Οι πρωτοβουλίες για τον αποκλεισμό ανηλίκων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαπλώνονται σε Ευρώπη και Ασία, μετατρέποντας μια αρχική, μεμονωμένη κίνηση της Αυστραλίας σε διεθνές ρυθμιστικό κύμα.

Αυτό που ξεκίνησε ως «πείραμα» πέρυσι, εξελίσσεται πλέον σε πολιτική προτεραιότητα για περισσότερες από δώδεκα κυβερνήσεις, οι οποίες επιχειρούν να απαντήσουν στις ανησυχίες για την ψυχική υγεία των εφήβων και τον εθισμό στην οθόνη.

Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο

Η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο η πρώτη χώρα που μπλόκαρε την πρόσβαση στα social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών, υποχρεώνοντας πλατφόρμες όπως η Meta Platforms, η ByteDance (μητρική του TikTok) και το YouTube να απενεργοποιήσουν εκατομμύρια λογαριασμούς εφήβων.

Έκτοτε, η Γαλλία ενέκρινε σε πρώτη φάση απαγόρευση για χρήστες κάτω των 15 ετών, η Ισπανία σχεδιάζει όριο στα 16, ενώ κυβερνητικά στελέχη στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ταχθεί υπέρ αντίστοιχων περιορισμών.

Η Ινδία εξετάζει ήδη ηλικιακά όρια και μέτρα κατά των deepfakes ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις με τις εταιρείες για ηλικιακά φίλτρα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Φλόριντα εφαρμόζει ήδη απαγόρευση χρήσης social media για παιδιά κάτω των 14 ετών, ενώ πολιτείες όπως η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη έχουν θεσπίσει υποχρεωτικές προειδοποιήσεις για τους πιθανούς κινδύνους των εφαρμογών σε ανηλίκους.

Παράλληλα, η Meta Platforms και το YouTube αντιμετωπίζουν αγωγές στην Καλιφόρνια σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο των εφαρμογών τους στην ψυχική υγεία των εφήβων. Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μάρκ Ζάκερμπεργκ, υπερασπίστηκε ενόρκως τις πρακτικές της εταιρείας, απορρίπτοντας τον ισχυρισμό ότι στόχος είναι ο «εθισμός» των χρηστών ή η προσέλκυση παιδιών.

Αλγόριθμοι, εθισμός και πολιτική σύγκρουση

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται οι αλγόριθμοι που προσαρμόζουν το περιεχόμενο στις προτιμήσεις του χρήστη, καθώς και η ατελείωτη ροή σύντομων βίντεο (short-form), η οποία –σύμφωνα με επικριτές– ενισχύει το άγχος, την κατάθλιψη και τα προβλήματα ύπνου στους εφήβους. Έρευνες σε ΗΠΑ και Ευρώπη δείχνουν ότι η καθημερινή χρήση είναι σχεδόν καθολική: στη Γαλλία το 93% των μαθητών γυμνασίου διαθέτει λογαριασμό social media, ενώ στις ΗΠΑ περίπου ένας στους πέντε εφήβους δηλώνει ότι βρίσκεται «σχεδόν διαρκώς» online.

Οι τεχνολογικές εταιρείες και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων αντιτείνουν ότι τα οριζόντια ηλικιακά όρια είναι «αμβλεία εργαλεία» που ενδέχεται να έχουν αντίθετα αποτελέσματα, ωθώντας τα παιδιά σε μικρότερες και λιγότερο ασφαλείς πλατφόρμες ή σε διαδικτυακά παιχνίδια με λειτουργίες συνομιλίας. Υποστηρίζουν επίσης ότι δεν έχει αποδειχθεί αιτιώδης σχέση ανάμεσα στα social media και την επιδείνωση της ψυχικής υγείας.

Παρά τις αντιρρήσεις, αρκετοί πολιτικοί εκτιμούν ότι οι απαγορεύσεις αποτελούν «εύκολη νίκη», καθώς συγκεντρώνουν ευρεία στήριξη γονέων από όλο το πολιτικό φάσμα. Το ζήτημα των ηλικιακών περιορισμών εξελίσσεται έτσι σε κεντρικό πεδίο σύγκρουσης μεταξύ κυβερνήσεων και τεχνολογικών κολοσσών για το μέλλον της ψηφιακής ζωής των εφήβων.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα;

Στα οφέλη αλλά και τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης αναφέρθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την παρέμβαση που έκανε στο «AI Impact Summit» που διεξάγεται στο Νέο Δελχί.

«Θα πρέπει να προστατεύσουμε τους νέους από τον ψηφιακό εθισμό και αυτό είναι θέμα προτεραιότητας. Στέκομαι αλληλέγγυος με τη Γαλλία που προχώρησε στην απαγόρευση πρόσβασης των εφήβων στα κοινωνικά δίκτυα» είπε χαρακτηριστικά.

Η Ελλάδα βρίσκεται «πολύ κοντά» στην ανακοίνωση απαγόρευσης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, σύμφωνα με ανώτερη κυβερνητική πηγή που μίλησε στο Reuters στις αρχές Φεβρουαρίου.

Μάλιστα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναφέρει τον Σεπτέμβριο στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι η Ελλάδα εξετάζει σοβαρά την πιθανότητα απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους, υπογραμμίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα απαιτήσει νομοθετική παρέμβαση.

Πρωτοβουλία Μακρόν από το AI Impact Summit

Κεντρική προτεραιότητα της επικείμενης γαλλικής προεδρίας της G7 αναδεικνύεται η θωράκιση των ανηλίκων απέναντι στους ψηφιακούς κινδύνους, με τον Εμανουελ Μακρόν να ηγείται διεθνούς πρωτοβουλίας για τον περιορισμό της έκθεσης παιδιών και εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στην Τεχνητή Νοημοσύνη.

Μιλώντας στη Σύνοδο για την AI στο Νέο Δελχί (AI Impact Summit), ο Γάλλος πρόεδρος έδωσε ηθική διάσταση στο ζήτημα, υπογραμμίζοντας ότι «ό,τι είναι παράνομο στον φυσικό κόσμο, πρέπει να απαγορεύεται και στον ψηφιακό».

Ο Μακρόν κάλεσε δημόσια τον πρωθυπουργό της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, να συμμετάσχει σε ένα σχήμα χωρών που θα προωθήσουν αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων, με τον Ινδό ηγέτη να εμφανίζεται θετικός στην πρόταση.

Παράλληλα, ο Γάλλος πρόεδρος άφησε σαφείς αιχμές κατά της προσέγγισης που ευνοεί την απόλυτη ελευθερία λόγου στις ψηφιακές πλατφόρμες, χαρακτηρίζοντας «ανοησία» την επίκλησή της ως επιχείρημα αποφυγής ρυθμίσεων. Η αναφορά ερμηνεύτηκε ως έμμεση κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει ταχθεί υπέρ της ελάχιστης κρατικής παρέμβασης, ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν την προστασία ανηλίκων από κακοποιητικό ή εθιστικό περιεχόμενο.

*Με πληροφορίες από The Wall Street Journal