Ρούλα Πατεράκη: «To θέατρο θα σβήσει σιγά-σιγά»

Πιστεύει ότι «το θέατρο είναι μεγάλη διαφυγή» και έχει υιοθετήσει το μότο «απλά αλλά όχι και τόσο απλά», ορμώμενη από τον Στρίντμπεργκ: η Ρούλα Πατεράκη

Πιστεύει ότι «το θέατρο είναι μεγάλη διαφυγή» και έχει υιοθετήσει το μότο «απλά αλλά όχι και τόσο απλά», ορμώμενη από τον Στρίντμπεργκ: η Ρούλα Πατεράκη σκηνοθετεί το «Προς Δαμασκόν» του σουηδού δραματουργού για μια σειρά παραστάσεων στη Στέγη. Η ίδια θα «εκπονήσει», όπως λέει, κάποια κομμάτα από το «Inferno».
Κυρία Πατεράκη, γιατί είναι τόσο σημαντικό το «Προς Δαμασκόν»;
«Είναι το πρώτο μεγάλο έργο που γράφει ο Στρίντμπεργκ μετά τη μεγάλη κρίση, την Κόλαση, το Inferno. Και είναι το έργο όπου μετατρέπεται η τεχνοτροπία του. Φεύγει από εκείνα που έγραφε, από τον τρόπο που σκεφτόταν και γίνεται πιο υπερβατικός, πιο μεταφυσικός».
Πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό έργο;
«Ναι, στην τριλογία αυτή ο Στρίντμπεργκ αυτοβιογραφείται. Αν διαβάσει κανείς πίσω και πέρα από τις λέξεις, θα αναγνωρίσει γεγονότα της προσωπικής του ζωής. Είναι σχεδόν μια αυτοβιογραφία. Και θα μπορούσε κανείς να το θεωρήσει ντοκουμέντο και όχι μόνο μεγάλο δραματικό ποίημα».
Συνδυάζει προσωπικά ζητήματα και πνευματικές αναζητήσεις;
«Περιλαμβάνει και τους τρεις γάμους του με κάποιον τρόπο, αν και κυρίως επικεντρώνεται στον δεύτερο, με την αυστριακή δημοσιογράφο, ενώ εμφανίζονται και οι άλλες δύο σύζυγοι. Ολες είναι εκεί. Οπως και όλη η πορεία του, που περνάει από την αθεΐα στον καθολικισμό, στην προσήλωση στον Θεό και στην υπαναχώρηση πάλι. Ποτέ δεν συμφιλιώθηκε ούτε με το ένα ούτε με το άλλο. Μέσα από το έργο περνάνε πολλά ρεύματα. Είναι η πηγή όλων των ανησυχιών του και της απόγνωσής του».
Πόσο θεατρικό είναι τελικά το συγκεκριμένο έργο του Στρίντμπεργκ;
«Ο Στρίντμπεργκ γράφει ένα θέατρο που ίσως μόνο ο Μπέργκμαν να κατάλαβε πραγματικά. Οταν είδα το «Oνειρόδραμα» του Μπέργκμαν, συνειδητοποίησα ότι τον καταλαβαίνει γιατί διαθέτει τη δυνατότητα της μεγάλης αφαίρεσης. Για μένα δεν γράφει κανένας σαν τον Στρίντμπεργκ. Βεβαίως το θέατρο που γράφει δεν είναι όπως το αντιλαμβανόμαστε στη Δύση, με τη γρήγορη και ευθύβολη ατάκα. Είναι ένα θέατρο μιας περίεργης θεατρικής τελετουργίας που παράγει γλώσσα θεάτρου, θέατρο, δράμα».
Αποτελεί για εσάς σημείο αναφοράς, έτσι δεν είναι;
«Για μένα ο Στρίντμπεργκ είναι ο συγγραφέας που πάνω σε αυτόν βρήκα ολόκληρο κώδικα υποκριτικής και με αυτόν μπορώ να προσεγγίσω και να ξεκλειδώσω κείμενα διαχρονικά. Δηλαδή, μέσα από τον Στρίντμπεργκ μπορώ να δω τον Σαίξπηρ. Το ολοκληρωμένο σύστημα που ανακάλυψα με ασκήσεις, με τρόπους μετάβασης, το οφείλω σ’ αυτόν».
Μήπως όλα αυτά κάνουν τελικά τον Στρίντμπεργκ λιγότερο παιζόμενο;
«Δεν τον κατανοούν εύκολα ούτε οι ίδιοι οι άνθρωποι του θεάτρου. Φαντάζομαι τους κουράζει, τους τρομάζει αλλά και τους αηδιάζει. Επειδή δεν μπορούν να τον τοποθετήσουν. Τον λένε και σχιζοφρενή. Είναι μεγάλος λογοτέχνης και σκεπτόμενος άνθρωπος, μεγάλος στοχαστής, όχι μόνο του θεάτρου. Και αυτός ο πολυποίκιλος στοχασμός του έχει γίνει για μένα το πιο σύνθετο από όλα τα δράματα».
Ωστόσο έχετε βρει δίαυλο επικοινωνίας μαζί του;
«Μου αρέσει όχι επειδή είναι δύσκολος – άλλωστε εγώ τον θεωρώ απλό και από το έργο του έχω βγάλει το μότο στο σύστημά μου «απλά αλλά όχι και τόσο απλά». Είναι απλός αλλά όχι και τόσο απλός. Ενίοτε, θα έλεγα, πρωτοβάθμια απλός. Είναι τόσο άμεσος και πολλές φορές γελοίος, ένας μικρός κλόουν που καίει τα χέρια του, που ανεβαίνει και κατεβαίνει στους δρόμους, που τον αγαπούν οι φίλοι του, είναι τόσο γλυκός…».
Ο τίτλος του έργου παραπέμπει στη μεταστροφή του Αποστόλου Παύλου, άρα και του ίδιου του συγγραφέα. Αλλάζουμε πραγματικά;
«Ναι, σε πολλά σημεία ο άνθρωπος μεταστρέφεται, υπαναχωρεί, ξαναγυρίζει, αλλά οπωσδήποτε περνά σε άλλο επίπεδο ζωής».
Εχετε βιώσει τέτοιες μεταστροφές;
«Ναι, και παλινδρομήσεις, και οπισθοχωρήσεις. Οχι μόνο από γεγονότα αλλά και από πράγματα που μπορεί να φαίνονται ασήμαντα. Μπορεί να περάσεις ένα διάστημα ζωής σε άλλο επίπεδο, όχι καλύτερο ή χειρότερο, σε σημείο που να μην πιστεύεις τα πράγματα που πίστευες, και κάποια στιγμή να ξυπνήσεις και να ξαναδείς τα πράγματα διαφορετικά. Κάπως έτσι πορεύεσαι… Η διαφορά είναι αν πορεύεσαι με ενοχή ή χωρίς ενοχή. Το δράμα του Στρίντμπεργκ ήταν ότι δεν μπορούσε να απενοχοποιήσει τον εαυτό του από τις ριζικές, ριζοσπαστικές αλλαγές που του συνέβαιναν. Πλήρωνε ακριβά την οποιαδήποτε παρανομία σε σχέση με τον παλιό του εαυτό, τα παλιά του πιστεύω, τους έρωτές του. Η ζωή του γινόταν πραγματικά Ιnferno, Κόλαση. Αυτή ήταν η ιδιαιτερότητά του για μένα. Φοβόταν ο Στρίντμπεργκ».
Σας γοητεύουν οι χαρακτήρες των έργων του;
«Δεν έχει χαρακτήρες ο Στρίντμπεργκ. Τα πρόσωπά του είναι μια πολυμορφία από σπασμένους καθρέφτες. Δεν έχει χαρακτήρες, έχει πρόσωπα. Και γι’ αυτό είναι και πολύ μοντέρνος. Τα πρόσωπά του είναι αχαρακτήριστα».
Αλήθεια, κυρία Πατεράκη, πόσο δύσκολο είναι να κάνει κανείς θέατρο σήμερα;
«Ολος ο κόσμος κάνει θέατρο. Είναι μια τέτοια διέξοδος το θέατρο. Ούτε θέλει πολλά. Μια μικρή ομάδα, ρεφενέ να βάλει τα λεφτά, μπορεί να κάνει θέατρο και να εκφραστεί. Φυσικά δεν μπορεί να κάνει σινεμά – είναι ακριβό σπορ. Το θέατρο είναι εύκολο. Και σιγά-σιγά μπορεί να βγει κάτι πολύ καλό. Μέσα σε αυτή την πληθώρα και την πληθωρικότητα λίγα είναι τα πράγματα που αξίζουν, αλλά ο καθένας προσωπικά έχει έναν λόγο ύπαρξης στο θέατρο. Το θέατρο είναι μεγάλη διαφυγή».
Ποιο είναι το καλό θέατρο;
«Δεν υπάρχει καλό θέατρο για μένα. Το μόνο θέατρο που με ενδιαφέρει είναι το μεγάλης έρευνας. Αυτό μπορεί να συγκρατήσει και να διατηρήσει την τέχνη του θεάτρου. Δεν βρίσκω ότι το θέατρο θα επιζήσει στο μέλλον, θα σβήσει σιγά-σιγά. Κάτι άλλο θα βγει, στις επόμενες γενιές ενοοώ. Κι αυτό γιατί δεν έχει μεγάλη σχέση με την ψηφιακή κουλτούρα. Το σινεμά κερδίζει, κερδίζει πολύ η περφόρμανς, τα mixed είδη κερδίζουν. Το ορθόδοξο θέατρο όπως το ξέρουμε, ο Μπέκετ, για παράδειγμα, δεν κερδίζει».
Αρα ούτε μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο;
«Στην εποχή του μοντερνισμού, του μεταμοντερνισμού και του post μεταμοντερνισμού το θέατρο δεν μπορεί να ταρακουνήσει. Ο τελευταίος ίσως που θα μπορούσε, αλλά είναι δύσκολος, πραγματικά δύσκολος, ήταν ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Ούτε ο Μπέκετ είναι τόσο δύσκολος. Ηταν όμως το σύστημα της αποστασιοποίησης που δεν επέτρεψε στο κοινό να φτάσει στο έργο. Για μένα ο Μπρεχτ είναι για το μουσείο, είναι μεγάλο δείγμα πολιτισμού, μέγιστο».

πότε & πού:

Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Ιδρύματος Ωνάση. Πρεμιέρα: Τετάρτη 11/5 (20.30), στην Κεντρική Σκηνή. Παραστάσεις ως 22/5 (Τετάρτη – Κυριακή, 20.30). Διάρκεια: 240΄, με διάλειμμα. Την Παρασκευή 13 Μαΐου συζήτηση με το κοινό.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk