Ο Οτο φον Μπίσμαρκ είχε πει ότι «τα Βαλκάνια δεν αξίζουν ούτε τα κόκαλα ενός πομερανού γρεναδιέρου». Η ρήση του ανθρώπου που θεμελίωσε τη γερμανική αυτοκρατορία τον 19ο αιώνα δεν έχει έκτοτε επιβεβαιωθεί από τα γεγονότα. Από τα Βαλκάνια ξεκίνησε ένας Παγκόσμιος Πόλεμος, ενώ οι εμφύλιοι πόλεμοι της πρώην Γιουγκοσλαβίας υπήρξαν η επιτομή των παρεμβάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων.
Τους τελευταίους μήνες τα (Δυτικά) Βαλκάνια τείνουν πάλι να μετατραπούν σε πεδίο αντιπαράθεσης της Γερμανίας, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η ένταση στα Σκόπια, η κινητικότητα του αλβανικού παράγοντα, το μέλλον της Σερβίας και η αβεβαιότητα στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη συνθέτουν ένα παζλ πολύ ανησυχητικό, με τη Δύση να έχει διπλό στόχο: τη σταθερότητα και τον περιορισμό της ρωσικής επιρροής. Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα, η Αθήνα καλείται να διαμορφώσει στρατηγική σε σειρά θεμάτων, όπως το Σκοπιανό και οι σχέσεις με τα Τίρανα.
Κλυδωνισμοί στην πΓΔΜ
Ηδη, το σκηνικό στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (πΓΔΜ) είναι καυτό μετά τα τραγικά γεγονότα στο Κουμάνοβο που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο 22 ανθρώπων. Πηγές από τα Σκόπια και τις Βρυξέλλες σημειώνουν ότι τόσο στο Βερολίνο όσο και στην Ουάσιγκτον διαμορφώνεται σταδιακά η άποψη ότι οι ημέρες του Νίκολα Γκρούεφσκι είναι μετρημένες μετά τις καταγγελίες του ηγέτη της αντιπολίτευσης Ζόραν Ζάεφ για τις παρακολουθήσεις δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων και για εκτεταμένη διαφθορά.
Ηδη, κατόπιν πιέσεων από την ΕΕ που ανέλαβε διαμεσολαβητική πρωτοβουλία μέσω του επιτρόπου Γιοχάνες Χαν (υπό τη διακριτική, πλην εμφανή, παρουσία του αμερικανού πρεσβευτή στα Σκόπια Τζεφ Μπέιλι), τα κόμματα συμφώνησαν για τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών ως τον Απρίλιο του 2016 και τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης. Η κίνηση αυτή υπήρξε μάλλον καθυστερημένη. Οπως αναφέρει στο «Βήμα» ο Ερβαν Φουερέ, πρώην απεσταλμένος της ΕΕ στα Σκόπια, οι ενδείξεις για τη σημερινή κρίση είχαν εμφανιστεί ήδη από το 2012 και η Κομισιόν θα έπρεπε «να έχει αποσύρει τη σύστασή της για χορήγηση ημερομηνίας έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων».
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η επιστροφή στην πολιτική σκηνή του Νίκολα Ντιμιτρόφ δεν είναι τυχαία. Ο άλλοτε διαπραγματευτής για το όνομα και πρώην πρέσβης στην Ουάσιγκτον φέρεται, κατά πληροφορίες, να είναι ο εκλεκτός της διεθνούς κοινότητας να διαδεχθεί τον Γκρούεφσκι. Αυτό δεν θα συμβεί εύκολα διότι ο ηγέτης του VMRO είναι σκληρό καρύδι. Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή θα δημιουργούσε νέα δεδομένα.
Ο Ντιμιτρόφ, ως φρέσκο πρόσωπο, μπορεί να εκφράσει το αίτημα για αλλαγή και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Οπως ο ίδιος λέει στο «Βήμα», «το μεγάλο ερώτημα είναι αν της μεταβατικής κυβέρνησης μπορεί να ηγηθεί ο ίδιος πρωθυπουργός που φέρει τη μεγαλύτερη πολιτική ευθύνη για τη σημερινή, θλιβερή κατάσταση πραγμάτων. Φυσικά, για εμένα το ερώτημα είναι ρητορικό. Οσοι προκάλεσαν το πρόβλημα –τη θεμελιώδη διάβρωση των θεσμών –δεν πρέπει να αναμένουν ότι θα αποτελέσουν μέρος της λύσης».
Η άποψη που κυριαρχεί αυτή τη στιγμή είναι ότι η πΓΔΜ περνά φάση οπισθοδρόμησης και απαιτούνται βαθιές αλλαγές. Ακόμη και στο ΝΑΤΟ, όπου συζητείται η διεύρυνση με νέα μέλη, η εσωτερική κατάσταση στη χώρα την έχει βγάλει εκτός μάχης. Σε επίπεδο ΕΕ, ακόμη και η σταθερή τα τελευταία χρόνια σύσταση της Κομισιόν προς έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων έχει πλέον τεθεί εν αμφιβόλω.
Ο κίνδυνος να βρεθεί η Αθήνα πιεζόμενη για το όνομα δεν μοιάζει πιθανός αυτή τη στιγμή. Ωστόσο, ξένοι διπλωμάτες εξέφραζαν πρόσφατα την απορία τους για τα μηνύματα που έχουν λάβει από κύκλους της ελληνικής πλευράς που πιστεύουν ότι ο Γκρούεφσκι είναι ακλόνητος. Τούτο δε παρά το γεγονός ότι έχει υπάρξει μέσω αρμοδίων διπλωματικών διαύλων επικοινωνία ακόμη και με τον ίδιο τον Ντιμιτρόφ. Την ίδια στιγμή, η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στην υιοθέτηση Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης με τα Σκόπια –μια κίνηση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση στήριξη στον σκοπιανό πρωθυπουργό.
Δεν είναι λίγοι όσοι πιστεύουν ότι αυτό που καθοδηγεί την ελληνική πλευρά στη στάση της έναντι του Γκρούεφσκι δεν είναι άλλο από την επιθυμία της Αθήνας να προωθήσει τον αγωγό που, συνδεόμενος με τον Turkish Stream, θα μεταφέρει ρωσικό αέριο στην Ευρώπη, παρακάμπτοντας την Ουκρανία.
Οι Ρώσοι και το φυσικό αέριο
Η Μόσχα εμφανίζεται εσχάτως ως ο ισχυρότερος υποστηρικτής του Γκρούεφσκι, καταγγέλλοντας (διά στόματος Σεργκέι Λαβρόφ) απόπειρα της Δύσης για την ανατροπή του μέσω «έγχρωμης επανάστασης» τύπου Ουκρανίας. Ρωσικές σημαίες εμφανίστηκαν σε διαδηλώσεις του VMRO, ενώ το προσωπικό της ρωσικής πρεσβείας στα Σκόπια έχει ενισχυθεί κατά 25%.
Η ανησυχία των Δυτικών για τη «ρωσική επιστροφή» στα Βαλκάνια ενισχύεται. Στις 15 Μαΐου ο Λαβρόφ επισκέφθηκε το Βελιγράδι. Η Σερβία είναι, με βάση τον υπάρχοντα σχεδιασμό, ο επόμενος, μετά την πΓΔΜ, σταθμός του νέου ρωσικού αγωγού. Ο σέρβος πρόεδρος Τόμισλαβ Νίκολιτς είχε συναντηθεί με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Σότσι ήδη από το 2013, ενώ πέρυσι το Βελιγράδι έστρωσε «κόκκινο χαλί» για να υποδεχθεί τον ρώσο ηγέτη. Παράλληλα, επιχειρήσεις όπως οι Ρωσικοί Σιδηρόδρομοι, που έχουν αναλάβει τον εκσυγχρονισμό μέρους του σερβικού δικτύου, ή η ενεργειακή εταιρεία Lukoil έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη χώρα.
Η απάντηση της Ουάσιγκτον δεν άργησε. Πριν από λίγες ημέρες ο σέρβος πρωθυπουργός Αλεξάντερ Βούτσιτς επισκέφθηκε την αμερικανική πρωτεύουσα και συναντήθηκε με τον αντιπρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν η δήλωση του κ. Βούτσιτς σε συνέντευξή του στο Associated Press, ότι το Βελιγράδι είναι έτοιμο να διαφοροποιήσει τις πηγές ενεργειακής του τροφοδοσίας, δήλωση-μήνυμα διότι η Ρωσία αποτελεί τον βασικό του τροφοδότη.
Η Ανγκελα Μέρκελ ανησυχεί – Ο παρασκηνιακός ρόλος της Γερμανίας
Η Ανγκελα Μέρκελ ανησυχεί – Ο παρασκηνιακός ρόλος της Γερμανίας
Το Βερολίνο προτιμά να κινείται όσο το δυνατόν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ωστόσο, η ανησυχία του για τη ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια είναι έντονη. Εκφράστηκε δε και δημόσια από την ίδια την Ανγκελα Μέρκελ σε ομιλία της τον περασμένο Νοέμβριο στη Σύνοδο Κορυφής του G-20.
Η ανησυχία της Μέρκελ είναι μάλλον δικαιολογημένη. Η Μόσχα απείχε για πρώτη φορά, τον περασμένο Νοέμβριο, από την ψηφοφορία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την ανανέωση της εντολής της ευρωπαϊκής δύναμης EURFOR στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, επειδή στο σχετικό ψήφισμα γινόταν αναφορά στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Δεν πρέπει να λησμονείται εδώ ότι η Μόσχα διατηρεί στενούς δεσμούς με τη «Σερβική Δημοκρατία», τη μία από τις δύο συστατικές οντότητες της Βοσνίας. Η ανησυχία του Βερολίνου επεκτείνεται και στο Μαυροβούνιο, όπου η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος επενδυτής. Ισως για αυτό το ΝΑΤΟ σκοπεύει να προχωρήσει το 2016 σε πρόσκληση στο Μαυροβούνιο να ενταχθεί στη Συμμαχία.
Η γερμανική κυβέρνηση έχει διορίσει και ειδικό απεσταλμένο για τα Βαλκάνια. Ονομάζεται Ερνστ Ράιχελ και είναι ουσιαστικά ο άνθρωπος που επιβλέπει την επονομαζόμενη «Διαδικασία του Βερολίνου». Πρόκειται για τη διαδικασία που ουσιαστικά ξεκίνησε από τον περασμένο Σεπτέμβριο με τη Διάσκεψη για τα Δυτικά Βαλκάνια (δεν συμμετέχει η Ελλάδα). Η δεύτερη Διάσκεψη θα διεξαχθεί εφέτος στη Βιέννη.
Ο σκοπός δεν είναι άλλος από την πρόσδεση των Δυτικών Βαλκανίων στο γερμανικό οικονομικό άρμα, από τη στιγμή που η ευρωπαϊκή προοπτική δεν είναι άμεση. Το Βερολίνο θέλει να επενδύσει στην περιοχή (οι σχέσεις με το Κόσοβο είναι ιδιαίτερα στενές, κάτι που βέβαια έχει δημιουργήσει επιπλοκές στις σχέσεις με το Βελιγράδι που μοιάζει σταδιακά να στρέφεται προς την Ουάσιγκτον) και για τον σκοπό αυτόν επιθυμεί πολιτική σταθερότητα. Αλλωστε, η ιδέα για πρόωρες εκλογές στα Σκόπια φαίνεται να εκπορεύτηκε από τη Γερμανία.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
