«Ρωτώ κάθε μέρα το ChatGPT τι να φορέσω», μαρτυρά στο ΒΗΜΑ η Νεφέλη, ηθοποιός 23 ετών, η οποία έχει αναγάγει την τεχνητή νοημοσύνη σε προσωπικό της σύμβουλο για θέματα μόδας, διατροφής, ψυχικής και σωματικής υγείας.

«Νιώθω πως μπορώ να το ρωτήσω ό,τι θέλω χωρίς να με κρίνει», ομολογεί η Νεφέλη, η οποία φαίνεται πως έχει χτίσει μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε άνθρωπο και μηχανή.

Η Ελλάδα αναδεικνύεται πρωταθλήτρια στην χρήση Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης από νέα άτομα μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat.


Στην ηλικιακή ομάδα 16-24 ετών, η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό χρήσης εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (όπως το ChatGPT, το Gemini και το Perplexity κ.ά.) σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκεκριμένα, το 83,5% των νέων Ελλήνων δηλώνει ότι χρησιμοποιεί τέτοια εργαλεία, ποσοστό που απέχει σχεδόν 20 μονάδες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (63,8%).

«Τι να φορέσω σήμερα;»

Η συχνότερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εντοπίζεται στο πως λειτουργούμε στην καθημερινότητάς μας. Η κλασική, πλέον, αναζήτηση στο Google αντικαθίσταται από τον διάλογο με αλγοριθμικές μηχανές.

Πραγματική συνομιλία με το ChatGPT, όπου η χρήστρια ζητά στυλιστικές συμβουλές για την έξοδό της σε θέατρο.

Σύμφωνα με στοιχεία της NielsenIQ, πραγματοποιούνται πλέον πάνω από 1 δισεκατομμύριο αναζητήσεις σχετικές με την ομορφιά και τη μόδα εβδομαδιαίως στο ChatGPT. Οι χρήστες δεν ψάχνουν απλά προϊόντα, αλλά ζητούν στυλιστικές συμβουλές.

Μπορεί ο αλγόριθμος να έχει γούστο;

Συνομιλήσαμε με την Μάρθα Κουμπάνη, fashion editor στο GRACE, η οποία εμφανίζεται επιφυλακτική.

«Δεν θεωρώ ότι τα LLMs προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια σε επίπεδο αισθητικής καθοδήγησης. Οι απαντήσεις που δίνουν, ανεξαρτήτως πεδίου, είναι συχνά ψυχρά αντικειμενικές, γενικές, ασφαλείς. Λειτουργούν περισσότερο ως εγκυκλοπαιδική επιβεβαίωση παρά ως δημιουργική πρόταση».

Ειδικότερα, το πρόβλημα εντοπίζεται στην ίδια την φύση της μόδας. «Σε ένα πεδίο όπως η μόδα, που συνδέεται άμεσα με την προσωπικότητα, τη διάθεση, το πολιτισμικό υπόβαθρο και, τελικά, με την καλλιτεχνική έκφραση αυτή η ουδετερότητα, απλά δεν προσφέρει τίποτα ουσιαστικό» υπογραμμίζει η Μάρθα Κουμπάνη.

Η Pauline Brown, στο βιβλίο της Aesthetic Intelligence, ορίζει την αισθητική νοημοσύνη ως την ικανότητα να κατανοούμε, να ερμηνεύουμε και να εκφράζουμε συναισθήματα μέσω των αισθήσεων. Μπορεί ένα Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (LLM), το οποίο λειτουργεί με πιθανότητες εμφάνισης λέξεων (next token prediction), να διαθέτει αισθητική κρίση;

«Στην μόδα τώρα η λογική του Wrong Shoe Theory, Wrong Jacket Theory  κλπ, όμως όλα αυτά έχουν ουσιαστικά την ίδια βάση, βασίζονται στο αναπάντεχο, την έκπληξη, την πρωτοτυπία, την σπίθα.  Μπορεί μία μηχανή να σου προσφέρει κάτι τέτοιο;», αναρωτιέται η Μάρθα Κουμπάνη.

Τι κάνει το στυλ μοναδικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων;

Όπως αναφέρει η στυλίστρια Mac Rose, η εξάρτηση από το AI οδηγεί σε μια «τεχνικά άρτια» αλλά «αισθητικά νεκρή» προσέγγιση. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης βασίζονται σε στατιστικές πιθανότητες και μαθηματικά μοτίβα. Το αποτέλεσμα; Κινδυνεύουμε να οδηγηθούμε σε μια ομογενοποίηση του στυλ, όπου όλοι ντυνόμαστε με βάση τον «μέσο όρο».

Στο ίδιο μήκος κύματος η Μάρθα Κουμπάνη επισημαίνει πως «Σε ένα πεδίο όπως η μόδα, που συνδέεται άμεσα με την προσωπικότητα, τη διάθεση, το πολιτισμικό υπόβαθρο και, τελικά, με την καλλιτεχνική έκφραση αυτή η ουδετερότητα, απλά δεν προσφέρει τίποτα ουσιαστικό».

Η δημιουργικότητα στην τέχνη, το στυλ στην μόδα, τα χαρακτηριστικά μιας εικόνας συνδέονται συχνά με μια «απροσδόκητη ατέλεια», η οποία συγκροτεί κάτι αισθητικά ωραίο.

Που εν τέλει κρίνεται το αισθητικά ωραίο και η στυλιστική μόδα;

«Η τεχνητή νοημοσύνη υστερεί στην ταυτότητα. Δεν μπορεί να ανοίξει πραγματικά τους ορίζοντες σε ό,τι αφορά τη δημιουργία μιας ξεχωριστής τελικής εικόνας. Δεν μπορεί να διαβάσει την ενέργεια ενός ανθρώπου, την ψυχοσύνθεση, τη διάθεση μιας συγκεκριμένης ημέρας. Και ακριβώς εκεί κρίνεται το ουσιαστικό styling», όπως σημειώνει στο ΒΗΜΑ η fashion editor του GRACE Μάρθα Κουμπάνη.

Ο ψηφιακός διατροφολόγος και μάγειρας

Η ερώτηση «τι θα φάμε σήμερα;» αποτελεί πηγή άγχους (cognitive load) για χιλιάδες άτομα-χρήστες των μηχανών τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί εν είδει διατροφολόγου, δημιουργώντας λίστες αγορών και συνταγές με βάση τα υλικά που της λέμε πως υπάρχουν στο ψυγείο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, πως προσαρμόζεται με ευκολία σε αυτά που της λένε οι χρήστες, αποφεύγοντας οποιαδήποτε διαφωνία μαζί τους.

Η συνομιλία με το ChatGPT ενός χρήστη σχετικά με το τι να φάει, με βάση όσα είχε διαθέσιμα στο ψυγείο. Αυτή η συνομιλία αποτελεί πραγματικό παράδειγμα διάδρασης ανθρώπου-μηχανής, διατηρώντας την ανωνυμία του χρήστη.

Η Δώρα Μάστορα, διευθύντρια στο περιοδικό Ελληνική Κουζίνα, μιλώντας στο ΒΗΜΑ, θέτει το ζήτημα στη σωστή του βάση.

«Έχοντας στη διάθεση της τα αμέτρητα δεδομένα και παραδείγματα μπορεί σίγουρα να προσεγγίσει την μαγειρική, να προτείνει κάτι που δεν θα είναι εντελώς ασύνδετο. Δε νομίζω, όμως, ότι  αντιλαμβάνεται τη γευστική ισορροπία με τον τρόπο που την έχουμε εμείς οι άνθρωποι στο μυαλό μας. Αυτό προϋποθέτει την συμμετοχή των αισθήσεων αλλά και των εμπειριών μας. Εξάλλου, η γευστική ισορροπία είναι υποκειμενική σε μεγάλο βαθμό».

Παλαιότερα, ξεφυλλίζαμε περιοδικά ή χαζεύαμε στο Instagram για έμπνευση, όπως με το λεγόμενο food porn. Πλέον, οι χρήστες εισάγουν τα υλικά που έχουν στη διάθεσή τους σε μηχανές συνομιλίας όπως το ChatGPT και λαμβάνουν μια συνταγή, όπου περιγράφεται βήμα-βήμα πως να την εκτελέσουν. Το φαγητό μετατρέπεται από πολιτισμική, συναισθηματική και πολυαισθητηριακή εμπειρία σε αλγοριθμική συνάρτηση. Διατυπώνουμε εντολές στην μηχανή και εν συνεχεία ακολουθούμε τις εντολές εκτέλεσης που μας λέει η μηχανή.

Πώς φτάσαμε στο σημείο να ζούμε με την διαρκή συμβουλευτική μιας μηχανής;

«Δεν φτάσαμε εδώ χωρίς να το καταλάβουμε. Χρόνια τώρα, μέσω των σόσιαλ, εμπιστευόμαστε αγνώστους για την υγεία, την ομορφιά, την ευεξία ακόμη και την ευτυχία μας», παρατηρεί η Δώρα Μάστορα.

Συχνά τίθεται το εύλογο ερώτημα, που υστερεί η τεχνητή νοημοσύνη σε σχέση με τον άνθρωπο;

«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να γευτεί, να μυρίσει, να αφήσει τη μπουκιά να περιπλανηθεί στο στόμα και να ξυπνήσει μνήμες, να δοκιμάσει, να πειραματιστεί και όλα αυτά που κάνουν τη μαγειρική και το φαγητό ένα υπέροχο ταξίδι, είναι καταδικασμένη να τα προσεγγίζει με δεδομένα και εμπειρίες άλλων. Φαντάσου να προσπαθούμε να ερωτευτούμε διαβάζοντας πώς ερωτεύτηκε κάποιος. Απόλυτη καταστροφή», σημειώνει η Δώρα Μάστορα.

Το φαγητό είναι μνήμη και παράδοση. Ένας αλγόριθμος που παράγει μια συνταγή δεν αντιλαμβάνεται την ιστορία του πιάτου, ούτε τη συναισθηματική του βαρύτητα. Προσφέρει θερμίδες και γεύση, αγνοώντας τους συμβολισμούς, τις συνυποδηλώσεις και τη συναισθηματική διάσταση και τις τελετουργίες της μαγειρικής και του φαγητού.

Τι μέλλει γενέσθαι με τις μηχανές-διατροφολόγους;

Η Δώρα Μάστορα αναφέρει στο ΒΗΜΑ πως «θα έρθει το πλήρωμα του χρόνου και η πραγματικότητα θα μας αναγκάσει να στραφούμε στους πραγματικούς έξπερτ, εκείνους που μπορεί να μας προτείνουν – για παράδειγμα- διατροφικές συμβουλές εξατομικευμένες, βάσει του ιστορικού υγείας μας».

Η τεχνητή νοημοσύνη ως ψυχολόγος

Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ορισμένες φορές ως υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής. Ειδικά στην Ελλάδα οι νέοι φαίνεται να αναζητούν διέξοδο στη μοναξιά τους μέσω της τεχνολογίας.

Συνομιλία, όπου ζητείται η συμβουλευτική βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης σχετικά με προσωπικά ζητήματα, όπου το ChatGPT λειτουργεί εν είδει θεραπευτή.

Ο όρος «συνθετική οικειότητα» (synthetic intimacy) περιγράφει τη σχέση που αναπτύσσουν οι χρήστες με τα chatbots. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Consumer Research το 2025 έδειξε ότι η αλληλεπίδραση με μηχανές τεχνητής νοημοσύνης (AI companions) μπορεί να μειώσει το αίσθημα της μοναξιάς εξίσου αποτελεσματικά με την ανθρώπινη επικοινωνία βραχυπρόθεσμα.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι το chatbot είναι ο τέλειος ακροατής. Δεν κρίνει, είναι πάντα διαθέσιμο, δεν βαριέται και, κυρίως, συμφωνεί με ευγενικές και υποστηρικές διατυπώσεις. Και εδώ βρίσκεται η παγίδα. Σε αντίθεση με έναν άνθρωπο θεραπευτή που θα μας προκαλέσει ή θα διαφωνήσει, η ΤΝ είναι σχεδιασμένη να είναι μην μας λέει ποτέ όχι. Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένας «θάλαμος αντήχησης» (echo chamber) όπου οι ανασφάλειές μας απλώς επιβεβαιώνονται, αντί να αντιμετωπίζονται. Η «θεραπευτική» του αξία είναι, στην καλύτερη περίπτωση, επιφανειακή και, στη χειρότερη, επικίνδυνη για άτομα που αντιμετωπίζουν ζητήματα ψυχικής υγείας.

Η ανθρώπινη διάσταση

Η ευκολία που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στο ντύσιμο, στο φαγητό και στην ψυχολογική στήριξη είναι ξεκάθαρη.

Ως άνθρωποι, η ταυτότητά μας είναι μια συγκρότηση από μνήμες, άστοχες αλλά πλούσιες σε γνώση επιλογές και ένστικτα που δεν μπορούμε ξεκάθαρα να ιχνιλατήσουμε, έρχεται στην επιφάνεια το ζήτημα τι μας κάνει μοναδικούς;Ωστόσο, καθώς παραχωρούμε κομμάτια της αυτονομίας μας στον αλγόριθμο, κινδυνεύουμε να χάσουμε κάτι πολύτιμο, την μοναδική ανθρωπινότητα μας μέσα την ικανότητα να επιλέγουμε με βάση το ένστικτο, το λάθος και την προσωπική μας αισθητική.

*Στο παρόν άρθρο, όλες οι εικόνες από τις πραγματικές συνομιλίες ανθρώπου και ChatGPT δημοσιεύονται μετά από την ρητή άδεια του εν λόγω χρήστη, τηρώντας την απόλυτη ανωνυμία του.