Flashover. Αυτός ο όρος – που στα ελληνικά αποδίδεται περιγραφικά ως «γενικευμένη ανάφλεξη πυρκαγιάς» – εξηγεί τις συνθήκες που προκάλεσαν τη φονική τραγωδία στο μπαρ Constellation, στο ελβετικό θέρετρο Κραν-Μοντανά το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, όπου 40 άνθρωποι (στην πλειοψηφία τους έφηβοι) έχασαν τη ζωή τους και 116 τραυματίστηκαν, σοκάροντας την παγκόσμια κοινή γνώμη.

Οι ελβετικές αρχές, οι οποίες σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου σχετικά με το οδυνηρό περιστατικό, ανέφεραν ότι η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στο μπαρ πήρε τα χαρακτηριστικά flashover, αφότου βεγγαλικά χειρός ενσωματωμένα σε φιάλες σαμπάνιας ήρθαν σε επαφή με την εύλεκτη οροφή, πυροδοτώντας μια φωτιά που εξαπλώθηκε με μεγάλη ταχύτητα.

Τι είναι όμως το flashover; Σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Πυροπροστασίας των ΗΠΑ (NFPA) η γενικευμένη ανάφλεξη, γνωστή διεθνώς με τον αγγλικό όρο flashover, είναι η σχεδόν ταυτόχρονη ανάφλεξη των περισσότερων άμεσα εκτεθειμένων εύφλεκτων υλικών σε κλειστό χώρο.

Όταν μια πυρκαγιά εκδηλωθεί σε έναν χώρο, θα αναπτυχθεί και θα εξαπλωθεί, καταναλώνοντας κάθε καύσιμο υλικό που βρίσκεται στην πορεία της. Όμως, καθώς οι φλόγες μεγαλώνουν, τα θερμά αέρια παγιδεύονται από την οροφή και ωθούνται προς τα κάτω, πάνω σε καύσιμο υλικό που δεν έχει πιάσει ακόμα φωτιά.

Προειδοποιητικά σημάδια

Σύμφωνα με την NFPA, υπάρχουν τρία σημάδια που δείχνουν ότι επίκειται flashover: η παρουσία πυκνού, μαύρου καπνού που κινείται κυκλικά, καπνός που ωθείται προς τα έξω από το άνοιγμα της πόρτας ή του παραθύρου και καπνός που έχει συσσωρευτεί σε ύψος τόσο χαμηλό όσο το πόμολο της πόρτας. Το πρακτικό σημάδι είναι ότι λεπτά αντικείμενα στο δάπεδο (όπως ένα φύλλο χαρτιού) αρχίζουν να αναφλέγονται και σύντομα κάθε καύσιμο υλικό ή αντικείμενο αρχίζει να καίγεται.

Δύο είναι τα χαρακτηριστικά που προσδίδουν αυτού του είδους την επικινδυνότητα στο φαινόμενο. Πρώτον, η πολύ μικρή χρονική εξέλιξη του συγκεκριμένου είδους πυρκαγιάς, ανάμεσα στα 2 και τα 10 δευτερόλεπτα, γεγονός που εξαρχής δημιουργεί ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης. Δεύτερον, η εξαιρετικά υψηλή θερμοκρασία, η οποία αθροίζοντας τα επιμέρους θερμικά φορτία μπορεί να φτάσει τους 1.000 βαθμούς Κελσίου.

Οι ειδικοί στην πυρασφάλεια έχουν εντοπίσει αρκετούς παράγοντες που καθιστούν τα κτίρια πιο επιρρεπή σε φαινόμενα flashover, μεταξύ των οποίων το ύψος της οροφής και η παρουσία καύσιμων υλικών στην οροφή και στους τοίχους, όπως για ηχομόνωση. Αν το ύψος της οροφής είναι χαμηλότερο, υπάρχει λιγότερος χώρος για να συσσωρευτούν τα θερμά αέρια και απαιτείται μικρότερος χρόνος ώστε τα αυτά να θερμάνουν όλα τα υπόλοιπα καύσιμα υλικά μέσα στον χώρο.

«Ακόμη και πυροσβέστες με πλήρη εξάρτηση είναι δύσκολο να ξεφύγουν ζωντανοί από τέτοιες καταστάσεις» τονίζει ο επικεφαλής του Τμήματος Μηχανικής Πυροπροστασίας στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο του Γουόρτσεστερ, Μίλος Πουτσόφσκι, μιλώντας στην Washington Post.

Θα μπορούσε να αποφευχθεί;

Το ερώτημα ωστόσο παραμένει, θα μπορούσε να αποφευχθεί η πολύνεκρη τραγωδία; «Η χρήση εξαιρετικά εύφλεκτων υλικών στην οροφή και τους τοίχους, για λόγους συνήθως ηχομόνωσης, αλλά και η ίδια η ύπαρξη πολύ χαμηλής οροφής είναι επιβαρυντικοί παράγοντες», λέει στην WP ο καθηγητής Πυρασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Λουντ, Μπράιαν Μίτσαμ. Ο ίδιος προτείνει το προφανές, την υιοθέτηση λιγότερο εύφλεκτων υλικών για όλα τα εσωτερικά μέρη, ιδίως σε ότι αφορά την οροφή.

Ειδικοί προκρίνουν τη χρήση συστήματος αυτόματης πυρόσβεσης με νερό, διαμέσου κεφαλών που ενεργοποιούνται από θερμότητα (fire sprinkler), το οποίο έχει τη δυνατότητα να δρα σε αρχικό στάδιο, όταν οι εκλυόμενες θερμοκρασίες είναι ακόμη χαμηλές και η φωτιά μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο. «Οι κεφαλές αποτελούν μέρος κάθε υγιούς συστήματος πυρόσβεσης» τονίζει ο Κρίστιαν Ντιμπό, αντιπρόεδρος της NFPA.

Η Λορέιν Κάρλι, υπεύθυνη Τύπου της NFPA, σε πρόσφατη ανάρτησή της σημειώνει πως «η ασφάλεια δεν προκύπτει τυχαία», προτρέποντας όσους βρίσκονται σε κλειστούς χώρους να ελέγχουν πού είναι οι έξοδοι. «Φύγετε στο πρώτο σημάδι ότι υπάρχει πρόβλημα» σημειώνει μεταξύ άλλων. Και συμπληρώνει ότι η γενικότερη κατασκευαστική πρόνοια, με την ύπαρξη πολλών εξόδων διαφυγής και τα σωστά δομικά υλικά,  συνθέτουν ένα οικοσύστημα που συνήθως απωθεί τη φωτιά.