Γιάννης Μαρής

Ξαναδιαβάζω με φανατισμό τα μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή, που κυκλοφορούν μαζί με το ημερήσιο «Βήμα», τυλιγμένα σε ωραία νουάρ εξώφυλλα που σχεδίασε ο Γιάννης Καρλόπουλος. Συνδεδεμένος μ΄ έναν ιστορικό εκδοτικό οίκο, τον Ατλαντίς-Πεχλιβανίδη, ο Γιάννης Μαρής και τα μυθιστορήματά του σφράγισαν την αναγνωστική ευαισθησία της δεκαετίας του ΄50 αλλά και του ΄60, εισάγοντας στην Ελλάδα με μεγάλη επιτυχία το νουάρ μυθιστόρημα. (Θυμίζω ότι η μυθική σειρά «Κλασσικά Εικονογραφημένα», με την οποία μυήθηκαν στο κλασικό μυθιστόρημα, έστω και με συνοπτικές διαδικασίες, οι έφηβοι της μετεμφυλιακής εποχής ήταν έκδοση της Ατλαντίδος).

Ξαναδιαβάζω με φανατισμό τα μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή, που κυκλοφορούν μαζί με το ημερήσιο «Βήμα», τυλιγμένα σε ωραία νουάρ εξώφυλλα που σχεδίασε ο Γιάννης Καρλόπουλος. Συνδεδεμένος μ΄ έναν ιστορικό εκδοτικό οίκο, τον Ατλαντίς-Πεχλιβανίδη, ο Γιάννης Μαρής και τα μυθιστορήματά του σφράγισαν την αναγνωστική ευαισθησία της δεκαετίας του ΄50 αλλά και του ΄60, εισάγοντας στην Ελλάδα με μεγάλη επιτυχία το νουάρ μυθιστόρημα. (Θυμίζω ότι η μυθική σειρά «Κλασσικά Εικονογραφημένα», με την οποία μυήθηκαν στο κλασικό μυθιστόρημα, έστω και με συνοπτικές διαδικασίες, οι έφηβοι της μετεμφυλιακής εποχής ήταν έκδοση της Ατλαντίδος). Με τον Μαρή δεν συμβαίνει μόνο η εισαγωγή του νουάρ. Το πιο σημαντικό είναι ότι έκανε χιλιάδες αναγνώστες να βλέπουν τον κόσμο μέσα από τη λογική και την πλοκή του αστυνομικού μυθιστορήματος. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη συγκρίνουν τον Μαρή, ως προς την τυπολογία των μυθιστορημάτων του, μ΄ έναν άλλο μεγάλο της ελληνικής λογοτεχνίας, τον Μ. Καραγάτση.

Ηπερίφημη S rie Νoire των εκδόσεων Gallimard, που προσέδωσε λογοτεχνικά εύσημα στη θεωρούμενη ως παραλογοτεχνία αστυνομική λογοτεχνία, άρχισε να εκδίδεται το 1944, λίγο μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία. Ο Γιάννης Μαρής αρχίζει να εκδίδει στις αρχές της δεκαετίας του ΄50. Τηρουμένων των αναλογιών, μπορούμε να μιλήσουμε για μια συγχρονία, αν λάβουμε υπόψη μας τι ακολουθεί στην Ελλάδα μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και επιπλέον ότι ο Μαρής ήταν διωκόμενος λόγω της αριστερής του ένταξης αλλά και των αποκαλυπτικών του ρεπορτάζ για το στρατόπεδο της Μακρονήσου.

Μεγάλος τεχνίτης της ίντριγκας και της πλοκής, ο Γιάννης Μαρής δημιούργησε έναν ήρωα, τον αστυνόμο Μπέκα, λογοτεχνική μορφή που ως προς τη συγκρότηση και το αφηγηματικό προφίλ στέκει πολύ καλά δίπλα στους διασημότερους ευρωπαίους και αμερικανούς «συναδέλφους» του- και όχι μόνο τον γάλλο Μεγκρέ με τον οποίο συχνά τον συγκρίνουν. Το αστυνομικό μυθιστόρημα λειτουργεί τις περισσότερες φορές ως αλληγορία ή ως μεταφορά για μια κοινωνία και για μια εποχή. Η Ελλάδα του ΄50 και του ΄60 παρουσιάζεται ανάγλυφη μέσα στο μυθιστορηματικό σώμα του Γιάννη Μαρή. Βρίσκουμε ιδιαίτερα την τοπογραφία της Αθήνας, τους δρόμους της, τα καφέ της. Με τον Μαρή η Αθήνα αναδεικνύεται σε λογοτεχνικό χώρο, εγγράφεται στη λογοτεχνική γεωγραφία. Παρά τη λογοκρισία και τα δύσκολα χρόνια, ο αριστερός Μαρής δεν διστάζει να μιλήσει για τον Εμφύλιο, για τους φακελωμένους αριστερούς, για την 4η Αυγούστου, για τον Λένιν, επαληθεύοντας αυτό που ήδη είπαμε περί μεταφοράς. Η φράση «η αστυνομική πλοκή ως πρόσχημα», κάτω από την οποία «Το Βήμα» στεγάζει την έκδοση των μυθιστορημάτων του Μαρή, είναι κυριολεκτική και δεν λειτουργεί απλά ως σλόγκαν. Παρ΄ ότι από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90 έχει αρχίσει η κριτική επανεκτίμηση του Γιάννη Μαρή, το έργο του εξακολουθεί να βρίσκεται έξω από τον «κανόνα» της μεταπολεμικής ελληνικής λογοτεχνίας καθώς η κριτική λειτουργία εξακολουθεί να είναι θύμα μιας φιλολογικής ακαμψίας και οπωσδήποτε σοβαροφάνειας. Ο Μαρής πρέπει όμως να (ξανα)κερδηθεί. Ως συστηματικός εισηγητής ενός είδους διευρύνει τον ορίζοντα της ελληνικής λογοτεχνίας και δημιουργεί το αναγκαίο συγκριτικό πλαίσιο.

nbak@dolnet.gr

Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk