Σε μια βροχερή Πέμπτη του Φεβρουαρίου, ο Κιρ Στάρμερ στεκόταν στο βήμα του Αθλητικού Κέντρου Horntye Park στο Χέιστινγκς, στο Ανατολικό Σάσεξ.
Ένα γήπεδο κρίκετ απλωνόταν μπροστά του, λασπωμένο κάτω από έναν γκρίζο, αμείλικτο ουρανό, όμως ήταν η ατμόσφαιρα στην αίθουσα που φαινόταν πραγματικά βαριά.
Αυτό που υποτίθεται πως θα ήταν μια ομιλία για την αναζωογόνηση των εμπορικών δρόμων και των τοπικών κοινοτήτων μετατράπηκε γρήγορα σε μια προσπάθεια ανάνηψης της πρωθυπουργίας του Στάρμερ.
Αντί για την αισιόδοξη ρητορική που αναμενόταν σε μια περιφερειακή επίσκεψη, ο πρωθυπουργός αφιέρωσε τα πρώτα λεπτά της ομιλίας του στο σκάνδαλο που έχει συγκλονίσει το Γουεστμίνστερ: τον διορισμό του λόρδου Πίτερ Μάντελσον ως πρεσβευτή του Ηνωμένου Βασιλείου στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη γνωστή σχέση του με τον ατιμασμένο χρηματιστή Τζέφρι Έπσταϊν.
Ο Στάρμερ, επαναλαμβάνοντας το όνομα του Μάντελσον με εμφανή απαξίωση, επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από το πολιτικό κόστος, ζητώντας συγγνώμη από τα θύματα του Έπσταϊν και υποστηρίζοντας ότι είχε παραπλανηθεί κατά τη διαδικασία ελέγχου.
Όμως πολλοί στο Γουεστμίνστερ δεν πείθονται. Η υπόθεση έχει πυροδοτήσει έντονες εικασίες για το αν ο χρόνος του Στάρμερ στην πρωθυπουργία οδεύει προς ένα πρόωρο τέλος.
Η αντιπαράθεση Μάντελσον-Έπσταϊν
Η κρίση επικεντρώνεται στη φιλία του Μάντελσον με τον Έπσταϊν, η οποία τέθηκε υπό εξέταση μετά τον διορισμό του ως πρεσβευτή στις ΗΠΑ από τον Στάρμερ το 2024.
Ο πρωθυπουργός επιμένει ότι ο Μάντελσον είπε ψέματα κατά τη διαδικασία ελέγχου, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως απλώς περιφερειακά γνωστό με τον χρηματιστή.
Ωστόσο, ο Μάντελσον υποστηρίζει ότι απάντησε με ακρίβεια σε όλες τις ερωτήσεις.
Ανώτατα κυβερνητικά στελέχη προετοιμάζονται να δημοσιοποιήσουν επικοινωνίες μεταξύ του Μάντελσον και υπουργών, αξιωματούχων και ειδικών συμβούλων κατά τη διάρκεια της θητείας του ως πρεσβευτή.
Αυτά τα μηνύματα ενδέχεται να χρειαστούν μήνες για να δημοσιευθούν, όμως υπόσχονται να ρίξουν φως σε αυτό που πολλοί βουλευτές των Εργατικών φοβούνται πως μπορεί να αποτελεί μια καταστροφική λανθασμένη κρίση του Στάρμερ.
Όπως το έθεσε ένας εσωτερικός παράγοντας: “Δεν είναι μόνο το κοινό που αμφισβητεί πλέον τον Στάρμερ.
“Οι βουλευτές είναι εξοργισμένοι. Βλέπουν έναν πρωθυπουργό που έχει επανειλημμένα παρερμηνεύσει το πολιτικό τοπίο, και αυτό μοιάζει να είναι η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι.»
Τα προβλήματα του Στάρμερ στις δημοσκοπήσεις
Ο σερ Τζον Κέρτις, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Στραθκλάιντ και ειδικός στις δημοσκοπήσεις, προσέφερε μια αποθαρρυντική εκτίμηση σε αποκλειστική συνέντευξη στο Το Βήμα.
«Η θέση των Εργατικών βρισκόταν ήδη σε πολύ χαμηλό σημείο», εξήγησε. «Οι μέσοι όροι των δημοσκοπήσεων κινούνται γύρω στο 19%. Η πιο πρόσφατη έρευνα, που διεξήχθη μετά τις αποκαλύψεις για τον Μάντελσον, δείχνει μια μικρή πτώση από το 17% στο 16%. Στατιστικά ασήμαντη, ναι – συμβολικά όμως σημαντική.»
Ο Κέρτις τόνισε τη βαθύτερη ανησυχία: οι ψηφοφόροι των Εργατικών παραμένουν μόνο οριακά υποστηρικτικοί απέναντι στην πρωθυπουργία του Στάρμερ.
«Όταν ερωτώνται αν ο Στάρμερ πρέπει να παραμείνει ή να αποχωρήσει, οι ψηφοφόροι των Εργατικών διχάζονται 40% έναντι 37%. Αυτό δύσκολα συνιστά μια ηχηρή στήριξη. Το πιο σημαντικό είναι ότι ο πρωθυπουργός ήταν ήδη πολιτικά αδύναμος. Το σκάνδαλο απλώς επιτάχυνε τις αμφιβολίες μέσα στο ίδιο του το κόμμα.»
Οι συγκρίσεις με προηγούμενα πολιτικά σκάνδαλα είναι αναπόφευκτες.
Ο Κέρτις σημειώνει τις ομοιότητες με την πτώση του Μπόρις Τζόνσον το 2022, όταν επαναλαμβανόμενες λανθασμένες κρίσεις και ανειλικρίνεια γύρω από διορισμούς οδήγησαν τελικά στην παραίτησή του.
«Ο Μάντελσον είναι ένα πρόσωπο επαρκώς υψηλού προφίλ και αυτή η υπόθεση βρίσκει απήχηση τόσο στους ψηφοφόρους όσο και στους βουλευτές. Η πρόκληση για τον Στάρμερ μόνο ασήμαντη δεν είναι.»
Κοινοβουλευτική πίεση
Μιλώντας στο ΤΟ ΒΗΜΑ, ο καθηγητής Ανάντ Μένον του King’s College London τόνισε ότι η κοινή γνώμη από μόνη της δεν θα ανατρέψει τον Στάρμερ.
«Δεν είναι η εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων που μετρά εδώ», είπε. «Είναι η εμπιστοσύνη – ή η έλλειψή της – μεταξύ των ίδιων των βουλευτών του. Υπάρχουν πλέον σαφή σημάδια ότι η Κοινοβουλευτική Ομάδα των Εργατικών είναι ανήσυχη. Η πίεση θα ενταθεί αν οι Εργατικοί υποστούν ήττες στις επαναληπτικές εκλογές σε Γκόρτον και Ντέντον στο τέλος Φεβρουαρίου. Μια ήττα εκεί θα μπορούσε να καταστήσει τη θέση του Στάρμερ μη βιώσιμη.»
Ο Μένον σχολίασε επίσης τους πιθανούς διαδόχους. Η Άντζελα Ρέινερ, αν και συχνά αναφέρεται σε εικασίες, είναι απίθανο να κινηθεί όσο βρίσκεται υπό έρευνα από την HMRC. Ο Γουές Στρίτινγκ κουβαλά το δικό του βάρος λόγω των δεσμών του με τον Μάντελσον.
«Ακόμη κι αν κάποιος ήθελε να αντικαταστήσει άμεσα τον Στάρμερ, η διαδικασία είναι περίπλοκη», πρόσθεσε. «Μπορεί να αντέξει περισσότερο απ’ όσο αναμένεται, όμως η αναπόφευκτη πρόκληση είναι πλέον σαφής.»
Το κλίμα στο Γουεστμίνστερ
Ο Τιμ Μπέιλ, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, σκιαγράφησε μια ζοφερή εικόνα για τον Στάρμερ. Είπε στο ΤΟ ΒΗΜΑ: «Η αγνόηση της συνεχιζόμενης φιλίας του Μάντελσον με τον Έπσταϊν ήταν σοβαρό λάθος. Σε συνδυασμό με τη γενικευμένη αντιδημοφιλία του και τη δυσαρέσκεια των βουλευτών, βρίσκεται σε εξαιρετικά επισφαλή θέση.»
Ο Μπέιλ σημειώνει ότι η αποπομπή του προσωπάρχη του, Μόργκαν ΜακΣουίνι, πιθανότατα θα είχε τα αντίθετα αποτελέσματα.
«Θα έδινε την εντύπωση ότι ο Στάρμερ προσπαθεί να ρίξει την ευθύνη σε κάποιον άλλο. Αυτό απλώς ενισχύει την αίσθηση κακοδιαχείρισης.»
Μιλώντας στο ΤΟ ΒΗΜΑ, ο Σαμ Πάουερ, λέκτορας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, συμμερίστηκε αυτή την άποψη:
«Ακόμη και πριν από τις αποκαλύψεις για τον Μάντελσον, οι Εργατικοί τα πήγαιναν άσχημα και οι προσωπικές αξιολογήσεις του Στάρμερ ήταν καταστροφικές. Τα νέα επιδείνωσαν μια ήδη ζοφερή κατάσταση. Στην ομιλία παραίτησής του ο Μπόρις Τζόνσον πριν από λίγα χρόνια είχε πει: “Όπως έχουμε δει στο Γουεστμίνστερ, το ένστικτο της αγέλης είναι ισχυρό και όταν η αγέλη κινείται, κινείται”. Για τον Κιρ Στάρμερ τουλάχιστον, αυτή ήταν η εβδομάδα που η αγέλη μετακινήθηκε οριστικά.»
Το εκλογικό πλαίσιο: επαναληπτικές εκλογές και τοπικές κάλπες
Τα προβλήματα του Στάρμερ επιβαρύνονται περαιτέρω από τις επερχόμενες εκλογικές δοκιμασίες.
Η επαναληπτική εκλογή σε Γκόρτον και Ντέντον, μαζί με τις τοπικές εκλογές στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Σκωτία τον Μάιο, απειλούν να επιφέρουν ταπεινωτικά αποτελέσματα. Ιστορικά, οι κακές επιδόσεις σε ενδιάμεσες εκλογικές αναμετρήσεις έχουν συχνά πυροδοτήσει προκλήσεις ηγεσίας.
«Οι Εργατικοί θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν καταστροφικές απώλειες», είπε ο Κέρτις. «Ακόμη κι αν ο Στάρμερ επιβιώσει από το άμεσο σοκ, αυτές οι εκλογές θα μπορούσαν να καταλύσουν μια πιο επίσημη πρόκληση ηγεσίας αργότερα μέσα στη χρονιά.»
Ιστορική προοπτική: σκάνδαλα και εκλογική συμπεριφορά
Τα προηγούμενα πολιτικά σκάνδαλα προσφέρουν κάποια καθοδήγηση.
Ο Κέρτις αναφέρεται στην παραίτηση του Τζόνσον, ο Μένον στο Partygate και ο Πάουερ επικαλείται το «ένστικτο της αγέλης» του Γουεστμίνστερ – τη γρήγορη συσπείρωση της πολιτικής γνώμης μόλις οι αμφιβολίες παγιωθούν.
«Τα σκάνδαλα έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση όταν προστίθενται σε προϋπάρχουσες ευαλωτότητες», είπε ο Μένον. «Ο Στάρμερ βρισκόταν ήδη υπό πίεση. Ο Μάντελσον απλώς επιτάχυνε το χρονοδιάγραμμα.»
Βουλευτές των Εργατικών: ο εσωτερικός απολογισμός
Αναφορές υποδηλώνουν ότι βουλευτές των Εργατικών εξετάζουν το ενδεχόμενο να στείλουν αντιπροσωπεία ανώτερων γυναικών συναδέλφων τους στη Ντάουνινγκ Στριτ, για να πιέσουν τον Στάρμερ να παραιτηθεί.
Ιστορικά, οι κομματικές ελίτ έχουν διαμορφώσει τα αποτελέσματα της ηγεσίας πιο αποτελεσματικά από την κοινή γνώμη.
Η Μάργκαρετ Θάτσερ είχε προβλέψει περίφημα την πτώση της από τους «άνδρες με τα γκρι κοστούμια». Το 2026, η ίδια αρχή φαίνεται να επαναλαμβάνεται.
Η αντίδραση του Στάρμερ: έλεγχος ζημιών ή ανάνηψη;
Η ομιλία της Πέμπτης στο Χέιστινγκς ήταν ενδεικτική ενός πρωθυπουργού που προσπαθεί να ανακτήσει τον έλεγχο. Ο Στάρμερ αποστασιοποιήθηκε επανειλημμένα από τον Μάντελσον, ζήτησε συγγνώμη από τα θύματα του Έπσταϊν και παρουσίασε τον εαυτό του ως θύμα εξαπάτησης.
Ωστόσο, οι εικόνες ήταν εντυπωσιακές: ένας ηγέτης αναγκασμένος να καταστήσει τη δική του αξιοπιστία το κεντρικό θέμα μιας ομιλίας που αρχικά προοριζόταν να γιορτάσει τις τοπικές κοινότητες.
Ο σερ Τζον Κέρτις σχολίασε: «Έχεις πολύ λίγο πολιτικό κεφάλαιο στην τράπεζα για να αντέξεις την κριτική ή να κρατήσεις τους ανθρώπους στο πλευρό σου, επειδή ήδη
έχουν αμφιβολίες για εσένα. Νομίζω ότι η αντιδημοφιλία του πριν ακόμη προκύψει η ιστορία είναι πιθανότατα πιο σημαντική από οποιαδήποτε επίδραση, αν υπήρξε, της ίδιας της υπόθεσης στη δημοτικότητά του.»
Το επόμενο βήμα: σενάρια για την ηγεσία των Εργατικών
Οι ειδικοί προειδοποιούν να μην εξαχθούν πρόωρα συμπεράσματα.
Ο Μένον σημειώνει ότι ενδεχόμενες αναμετρήσεις ηγεσίας μπορεί να καθυστερήσουν έως μετά τις εκλογές του Μαΐου, ενώ ο Κέρτις υπογραμμίζει την απρόβλεπτη συμπεριφορά των ψηφοφόρων.
Ο Πάουερ, ωστόσο, περιγράφει την κατάσταση με ωμότητα: «Φαίνεται τελειωτικό για τον Κιρ Στάρμερ, σε σημείο που πλέον πρόκειται για το πότε, όχι για το αν, θα αντικατασταθεί ως ηγέτης.»
Προς το παρόν, ο πρωθυπουργός βρίσκεται αντιμέτωπος με μια επισφαλή εξισορρόπηση: τη διαχείριση της εσωτερικής δυσαρέσκειας, την αντιμετώπιση της δημόσιας κριτικής και την προσπάθεια να οδηγήσει το κόμμα του μέσα σε ένα εκλογικό τοπίο γεμάτο κινδύνους. Κάθε δήλωση, κάθε απόφαση, βρίσκεται υπό πρωτοφανή εξέταση.
Μια πρωθυπουργία στο χείλος του γκρεμού
Η θητεία του Κιρ Στάρμερ ως πρωθυπουργού, ήδη εύθραυστη, έχει δοκιμαστεί σκληρά από τις αποκαλύψεις Μάντελσον-Έπσταϊν.
Με εξοργισμένους βουλευτές, επερχόμενες εκλογές και συνεχή δημόσιο έλεγχο, οι παρατηρητές του Γουεστμίνστερ αναρωτιούνται αν ο πρωθυπουργός μπορεί να επιβιώσει πολιτικά ή αν η ιστορία είναι έτοιμη να καταγράψει αυτή την εβδομάδα ως τη στιγμή που άρχισε να χαλαρώνει η λαβή του Στάρμερ στην εξουσία.
Καθώς το γήπεδο κρίκετ στο Χέιστινγκς χάνεται μέσα στη γκρίζα μελαγχολία του Φεβρουαρίου, το ευρύτερο πολιτικό τοπίο δεν μοιάζει λιγότερο ζοφερό.
Το Γουεστμίνστερ παρακολουθεί, οι ψηφοφόροι κρίνουν και το Εργατικό Κόμμα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο Μάντελσον παραπλάνησε τον πρωθυπουργό – αλλά αν ο χρόνος του Στάρμερ στη Ντάουνινγκ Στριτ έχει φτάσει στο λυκόφως του.
ο Δημήτρης Μαυροκεφαλίδης είναι Ανταποκριτής Ηνωμένου Βασιλείου Γουεστμίνστερ, Λονδίνο
