Τι σηματοδοτεί για τη Ρουμανία η υπερψήφιση της πρότασης δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης του Ίλιε Μπολοζάν, που προκάλεσε την κατάρρευση της;

Η -διόλου εύκολη- απάντηση καθορίζει και καθορίζεται από τον ρόλο της χώρας στην Ευρώπη.

Ρήγμα

Ο κυβερνητικός συνασπισμός του οποίου ηγείτο ο Μπολοζάν κατέρρευσε την Τρίτη (05/05) έπειτα από πρόταση που κατέθεσε του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD), κι η οποία είχε τη στήριξη του ακροδεξιού κόμματος Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων (AUR), του μικρότερου εθνικιστικού κόμματος S.O.S. Romania κι ανεξάρτητων βουλευτών.

Συνολικά «ναι» στην απομάκρυνση της κυβέρνησης είπαν 281 βουλευτές και γερουσιαστές, 48 περισσότεροι από τους 233 που απαιτούνταν. «Όχι ψήφισαν οι βουλευτές και γερουσιαστές των δύο μεεγαλύτερων κομμάτων της συμπολίτευσης, το Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα (PNL) και η Ένωση Σώστε τη Ρουμανία (USR). Η Δημοκρατική Ένωση Ούγγρων της Ρουμανίας (UDMR/RMDSZ) κόμμα που που εκπροσωπεί την ουγγρική μειονότητα στη Ρουμανία και αποτελεί τον τρίτο κυβερνητικό εταίρο επέλεξε την αποχή. Επρόκειτο πάντως για προδιαγεγραμμένη εξέλιξη, καθώς το PSD, που διαθέτει και τον μεγαλύτερο αριθμό εκλεγμένων αντιπροσώπων και στα δύο σώματα, είχε εγκαταλείψει την κυβέρνηση, στην οποία συμμετείχε έως τις 20 Απριλίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μπολοζάν θα εκτελεί χρέη υπηρεσιακού πρωθυπουργού μέχρι την ανάδειξη νέου κυβερνητικού σχήματος.

Βασική αιτία για το «διαζύγιο» των πρώην εταίρων ήταν τα μέτρα λιτότητας που εισηγήθηκε ο Μπολοζάν, στην προσπάθειά του να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο στο τελευταίο τέταρτο του 2025 έφτασε το δυσθεώρητο 7,9% του ΑΕΠ, ποσοστό υπερδιπλάσιο του ανώτατου ορίου του 3% που προβλέπεται ως ανώτατο όριο για τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Μεταξύ άλλων το πακέτο μέτρων περιλάμβανε πάγωμα μισθών και συντάξεων στον δημόσιο τομέα, ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων (ειδικά στον τομέα της ενέργειας) και αύξηση του ΦΠΑ. Το πακέτο των μέτρων εκτός από τη σταδιακή σταθεροποίηση της χώρας θα «ξεκλείδωνε» ευρωπαϊκά κονδύλια ύψους 11 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Όμως οι άμεσες επιπτώσεις που θα είχαν τα μέτρα σε κοινωνικό επίπεδο καθιστούσαν το πολιτικό κόστος απαγορευτικό για το PSD, το οποίο αποχώρησε από το κυβερνητικό σχήμα καταγγέλοντας «δημοσιονομικά εγκλήματα». «Οι παρατηρητές έχουν δηλώσει ότι η κυβερνητική κρίση πυροδοτήθηκε όταν ο Μπολοζάν άρχισε να επιδιώκει μεταρρυθμίσεις που τον έβαλαν σε τροχιά σύγκρουσης με τους Σοσιαλδημοκράτες», τονίζει ο ανταποκριτής του Guardian στο Βουκουρέστι, Αντρέι Ποποβίτσιου, περιγράφοντας τα αίτια της ενδοκυβερνητικής ρήξης.

Φόβητρο

Υπενθυμίζεται πως ο προαναφερθείς συνασπισμός σχηματίστηκε τον Ιούνιο του 2025 με σκοπό να περιορίσει την άνοδο του AUR, το οποίο στις βουλευτικές εκλογές του Δεκεμβρίου του 2024 αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα,  συγκεντρώνοντας το 18% των ψήφων. Προηγήθηκε η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να ακυρώσει το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου 2024 λόγω υποψίας ρωσικής παρέμβασης υπέρ του εθνικιστή Καλίν Γκεοργκέσκου, ο οποίος αναδείχθηκε πρώτος.

Τελικά οι προεδρικές εκλογές απαναλήφθηκαν, οδηγώντας στην επικράτηση του φιλοευρωπαϊστή Νικούσορ Νταν έναντι του αρχηγού του AUR, Τζόρτζε Σιμιόν. Όμως το αποτέλεσμα κατέγραψε εικόνα διχασμού, αφού το 46,40% που συγκέντρωσε ο Σιμιόν, δημιούργησε μια δεξαμενή ψήφων πολύ μεγαλύτερη από την αρχική βάση του κόμματος.

Σήμερα, η εικόνα διάλυσης που αποπνέει το κυβερνητικό σχήμα και κατ’ επέκταση το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα δημιουργεί φόβους σχετικά με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Το πρόγραμμα του AUR δεν περιλαμβάνει ρητά την αποχώρηση από τη  Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά αμφισβητεί βασικές πτυχές της σημερινής ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς τάσσεται κατά της παροχής στρατιωτικής βοήθειας στηνεπανειλημμένα Ουκρανία και αντιτίθεται ανοικτά στα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Παράλληλα, δεν κρύβει τις μεγαλοιδεατικές προθέσεις του, που περιλαμβάνουν ένωση της Ρουμανίας με τη Μολδαβία και ολοκληρωτική ενσωμάτωση της περιοχής της Μπουκοβίνα -που σήμερα μοιράζεται ανάμεσα σε Ουκρανία και Ρουμανία- στο ρουμανικό κράτος.

Σε αυτό το πλαίσιο, δηλώσεις σαν αυτές του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, ότι «οι πολιτικές εξελίξεις στη Ρουμανία προκαλούν σοβαρές ανησυχίες» αντανακλούν τους φόβους των Βρυξελλών. «Όσα συμβαίνουν στη Ρουμανία δημιουργούν συζητήσεις για το πόσο πιθανόν είναι να υπάρξει επανάληψη του φαινομένου Όρμπαν» ανέφερε προ ημερών άρθρο της δεξαμενής σκέψης Atlantic Council, αναλύοντας διαφορές και ομοιότητες. «Ο Σιμιόν έχει αναφερθεί επανηλειμμένα στον Όρμπαν ως μοντέλο διακυβέρνησης και βάση σύγκρισης. Ακόμα κι αν τέτοιες αναφορές είναι εν μέρει ρητορικές, υποδεικνύουν έναν πιθανό προσανατολισμό προς μια πιο προσανατολισμένη στην εθνική κυριαρχία προσέγγιση εντός του πλαισίου της ΕΕ. Ο κίνδυνος, επομένως, δεν είναι μια άμεση ρήξη με την ΕΕ, αλλά μια σταδιακή στροφή προς ενός είδους επιλεκτική συνεργασία» τονίζεται στο άρθρο.

Η επόμενη μέρα

Το ερώτημα της επόμενης μέρας αφορά το αν θα σχηματιστεί κυβέρνηση συνεργασίας με βάση τα εναπομείναντα κόμματα του κυβερνητικού μπλοκ ή αν η χώρα θα οδηγηθεί σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές, τις πρώτες μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, το 1989.

Σε διάγγελμά προς τον ρουμανικό λαό λίγες ώρες μετά την πτώση της κυβέρνησης ο Νταν απέκλεισε το δεύτερο σενάριο, δηλώνοντας πως «θα υπάρξει σύντομα νέα κυβέρνηση». Όμως, σε έκτακτες συσκέψεις που ακολούθησαν οι ηγεσίες των PNL και USR απέκλεισαν κάθε σχήμα που θα περιλαμβάνει τους Σοσιαλδημοκράτες, με τον ηγέτη μάλιστα του USR, Ντόμινικ Φριτζ, να τονίζει ότι προτιμά την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες ή τον σχηματισμό κυβέρνησης μειοψηφίας.

Ο ρόλος του Νταν θεωρείται κομβικός, αφού καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην παραμονή των δύο κομμάτων στην κυβέρνηση και την προσέγγιση με τους Σοσιαλδημοκράτες. Ο ίδιος δέχεται «πυρά» για τη στάση του προς την απερχόμενη κυβέρνηση, με ορισμένα στελέχη της να τον κατηγορούν για έλλειψη ουσιαστικής στήριξης ή και συνέργεια με την αντιπολίτευση. «Κάποιοι ισχυρίζονται ανοικτά ότι ο Νταν συνεργάστηκε με το PSD, ώστε να διευκολύνει την απομάκρυνση του Μπολοζάν και να δρομολογήσει την ανάδειξη ενός πρωθυπουργού λιγότερο διχαστικού εντός του συνασπισμού» εκτιμά ο Ποποβίτσιου.

Στο ίδιο πνεύμα, ρεπορτάζ του ρουμανικού ιστότοπου Romania Journal, αναφέρει ότι μια μερίδα βουλευτών του PNL βλέπουν θετικά την παραμονή του κόμματος στην εξουσία: «Πηγές αναφέρουν ότι οι απόψεις εντός του κόμματος παραμένουν διχασμένες. Παρά την τρέχουσα ψηφοφορία στη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου, τα περισσότερα μέλη θα προτιμούσαν να συνεχίσουν να κυβερνούν, ακόμη και αν αυτό σημαίνει επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με το PSD».

Το «κλειδί» σε μια αποκλιμάκωση της κρίσης ίσως βρίσκεται μάλιστα στην ύφεση του μεταρρυθμιστικού οίστρου. «Εάν ο Νταν καταφέρει να ενώσει τον συνασπισμό με έναν πιο ουδέτερο πρωθυπουργό, αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως έμμεσο μήνυμα ώστε μία νέα κυβέρνηση να αποφύγει τις μεταρρυθμίσεις σε αυτούς τους τομείς», γράφει ο Ποποβίτσιου, απηχώντας εκτιμήσεις αναλυτών ότι ένα πιο ουδέτερο πρόσωπο ενδεχομένως να δημιουργήσει πιέσεις στην πλειοψηφούσα Κεντροαριστερά ώστε να συνεργαστεί.