Χαβιέ Μπάρμπα: Πάντοτε η έμπνευση έρχεται από το τοπίο

Τι είναι αυτό που συνδέει τον Σωκράτη Κόκκαλη με τον Τζέικομπ Ρότσιλντ; Εκ πρώτης, τίποτε. Δεν έχει αναφερθεί ποτέ ότι ο επιχειρηματίας και πρόεδρος του Ομίλου Εταιρειών Intracom σχετίζεται με έναν από τους πιο γνωστούς απογόνους της ισχυρότερης και μακροβιότερης τραπεζικής δυναστείας της Ευρώπης. Ωστόσο, το κοινό στοιχείο είναι η αισθητική προσέγγιση στην αρχιτεκτονική, με την υπογραφή του Καταλανού Χαβιέ Μπάρμπα, ενός από τους πιο ταυτισμένους με την Ελλάδα ευρωπαίους αρχιτέκτονες με διεθνή αναγνώριση. Ο Χαβιέ Μπάρμπα, με πολυσχιδές έργο στην Ελλάδα, έχει σχεδιάσει, μεταξύ άλλων, την έπαυλη του Σωκράτη και της Ελένης Κόκκαλη στη Μύκονο, καθώς και το summer pavilion του Τζέικομπ Ρότσιλντ στην Κέρκυρα. Προφανώς, πρέπει να υπάρχουν κάποιοι λόγοι που οι συγκεκριμένοι – αλλά και άλλοι επιφανείς – έχουν εμπιστευτεί στον Μπάρμπα την ευθύνη για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων ζωής, όπως είναι οι κατοικίες. Η περιέργεια για τους λόγους αυτούς μας οδήγησε σε μια συζήτηση με τον αρχιτέκτονα, με επίκεντρο κυρίως τις δύο αυτές αναθέσεις, στο Αιγαίο και στο Ιόνιο.
Ο Σωκράτης και η Ελένη Κόκκαλη γνώρισαν τον Μπάρμπα αρχικά διά του έργου του, όταν επισκέφτηκαν, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το σπίτι του οικογενειακού φίλου τους, επιχειρηματία Ρούντι Ράλλη στην Εκάλη, το οποίο μόλις είχε ολοκληρωθεί. Ο Ράλλης τούς σύστησε τον Μπάρμπα, και ασφαλώς όχι μόνο για να εκτιμήσουν τον ανοιχτό, αισιόδοξο και σαφώς μεσογειακό χαρακτήρα του. «Συναντηθήκαμε στην Αθήνα, αλλά το συμβόλαιο συνεργασίας το υπογράψαμε στη Μύκονο» θυμάται ο Μπάρμπα μιλώντας στο ΒΗmagazino. «Η Ελένη είναι μια εξαιρετική και πανέξυπνη κυρία και ο Σωκράτης ένας επιχειρηματίας με ισχυρή προσωπικότητα, αλλά και επιστήμονας, αφού είναι φυσικός. Σε κάθε περίπτωση, ταιριάξαμε αμέσως ως χαρακτήρες, διότι θα σας έλεγα ότι διαθέτουν και οι δύο χιούμορ, ευγένεια και γενναιοδωρία, αλλά επιπλέον διαπιστώσαμε ότι συμπίπτουμε και στις βασικές αισθητικές αρχές, δηλαδή στο πώς βλέπουμε τα πράγματα για ένα ιδανικό σπίτι».
Δεν θα δυσκολευόταν κανείς να διατυπώσει με λίγες λέξεις την αρχιτεκτονική φιλοσοφία του Μπάρμπα, αυτό δηλαδή που τον διαφοροποιεί από άλλους συναδέλφους του. «Ενα σπίτι δεν πρέπει να είναι ούτε μοντέρνο ούτε κλασικό» εξηγεί. «Πρέπει πρώτα να είναι λειτουργικό και στη συνέχεια να εκπέμπει συναίσθημα». Και συνδέει το συναίσθημα με τη λειτουργικότητα λέγοντας ότι η λειτουργικότητα δημιουργεί από μόνη της συναισθηματική αντίδραση. «Στη συνέχεια», συμπληρώνει, «πρέπει να περπατήσεις στην περιοχή για να δεις από απόσταση αυτό που πρόκειται να δημιουργήσεις, για να σκεφτείς πώς θα το δουν οι άλλοι». Η τελευταία παρατήρηση δεν είναι «κοινωνικής φύσεως», αλλά ενσωματώνει σημαντικό τμήμα της προσέγγισης του αρχιτέκτονα, η οποία αφορά τη σχέση της κατασκευής με τη γη και το τοπίο, η οποία οφείλει να είναι αρμονική, ήπια και αβίαστη.
