Η πραγματικότητα δεν έχει απλώς την τάση να αντιγράφει την τέχνη. Εσχάτως διακατέχεται από μια σχεδόν εκδικητική μανία να την ξεπερνά σε παραλογισμό.

Αν κάποιος το γνωρίζει από πρώτο χέρι, δεν είναι άλλος από τον Άνταμ Πράις. Τον Δανό, δηλαδή, σεναριογράφο, σεφ, εστιάτορα και δημιουργό της αξιόλογης και δημοφιλούς κάποτε τηλεοπτικής σειράς Borgen. Εκείνης που στα αγνά πρώτα χρόνια της on-demand ψυχαγωγίας πρόβαλε ως το ευρωπαϊκό, ψύχραιμο και κομψό αντίπαλο δέος στην κατακλυσμιαία σκοτεινή, μοχθηρή και αναπολογητικά αμερικανική εκδοχή του House of Cards.

Τις τελευταίες εβδομάδες ο 58χρονος σήμερα «πατέρας» του Borgen βρίσκεται σε προφανή αμηχανία. Αυτήν με την οποία διαπότισε το άρθρο που δημοσίευσε πριν από λίγες ημέρες στη βρετανική εφημερίδα Guardian.

«Αν είχα προτείνει το σενάριο του Τραμπ για τη Γροιλανδία ως πλοκή για το Borgen, οι παραγωγοί θα με είχαν διώξει από το γραφείο γελώντας», έγραψε μεταξύ άλλων, επιβεβαιώνοντας με τον πιο ανάγλυφο τρόπο ότι ακόμα και η πιο ζωηρή και οργιώδης φαντασία δεν καταφέρνει να αναμετρηθεί στα ίσια με τον «ο,τινανισμό» που ο 47ος πλανητάρχης διατρανώνει ως πολιτική σκέψη και –κυρίως– δε διστάζει να μετατρέψει σε καινοφανή, ανήκουστη μέχρι πρότινος δράση.

Ο δημιουργός του Borgen Άνταμ Πράις

Η ανερθυρίαστη διεκδίκηση του Τραμπ στο έδαφος της Γροιλανδίας, που αρθρώνεται με αργκό κακομαθημένου παιδιού, μοιάζει με ένα κακογραμμένο spin-off της δανέζικης σειράς που κανένας σοβαρός παραγωγός δεν θα ενέκρινε, αλλά που στη γεωπολιτική σκακιέρα προβάλλει, τέσσερα χρόνια μετά την ολοκλήρωση του τέταρτου και καταληκτικού κύκλου του Borgen, ως η απόλυτη είδηση των ημερών. Για κάποιους, μάλιστα, μοιάζει ακόμα και λογικοφανής.

Borgen: Ένα προφητικό πολιτικό εγχειρίδιο

Για εκείνους που ενδεχομένως δεν είχαν βυθιστεί στον κόσμο του «Κάστρου» —το Borgen άντλησε τον τίτλο του από το προσωνύμιο του παλατιού Christiansborg που στεγάζει την κυβέρνηση της Δανίας— η σειρά ασχολείται με τα έργα και τις ημέρες της Μπιργκίτε Νίμποργκ. Της (φανταστικής) κεντρώας πολιτικού που από το πουθενά αναλαμβάνει ως πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της χώρας.

Το Borgen, που ξεκίνησε να προβάλλεται το 2010, δεν αφορούσε δολοφονίες και σκοτεινές συνωμοσίες στα υπόγεια, αλλά περισσότερο τους επώδυνους συμβιβασμούς, το ηθικό κόστος της διατήρησης της εξουσίας και τη συνεχή τριβή ανάμεσα στο δημόσιο καθήκον και την προσωπική ζωή.

Η Νίμποργκ λειτούργησε ως το σύμβολο μιας πολιτικής που προσπαθεί να παραμείνει καθαρή μέσα σε έναν κυκεώνα από συμφέροντα, ώσπου ο τέταρτος κύκλος, το Power & Glory του 2022 (διαθέσιμο στο Netflix), έγινε μια τρομακτική γεωπολιτική προφητεία.

Εκεί, η Νίμποργκ ως Υπουργός Εξωτερικών πλέον, κλήθηκε να διαχειριστεί την ανακάλυψη πετρελαίου στη Γροιλανδία, φέρνοντας τη «μικρή» Δανία στο επίκεντρο ενός θρίλερ όπου οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία διαγκωνίζονταν πάνω από πάγους που έπνεαν τα λοίσθια. Την ίδια στιγμή, η έριδα ανάμεσα στην κυρίαρχη χώρα της σκανδιναβικής χερσονήσου και την αλλοτινή αποικία της αναμοχλευόταν. Στο Borgen θρυαλλίδα ήταν ο λεγόμενος «μαύρος χρυσός». Σήμερα είναι οι σπάνιες γαίες.

Μια παράδοξη συγκατοίκηση

Η σχέση Δανίας-Γροιλανδίας έμοιαζε ανέκαθεν με παιχνίδι ανάμεσα σε εξουσιαστή και εξουσιαζόμενο. Σαν ένας μακροχρόνιος, συχνά άβολος, αναντίρρητα δυσλειτουργικός γάμος. Από τον 18ο αιώνα, όταν η Δανία άπλωσε την κυριαρχία της στο νησί μέσω του ιεραπόστολου Χανς Εγκέντε, η σχέση αυτή πέρασε από όλα τα στάδια: από την απόλυτη αποικιοκρατική κηδεμονία, στην επίσημη ενσωμάτωση ως επαρχία το 1953 και τελικά στην αυτονομία που ξεκίνησε το 1979 για να ενισχυθεί το 2009.

Σήμερα, η «Ενότητα του Βασιλείου» (Rigsfællesskabet) μοιάζει με μια εύθραυστη συμφωνία, όπου η Κοπεγχάγη στέλνει το απαραίτητο bloktilskud (την ετήσια οικονομική επιχορήγηση) και η Γροιλανδία προσφέρει στη Δανία το εισιτήριο για το τραπέζι των μεγάλων παικτών της Αρκτικής.

Αυτή ακριβώς η οικονομική εξάρτηση από το δανέζικο ταμείο είναι που τροφοδοτεί το όνειρο της πλήρους ανεξαρτησίας στην πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Νούουκ —ένα όνειρο που ο Τραμπ υπόσχεται να χρηματοδοτήσει με αμερικανικά δολάρια, αρκεί οι γηγενείς να αλλάξουν «κηδεμόνα» και να παραχωρήσουν σε αμερικανικές εταιρείες τα δικαιώματα εκμετάλλευσης του υπεδάφους τους.

Η διπλωματία του real estate

Η Γροιλανδία δεν είναι πια απλώς μια ημιαυτόνομη περιοχή, όπως αναγνωρίστηκε από τη Δανία το 1979 και επιβεβαιώθηκε με τον νόμο του 2009, αλλά το πιο καυτό οικόπεδο του πλανήτη. Η κλιματική αλλαγή, που στο Borgen αναδείχθηκε ως κεντρικό ηθικό δίλημμα της πρωθυπουργού Νίμποργκ, στην πραγματικότητα του 2026 λειτουργεί ως ο απόλυτος καταλύτης.

Οι πάγοι υποχωρούν, αποκαλύπτοντας σπάνιες γαίες και νέες εμπορικές οδούς, και οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το νησί ως μια απόρθητη αεροπορική βάση απαραίτητη για την εθνική τους ασφάλεια.

Αν αναλύσει κανείς τις ομοιότητες του Power & Glory με το σήμερα, θα διαπιστώσει ότι ο Πράις έκανε μια σχεδόν τέλεια προσομοίωση της τρέχουσας κρίσης. Η λεγόμενη «κατάρα των πόρων» είναι παρούσα και στις δύο περιπτώσεις: ο ορυκτός πλούτος που θα μπορούσε να προσφέρει στη Γροιλανδία την πολυπόθητη ανεξαρτησία της, γίνεται ταυτόχρονα το δόλωμα που την καθιστά έρμαιο των υπερδυνάμεων.

Η μεγάλη διαφορά, ωστόσο, την οποία ο ίδιος ο σεναριογράφος υπογραμμίζει στο άρθρο του, έγκειται στην απώλεια της διπλωματικής ευγένειας. Στη σειρά, οι Αμερικανοί πίεζαν με «βελούδινο» τρόπο. Διαπραγματεύονταν, έστω και με μισόλογα, πίσω από κλειστές πόρτες.

Σήμερα, ο Τραμπ χρησιμοποιεί μεθόδους που θυμίζουν περισσότερο εκβιασμό, όπως είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε και από την πρόσφατη ομιλία του στο Νταβός, καταργώντας τα προσχήματα και θέτοντας το ζήτημα της Γροιλανδίας ως όρο για τη συνέχιση των αμυντικών συμφωνιών. Η μικρή χώρα, όπως και στο σενάριο, παραμένει αναλώσιμη, ένα πιόνι σε μια παρτίδα σκάκι που δεν επέλεξε ποτέ να παίξει.

Το τέλος της πολιτικής μυθοπλασίας;

Ακόμα και η κινεζική απειλή, η οποία στη σειρά αποτέλεσε το πρόσχημα για την αμερικανική παρέμβαση, αποτελεί σήμερα τον κινητήριο μοχλό πίσω από κάθε δήλωση του Λευκού Οίκου. Ο ανταγωνισμός Ουάσινγκτον-Πεκίνου για τον έλεγχο της Αρκτικής είναι πλέον δεδομένος, μετατρέποντας τη Γροιλανδία σε σκηνικό ενός νέου Ψυχρού Πολέμου.

Η πιο επώδυνη ομοιότητα, όμως, παραμένει η διάβρωση του ηγέτη. Η εξέλιξη της Μπιργκίτε Νίμποργκ σε μια κυνική πολιτικό που θυσιάζει τις πράσινες αξίες της για να παραμείνει στο παιχνίδι, καθρεφτίζει απόλυτα τους σημερινούς Ευρωπαίους ηγέτες. Ενώ ευαγγελίζονται την ηθική και την προστασία του περιβάλλοντος, αναγκάζονται σε ταπεινωτικές συνθηκολογήσεις μπροστά στην ωμή ισχύ, φοβούμενοι τον πλήρη αποκλεισμό από τις εξελίξεις.

Το Borgen παραμένει επίκαιρο ακριβώς γιατί ανέδειξε τις κόκκινες γραμμές που σήμερα μοιάζουν να έχουν ξεθωριάσει. Ο Άνταμ Πράις στο άρθρο του καταλήγει με τη διαπίστωση ότι η πολιτική μυθοπλασία έχει πια χρεοκοπήσει, διότι η ίδια η πολιτική έπαψε να είναι ορθολογική. Όταν ο ισχυρότερος άνθρωπος στον κόσμο συμπεριφέρεται σαν χαρακτήρας που θα απορρίπτονταν από κάθε σενάριο με συνοπτικές διαδικασίες ως μη ρεαλιστικός, η τέχνη έχει κάθε λόγο να νιώθει περιττή, αν όχι χρεοκοπημένη.

Η εξουσία έχει μεταβληθεί απροσχημάτιστα σε μια παρτίδα Μονόπολη για ενήλικες με βαριές συνέπειες και αυτή τη στιγμή, το παιχνίδι παίζεται πάνω σε έναν πάγο που λιώνει πιο γρήγορα από όσο ακόμα και ο πιο έμπειρος γραφιάς προλαβαίνει να βάλει στο χαρτί την επόμενη σκηνή.

Όπως θα έλεγε και η Μπιργκίτε Νίμποργκ σε μια στιγμή σκληρής αυτογνωσίας, στην πολιτική δεν υπάρχουν μόνιμοι φίλοι, παρά μόνο μόνιμα συμφέροντα. Και το συμφέρον των ΗΠΑ στη Γροιλανδία το 2026 είναι τόσο μεγάλο, που κάνει ακόμα και το πιο τολμηρό σενάριο να μοιάζει απλώς με… οδοντόκρεμα.