν στις οθόνες του αρχηγείου εμφανίστηκαν εικόνες από ρωσικά άρματα μάχης που κινούνταν προς το Κίεβο» μας λέει η Χάνα Μαλιάρ.

Kάτοικοι Κιέβου εξοπλίζονται

«Είναι δύσκολο να περιγράψω με λόγια αυτό το συναίσθημα. Δεν είχαμε τα μέσα να σταματήσουμε αμέσως την προέλασή τους. Τους αφήσαμε να προχωρήσουν λίγο. Έγιναν αποφασιστικές μάχες, στις οποίες τέτοιες φάλαγγες σταμάτησαν, όπως η φάλαγγα που κατευθυνόταν προς το Browary. Η μάχη στο χωριό Skibin ήταν το σημείο καμπής κατά της ρωσικής επέλασης προς το Κίεβο. Δεν τους αφήσαμε να εισβάλουν στην πρωτεύουσα, παρά το ότι ήταν μόλις 15 με 16 χιλιόμετρα μακριά. Τα παρακολουθούσαμε όλα σε μόνιτορ μέσω drones στο καταφύγιο και δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε στα μάτια μας! Δεν ήταν ο πόλεμος που είχαμε δει στην ανατολική Ουκρανία. Ήταν μονάδες που είχαν ήδη δοκιμαστεί στον πόλεμο της Συρίας».

Κατεστραμμένο αυτοκίνητο.

Ακολούθησαν κι άλλες σημαντικές μάχες κοντά στο Moschun. Η ανατίναξη του φράγματος εκεί έκανε τους Ρώσους να υποχωρήσουν τελικά και να οπισθοχωρήσουν. «Τότε συνειδητοποιήσαμε ότι ο ρωσικός στρατός δεν ήταν τόσο ισχυρός» θυμάται η Μαλιάρ. Ήταν καθαρή νίκη του ουκρανικού στρατού, των χιλιάδων εθελοντών που κατετάγησαν στον στρατό κι άλλων απλών πολιτών που οπλίστηκαν και προετοιμάστηκαν λίγες ημέρες πριν την έναρξη του πολέμου.

«Ζήσε το σήμερα, γιατί μπορεί να μην υπάρχει αύριο»

4 χρόνια μετά η χώρα αντέχει και ανθίσταται. Αλλά για πόσο ακόμη; Το μέλλον φαντάζει ζοφερό. «Πήραμε προχθές την πληροφορία να προετοιμαστούμε για άλλα 3 χρόνια» μας είπε ο Κρις. Θα αντέξει ο ουκρανικός στρατός; Πού είναι οι διεθνείς οργανισμοί; Τα ΗΕ; Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας; Γιατί άργησε ο εφοδιασμός του ουκρανικού στρατού; Ερωτήσεις χωρίς απάντηση.

«Νομίζω ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να σταματήσει, εάν η Δύση μας έδινε μεγαλύτερη βοήθεια τις πρώτες ημέρες» πιστεύει ο Ολέγκ. «Τώρα είναι μάλλον αργά». Παρά τον βαρύ τραυματισμό του ο Ουκρανός συνεχίζει με το κοινωνικό ταξί το καθήκον του στο πλευρό των συμπολιτών του στην Χερσώνα.

Kατεστραμμένο αυτοκίνητο

Στο Μουσείο Ουκρανίας στην καρδιά του Βερολίνου ο διευθυντής του Ένο Λέντσε θέλει να δείξει στους επισκέπτες πόσο ο πόλεμος έχει αλλάξει τη ζωή των Ουκρανών, αλλά δεν έχει κάμψει το φρόνημά τους. «Οι περισσότεροι Γερμανοί υποστηρίζουν τους Ουκρανούς ηθικά. Πολιτικά εξαρτάται. Όταν οι κάμερες είναι ανοιχτές, όλοι είναι υπέρ, αλλά όταν ψηφίζουν τα αποτελέσματα είναι μέτρια. Θα περίμενα περισσότερα».

Βίβλος για στρατιώτες

Σε λίγες ημέρες μετά τα εγκαίνια της έκθεσης η πρώην υφυπουργός Άμυνας Χάνα Μαλιάρ επιστρέφει στο Κίεβο. Τι θα κάνει όταν τελειώσει ο πόλεμος; «Εάν κερδίσουμε, θα κοιμάμαι για μέρες και πιθανότατα θα ταξιδεύω στον κόσμο για να κάνω ομιλίες. Αλλά, ειλικρινά, δεν θέλω να το σκέφτομαι. Ο πόλεμος με έμαθε να ζω στο τώρα και να σχεδιάζω το σήμερα. Κι όπως μαθαίνουν οι στρατιώτες μας τους πολίτες, ζήσε το σήμερα, γιατί ίσως να μην υπάρχει αύριο».

Πρόσφορο από ουκρανική εκκλησία για στρατιώτες

INFO:

Ukraine Museum, Schöneberger Str. 23a, 10963 Βερολίνο

Ώρες λειτουργίας: 10.00 -19.00 – Ανοιχτά 365 μέρες το χρόνο