Ο Μπάρμπα είναι ένας από τους πρωτεργάτες του Πράσινου Κινήματος (Green Movement) στην αρχιτεκτονική. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στους 100 κορυφαίους αρχιτέκτονες και interior designers του κόσμου σύμφωνα με το περιοδικό «Architectural Digest». Σχεδόν σε κάθε έργο του προσπαθεί να συνδυάσει τα φωτοβολταϊκά πάνελ με τη γεωθερμική ενέργεια. Παράλληλα, υπηρετεί τη λεγόμενη «τοπική αρχιτεκτονική» (vernacular architecture), δηλαδή τη μελέτη, την αξιοποίηση και την ενσωμάτωση των τοπικών κατασκευαστικών υλικών καθώς και των τοπικών παραδόσεων σε κάθε έργο. Για τον Μπάρμπα, κάθε σπίτι θα πρέπει να «προκύπτει» από το τοπίο, να «φύεται» και να αναδύεται μέσα από τη γη με τρόπο φυσικό και ασφαλώς να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες της περιοχής. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο ο Μπάρμπα, αφού συναντήσει τους υποψήφιους πελάτες του, προκειμένου να αντιληφθεί την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα τους, στη συνέχεια αφιερώνει λίγες ημέρες στον χώρο της μελλοντικής ανέγερσης, για να αφουγκραστεί την περιοχή, να γνωρίσει και να συζητήσει με ντόπιους τεχνίτες και να εμπνευστεί μέσα από τα «αιτήματα» που το ίδιο το τοπίο θέτει, υποβάλλει ή επιβάλλει. «Για να χτίσεις σε μια περιοχή πρέπει πρώτα να αισθανθείς την ενέργεια, τους αέρηδες, τη θέα, τις πέτρες, τα δέντρα, τις μυρωδιές» λέει.
Για παράδειγμα, διαπίστωσε αμέσως ότι επικρατούν ισχυροί άνεμοι, τα γνωστά μελτέμια, στη συγκεκριμένη περιοχή της Μυκόνου, σε ένα ακρωτήρι στον Αγιο Στέφανο, όπου επρόκειτο να ανεγερθεί η εξοχική κατοικία της οικογένειας Κόκκαλη. Κατά συνέπεια, η κατοικία, που αριστερά «βλέπει» στη Χώρα της Μυκόνου και ευθεία στη Δήλο, έπρεπε πρώτα και κύρια να προσφέρει προστασία από τους ανέμους. Πρόκειται για μια εκδοχή του λεγόμενου «βιοκλιματικού» σχεδιασμού, που ο Μπάρμπα θεωρεί κομβικής σημασίας στην αρχιτεκτονική. Σε ό,τι αφορά τους εσωτερικούς χώρους, διαμορφώθηκαν από τον ίδιο και την Ελένη Κόκκαλη με τη βοήθεια της γλύπτριας Μάρας Καρέτσου. «Η Μάρα μάς κάλεσε στη Νέα Υόρκη», λέει, «και μας οδήγησε σε ένα κατάστημα που πουλούσε εκπληκτικές κινεζικές μεσαιωνικές πόρτες τις οποίες και προτιμήσαμε». Ο Σωκράτης Κόκκαλης δεν έμεινε αμέτοχος στην κατάθεση ιδεών και προτάσεων, αντιθέτως έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για πολλές όψεις του έργου και ιδίως για τον σχεδιασμό του γραφείου του, το οποίο βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της κατοικίας. «Συζητήσαμε και καταλήξαμε μαζί σε ορισμένες ενδιαφέρουσες και καινοτόμες λύσεις για να δημιουργήσουμε έναν υπέροχο χώρο» λέει ο αρχιτέκτονας.
«Τα σπίτια πρέπει να προκύπτουν μέσα από τη γη τους»

Ανάλογο ενδιαφέρον έχει και η γνωριμία του Χαβιέ Μπάρμπα με τον μεγάλο τραπεζίτη του Λονδίνου Τζέικομπ Ρότσιλντ, απόγονο του Μάγερ Αμσελ Ρότσιλντ, ο οποίος ίδρυσε την τραπεζική επιχείρηση Ρότσιλντ στη Φρανκφούρτη τη δεκαετία του 1760 για να κυριαρχήσει σε όλον τον κόσμο τα επόμενα 250 χρόνια. «Στις αρχές του 1992 ο Τζέικομπ βρισκόταν στο αεροδρόμιο της Νέας Υόρκης και είδε στο εξώφυλλο του περιοδικού «Architectural Digest» ένα σπίτι που είχα σχεδιάσει στην Ισπανία» λέει ο καταλανός αρχιτέκτονας. «Λίγο αργότερα με κάλεσε στο Λονδίνο μαζί με τη γυναίκα μου για να γνωρίσω τον ίδιο και τη σύζυγό του». «Ουσιαστικά, με τον κάθε πελάτη και την οικογένειά του συνεργάζεσαι για να χτίσεις ένα σπίτι, οπότε πρέπει να βεβαιωθείς ότι ταιριάζεις μαζί τους». Η γνωριμία δεν απέτρεψε τη συνεργασία και το επόμενο βήμα ήταν το ταξίδι στην Κέρκυρα. «Πάντοτε η έμπνευση έρχεται από τον τόπο», επιμένει ο Μπάρμπα, «έρχεται από τον προσανατολισμό, τα δέντρα, τους βράχους, τη θέα, το κλίμα, την υγρασία».
Η οικογένεια του Τζέικομπ Ρότσιλντ διέθετε ήδη τη γνωστή έπαυλη στο νησί, μεταξύ Αγίου Στεφάνου και Κερασιάς. Σκέπτονταν να τη συμπληρώσουν με ένα summer pavilion, το οποίο ανέλαβε ο αρχιτέκτονας. Για να επαναλάβει και να αποδώσει έμφαση στην πεποίθησή του ότι ένα σπίτι πρέπει να έχει άμεση σχέση με τον τόπο στον οποίο οικοδομείται, ο Μπάρμπα «αποκαλύπτει» ότι το pavilion χτίστηκε σχεδόν αποκλειστικά με πέτρα από ένα κοντινό εγκαταλελειμμένο λατομείο, που ο ίδιος ανακάλυψε περπατώντας στην περιοχή. «Τα σπίτια πρέπει να προκύπτουν μέσα από τη γη τους», επιμένει, «για παράδειγμα, για το σπίτι του Ρούντι Ράλλη στην Εκάλη χρησιμοποίησα πέτρα από ένα κοντινό παλιό λατομείο της Εκάλης, η πέτρα του τόπου γίνεται σπίτι στον τόπο». Δεν είναι μόνο τα υλικά. Και το αρχιτεκτονικό ύφος μιας περιοχής επιβάλλει σεβασμό. Στην Κέρκυρα έλαβε υπ’ όψιν την ενετική επιρροή και εισήγαγε ενετικά στοιχεία στην κατασκευή.
Ο Χαβιέ Μπάρμπα είναι πέμπτης γενιάς καταλανός αρχιτέκτονας, ενώ στην εταιρεία BC Estudio Architects εργάζεται σήμερα και ο γιος του, Γκάμπριελ Μπάρμπα. Η αρχιτεκτονική δυναστεία Μπάρμπα ξεκίνησε από τον προ-προπάππο του, Φραγκίσκο Μπάρμπα, που ήταν ένας από τους αγαπημένους μαθητές του Antoni Cells, καθηγητή στην Escola de la Llotja, την πρώτη σχολή αρχιτεκτονικής στη Βαρκελώνη. Στη βιβλιοθήκη του Χαβιέ Μπάρμπα υπάρχουν βιβλία από την ενασχόληση της οικογένειας με την αρχιτεκτονική τα τελευταία 150 χρόνια. Ισως δεν έχει πολύ χρόνο για να ανατρέχει στις πηγές, αφού εργάζεται ακατάπαυστα. Αυτή την εποχή ολοκληρώνει έργα στην Ισπανία, στην Καλιφόρνια, στην Αυστραλία, στο Μαρόκο και στο Κατάρ, όπου διατηρεί άριστη σχέση με τον εμίρη Αλ Θάνι. Στο BC Estudio αρχιτέκτονες από όλον τον κόσμο συνεργάζονται υπό την καθοδήγηση του Χαβιέ για να συνδυάσουν παραδοσιακές τεχνικές, όπως τον σχεδιασμό με το χέρι, στα πρώτα στάδια, με τα πιο προηγμένα συστήματα ψηφιακής απεικόνισης. Πολλές φορές το ίδιο σχέδιο επανασχεδιάζεται ώσπου να αποκτήσει την ενδεδειγμένη φόρμα, μια τεχνική που ο Λε Κορμπυζιέ αποκαλούσε «recherche patiente». Ο ίδιος ο Μπάρμπα συχνά σχεδιάζει με το χέρι, με μολύβι και μπογιές της φημισμένης ελβετικής Caran d’Ache. Ο αγαπημένος του αρχιτέκτονας είναι ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ, οι αγαπημένοι του συγγραφείς είναι ο Εσσε και ο Νίτσε και σε ό,τι αφορά τις εμβληματικές δημιουργίες της αρχιτεκτονικής θαυμάζει το Κολοσσαίο, ορισμένα έργα του Φρανκ Λόιντ Ράιτ και του Ρέντσο Πιάνο, και φυσικά τον Παρθενώνα.
*Javier Barba, BC Estudio Architects, bcarquitectos.com

**Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 11 Μαΐου 2014

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk