1. Κακός χρόνος για τα ατομικά δικαιώματα στην Ελλάδα
Η χρονιά του 2025 που «έφυγε» την Τετάρτη το βράδυ φαίνεται εκ των πραγμάτων, ότι ήταν annus miserabilis (κακός χρόνος) για τα ατομικά δικαιώματα στην Ελλάδα.
Γιατί κάνω αυτή την παρατήρηση;
Γιατί τον Οκτώβριο του 2025 η εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ αποκάλυψε ένα έγγραφο της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) από το οποίο προέκυπτε το εξής -οργουελιανής διάστασης- δεδομένο:
Δηλαδή, ότι κατά τη διάρκεια του 2025 υπήρχε μια σαφής αύξηση των περιπτώσεων εκείνων κατά τις οποίες έγινε άρση του απορρήτου των επικοινωνιών με την αόριστη και ΑΝΑΙΤΙΟΛΟΓΗΤΗ επίκληση «λόγων εθνικής ασφάλειας» ( ΤΑ ΝΕΑ 7/10/2025).
Η ανωτέρω αναιτιολόγητη άρση επέτρεψε την παρακολούθηση εκ μέρους των Μυστικών Υπηρεσιών (ΕΥΠ) πολλών τηλεφώνων με την αόριστη αναφορά «στην αναβίωση του εγχώριου αντάρτικου των πόλεων και στις ύποπτες ενέργειες ισλαμιστών» .
Μάλιστα, η άρση του απορρήτου των επικοινωνιών έγινε με τον ανωτέρω προβληματικό τρόπο σε 8.262 περιπτώσεις!
Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι ο οποιοσδήποτε πολίτης θα μπορούσε να τεθεί αιφνιδίως υπό παρακολούθηση (γιατί θα ήταν ένας εν δυνάμει τρομοκράτης ή ένας κρυφός συνεργάτης των ισλαμιστών)!
Και το εκρηκτικό νομικό ερώτημα το οποίο ανακύπτει είναι το ακόλουθο. Δηλαδή: Μπορεί να υπάρχουν σήμερα παρακολουθήσεις τηλεφώνων με την αναιτιολόγητη επίκληση λόγων «εθνικής ασφάλειας» (ιδίως μετά τη ψήφιση του ν. 5002/2022);
Η σαφής απάντηση κατά τη γνώμη μου είναι ΟΧΙ ! Για ποιο λόγο; Γιατί μετά την αποκάλυψη της γνωστής υπόθεσης της αναιτιολόγητης παρακολούθησης του κινητού τηλεφώνου του σημερινού αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Ανδρουλάκη ( και πολλών άλλων δημοσιογράφων και ανωτάτων στρατιωτικών) ψηφίστηκε ο ν. 5022/2022.
Σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου αυτού η άρση του απορρήτου των επικοινωνιών (και κατά συνέπεια και η παρακολούθηση ενός τηλεφώνου για λόγους «εθνικής ασφαλείας») είναι δυνατό να διενεργείται, μόνο εάν υπάρχει η σχετική αιτιολόγηση από ΔΥΟ εισαγγελικούς λειτουργούς.
Τι πρέπει να εμπεριέχει η ανωτέρω εισαγγελική αιτιολόγηση;
Το σκοπό της άρσης, τα μέσα επικοινωνίας στα οποία επιβάλλεται , το αντικείμενο της άρσης , την ημερομηνία έκδοσης και άλλα στοιχεία.
Και βεβαίως και το αντίστοιχο αίτημα για μια παρακολούθηση τηλεφώνου εκ μέρους των Μυστικών Υπηρεσιών είναι απαραίτητο να αναφέρεται και στους συγκεκριμένους λόγους οι οποίοι στοιχειοθετούν τον «κίνδυνο της εθνικής ασφάλειας».
Τηρήθηκαν όλες αυτές οι «αυξημένες νομικές προϋποθέσεις» στις οκτώ χιλιάδες υποθέσεις κατά τις οποίες έγινε άρση του απορρήτου των επικοινωνιών;
Είναι σαφές κατά τη γνώμη μου ότι δεν τηρήθηκαν , γιατί είναι αδιανόητο να υποθέσει κανείς ότι η Ελλάδα είχε ξαφνικά μεταβληθεί σε όλες αυτές τις πολλές περιστάσεις σε ένα ανεξέλεγκτο κέντρο τρομοκρατών ή επικίνδυνων ισλαμιστών!
2. Ο κίνδυνος ο οποίος προκύπτει για τη Δημοκρατία από τις αναιτιολόγητες και κατά συνέπεια παράνομες παρακολουθήσεις. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός θα μπορεί να κάνει ότι θέλει.
Στο σημείο τούτο θα επιθυμούσα να διατυπώσω και την ακόλουθη παρατήρηση:
Το πρόβλημα το οποίο ανακύπτει από τις ανωτέρω καταγραφές δεν είναι μόνο νομικό ή δικαιοπολιτικό.
Υπάρχει και ένας θεσμικός κίνδυνος ο οποίος αφορά τη Δημοκρατία μας. Τι εννοώ;
‘Όταν δηλαδή γίνονται τόσες πολλές αναιτιολόγητες παρακολουθήσεις από τις Μυστικές Υπηρεσίες , τότε φοβάμαι ότι ο εκάστοτε Πρωθυπουργός θα μπορεί να κάνει ότι θέλει (και να ελέγχει το «πολιτικό γίγνεσθαι»).
Δηλαδή, θα μπορεί να παρακολουθεί τις ζωές των άλλων (επικαλούμενος προσχηματικούς λόγους εθνικής ασφάλειας), θα μπορεί να ελέγχει τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις των πολιτικών του αντιπάλων ( με άλλα λόγια θα μπορεί να λειτουργεί κατά το πρότυπο των πιο αυταρχικών ηγετών της υφηλίου).
Εξάλλου , στα σύγχρονα δυτικά κοινοβουλευτικά συστήματα η υπονόμευση δεν γίνεται με στρατιωτικά πραξικοπήματα , αλλά με την αποδυνάμωση των συνταγματικών δικαιωμάτων και των θεσμών (Λεβίτσκι- Ζίμπλατ , Πώς πεθαίνουν οι Δημοκρατίες).
Το συμπέρασμα; Είναι αδικαιολόγητο και θεσμικά αδιανόητο να παρακολουθούνται στην Ελλάδα του 2025 τα τηλέφωνα των πολιτών με την αναιτιολόγητη και προσχηματική επίκληση λόγων «εθνικής ασφάλειας».
Επομένως το 2025 ήταν ένα κακό έτος για τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών τα οποία προστατεύονται από το Σύνταγμα!
Ας ελπίσουμε ότι το 2026 κάτι θα αλλάξει !
Γρηγόρης Καλφέλης, Καθηγητής Νομικής Σχολής του ΑΠΘ
