Βαρύτατο φόρο αίματος πληρώνει το Ιράν, καθώς το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας συνεχίζει τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων. Αναφορές κάνουν λόγο για τουλάχιστον 500 νεκρούς, με τον αριθμό να αναμένεται να αυξηθεί, ενώ τα κρατικά ιρανικά μέσα μιλάνε για περισσότερους από 100 νεκρούς μεταξύ των δυνάμεων ασφαλείας, που χαρακτηρίζονται ως «μάρτυρες» από το σιιτικό καθεστώς.

Οπτικοακουστικό υλικό που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρά το μπλακ άουτ στο διαδίκτυο, δείχνει τη συνέχιση των διαδηλώσεων οι οποίες, σύμφωνα με την πάγια ιρανική συνήθεια, κλιμακώνονται τη νύχτα, ενώ το καθεστώς σε πολλές περιπτώσεις έκοψε το ρεύμα πριν τις πατάξει. Συμμετέχων στις διαδηλώσεις δήλωσε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, τα βλήματα δεν έρχονταν από ορατή προέλευση αλλά εκ των άνω, υποθέτοντας ότι επρόκειτο για ελεύθερους σκοπευτές σε στέγες ή ακόμη και για βολές από ντρόουνς.

Στο μεταξύ, η απόφαση της ιρανικής κυβέρνησης να απαντήσει με αντιδιαδηλώσεις υποστηρικτών της παίζει επικίνδυνα με εμφυλιακές προοπτικές, την ίδια ώρα που υπουργοί ισχυρίζονται ότι η εξέγερση έχει τεθεί υπό έλεγχο εν μέσω καταστολής του διαδικτύου.

Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, που μίλησε ενώπιον της φιλοκυβερνητικής αντιδιαδήλωσης, έκανε λόγο για έναν τετραπλό πόλεμο που δίνει το Ιράν: οικονομικό, ψυχολογικό, στρατιωτικό ενάντια σε ΗΠΑ και Ισραήλ και στο εξής, αντιτρομοκρατικό.

Χωρίς κεντρική ηγεσία

Οι διαδηλώσεις δεν έχουν μία σαφή και ορατή ηγεσία λόγω του φόβου αντιποίνων. Οργανώνονται μέσω δικτύων, λ.χ. γειτονιών, φοιτητικών οργανώσεων και διαδικτυακών πλατφορμών, όπως το Discord, ένα χαρακτηριστικό που παρατηρείται σε πολλά νεανικά κινήματα της γενιάς «Ζ», όπως λ.χ. στο Νεπάλ, το Μπαγκλαντές και τη Σερβία. Στην περίπτωση του Ιράν, βεβαίως, αυτό αποτελεί και αναγκαιότητα λόγω της σύλληψης ηγετικών μορφών προηγούμενων εξεγέρσεων και του περιορισμού ενώσεων και μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Ως εκ τούτου, οι αποφάσεις για τις διαδηλώσεις λαμβάνονται κατά περίπτωση από τους διαδηλωτές. Χαρακτηριστικό των διαδηλώσεων του 2026 είναι η συνεργασία ανάμεσα στους «μπαζαρί», δηλαδή τους εμπόρους στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, τους νέους και τις λαϊκές τάξεις των προαστίων.

Πέρα από τα οικονομικά αιτήματα που σχετίζονται με την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, υπάρχει επικέντρωση στην απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και την πάταξη της διαφθοράς.

Ιρανοί του εξωτερικού

Στο εξωτερικό δρουν πολλές οργανώσεις, οι οποίες υποστηρίζουν τις διαδηλώσεις, αλλά η επιρροή τους μέσα στο ίδιο το Ιράν είναι αμφίβολη: μεταξύ τους το «Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν» του οποίου ηγείται ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου Σάχη. Το «Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν», με ηγέτιδα τη Μαριάμ Ρατζαβί, κύρια δύναμη πίσω από το οποίο είναι η «Οργάνωση των Μουτζαχεντίν του Λαού», με δράση εναντίον του Σάχη στη δεκαετία του 1970 .

Η οργάνωση «Αλληλεγγύη για μια Κοσμική Δημοκρατική Πολιτεία στο Ιράν» που σχηματίστηκε το 2023 μετά τις διαμαρτυρίες για τον φόνο της Μαχσά Αμινί, η οποία είχε συλληφθεί από την αστυνομία ηθών σχετικά με τη μη τήρηση της σωστής ενδυμασίας – υποστηρίζει χωρισμό θρησκείας και κράτους και ανεξαρτησία τύπου και δικαιοσύνης.

Υπάρχουν επίσης εθνοτικές ομάδες Κούρδων στο δυτικό Ιράν, Λουρ στο Λορεστάν, στο Ιλάμ και άλλες επαρχίες του δυτικού Ιράν, και Βαλούχων στα ανατολικά της χώρας, στα σύνορα με το Πακιστάν.

Στις περιοχές που συνορεύουν αφενός με το Ιράκ και αφετέρου με το Πακιστάν είναι ευχερέστερος ο εξοπλισμός των ομάδων που εξεγείρονται, ενώ ένας επιπλέον πονοκέφαλος για το καθεστώς προκύπτει από την ανάπτυξη εξεγερσιακής δυναμικής στις περιοχές όπου έχουν αναπτυχθεί οι βαλλιστικοί πύραυλοι, στο δυτικό Ιράν.

Από την άλλη, οι αποσχιστικές τάσεις των Κούρδων αποτελούν πρόβλημα και για τη γειτονική Τουρκία, η οποία θίγεται άμεσα από το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης του Ιράν, για παράδειγμα με την επανέγερση του κουρδικού ζητήματος.

«Συνταγή Βενεζουέλας» για το Ιράν;

Αναμένοντας την απάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ενδιαφέρον έχει το ερώτημα αν η τακτική που ακολούθησε στη Βενεζουέλα, δηλαδή να διαπραγματευθεί με ένα πιο συνεργάσιμο μέρος του υπάρχοντος καθεστώτος, εν προκειμένω τη Ντέλσι Ροντρίγκες, αντί να επιχειρήσει μια αντικατάστασή του με την ηγέτιδα της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης Κορίνα Ματσάδο, είναι μια συνταγή που μέλλει να προτιμηθεί και αλλού, ως πιο αποτελεσματική και με λιγότερες απώλειες σε ανθρώπους και υλικούς πόρους.

Στο Ιράν αναζητείται ούτως ή άλλως διάδοχος του 86χρονου Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Αυτός θα μπορούσε να βρεθεί μεταξύ πραγματιστών και μεταρρυθμιστών, όπως προσκείμενους στον Χασάν Ρουχανί, που είχε διαπραγματευτεί τη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά του Ιράν.

Σε κάθε περίπτωση, δίαυλοι επικοινωνίας είναι ανοικτοί μεταξύ του ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί και του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ Στηβ Γουίτκοφ με σκοπό τη διερεύνηση της αποφυγής κλιμάκωσης.