Το φαινόμενο Χοσέ Κούρα

Αστέρας ή διάττοντας αστέρας; Ο νέος Ντομίνγκο ή μία ­ ακόμη μία ­ ρεπλίκα του Ντομίνγκο με ημερομηνία λήξης; Το σύγχρονο πρόσωπο του υπερτενόρου ή το σύγχρονο μάρκετινγκ ως υπερδύναμη; Τι ακριβώς είναι ο Χοσέ Κούρα; Αδιαμφισβήτητα ένα από τα πιο πολυσυζητημένα πρόσωπα στη σύγχρονη σκηνή της όπερας ­ όχι όμως πάντα για καλό. Ταυτόχρονα ένας καλλιτέχνης τόσο λαοφιλής ώστε με δυσκολία μπορείς να βρεις εισιτήριο όποτε τραγουδάει. Ο «τυφώνας» Κούρα πρόσφατα έπληξε και την Αθήνα επιβεβαιώνοντας του λόγου το αληθές: αμέσως εξαντλήθηκαν τα εισιτήρια για τις παραστάσεις της «Αΐντας» του Βέρντι (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) όπου θα ερμηνεύσει τον Ρανταμές. Πολλοί ήταν εκείνοι που έμειναν εκτός… πρώτης διανομής και περιορίστηκαν με βαριά καρδιά στον (επίσης διάσημο) Κρίστιαν Γιόχανσον, τον Ρανταμές της δεύτερης διανομής. Το ερώτημα επανέρχεται πιο επίκαιρο: Ποιος είναι ο Χοσέ Κούρα, για την παρθενική εμφάνιση του οποίου στην Ελλάδα οι Αθηναίοι έκαναν ουρές στα ταμεία; Οι ίδιοι Αθηναίοι που είχαν αδιαφορήσει για τις εμφανίσεις καθιερωμένων υπεραξιών του μελοδράματος, όπως η Τερέσα Μπεργκάνθα και η Ντέιμ Γκουίνεθ Τζόουνς;

Παρ’ ότι δεν τραγουδάει περισσότερο από 10 χρόνια, ο Κούρα έγινε ταχύτατα νούμερο 1. Για τους οπαδούς του η αστραπιαία άνοδός του ήταν αναμενόμενη λόγω της εντυπωσιακής δραματικής φωνής του αλλά και της αρρενωπής εμφάνισής του: ένας τενόρος που μπορεί να τραγουδήσει τον απαιτητικότατο «Οθέλλο» του Βέρντι διαθέτοντας ταυτόχρονα σώμα α λα Ράσελ Κρόου δεν είναι κάτι που το βλέπουμε κάθε ημέρα. Οι «εχθροί» του πάλι αναφέρονται σε έναν νάρκισσο με πολύ συγκεκριμένες (ως και περιορισμένες) δυνατότητες ο οποίος, αν με τη βοήθεια των πολυεθνικών της δισκογραφίας εύκολα έφθασε στην κορυφή, το ίδιο εύκολα θα ξανακυλήσει στους πρόποδες του οπερετικού στερεώματος.

Οι τελευταίοι ένιωσαν δικαιωμένοι όταν τον περασμένο Δεκέμβριο κατά τη διάρκεια παράστασης του «Τροβατόρε» στη Μαδρίτη και ενώ ο Κούρα τραγουδούσε τα τελευταία μέτρα από την άρια «Ah! si, ben mio, coll’ essere» μερίδα των θεατών φώναξε «Εσύ το λες τραγούδι αυτό;» και «Είσαι τελειωμένος». «Ηρθα να τραγουδήσω για τους φιλόμουσους και όχι για εκείνους που βρωμάνε!» απευθύνθηκε από σκηνής στο έκπληκτο ακροατήριο ο τενόρος μετά το τέλος της παράστασης. «Να με γιουχάρετε κι άλλο. Νιώθω σαν να τραγουδάω ακόμη, σαν να κρατάω τις υψηλές μου νότες περισσότερο» φώναξε σε έξαλλη κατάσταση. Σε κριτική του το γαλλικό περιοδικό «Opera» επεσήμανε ευγενικά πως «χωρίς αμφιβολία δεν είναι ο ιδανικός Μανρίκο αλλά έχει τον δυναμισμό που ζητάει ο ρόλος». Λίγο αργότερα, όταν ο «μη ιδανικός Μανρίκο» αλλά ιδανικός «Οθέλλος» δεν τα κατάφερε ούτε ως Οθέλλος στη γενική δοκιμή παράστασης του αριστουργήματος του Βέρντι (Παρίσι, Μαρτίος 2001), οι ψίθυροι για το τι συμβαίνει με τον μέχρι πρότινος αήττητο πρωταθλητή της όπερας άρχισαν να πληθαίνουν.

Η δημόσια έκρηξη του Κούρα στη Μαδρίτη δικαιολογήθηκε από τους φίλους του με αναφορές στο εκρηκτικό λατινοαμερικανικό ταμπεραμέντο του που τον κάνει να μοιάζει με λιοντάρι επάνω στη σκηνή, έδωσε όμως και τροφή στον ισπανικό Τύπο για αρνητικά σχόλια επάνω στην «άκαιρη παραφορά του “ντίβου”». Τρεις μήνες μετά η ατυχής γενική δοκιμή στο Παρίσι – παρότι οι παραστάσεις που την ακολούθησαν σε Παρίσι και Λονδίνο βρήκαν τον Κούρα σε καλύτερη φόρμα– προκάλεσε νέα σχόλια στον κόσμο της όπερας, αυτή τη φορά για την… άκαιρη παρακμή του «ντίβου». Σχόλια τα οποία, ακόμη και αν τα χαρακτηρίσουμε βιαστικά ή κακοήθη, αποδεικνύουν πως ο Κούρα με την κατά γενική ομολογία υπεροπτική συμπεριφορά του και με τη σκανδαλώδη για πολλούς προώθησή του από τις δισκογραφικές εταιρείες, εκτός από φανατικό κοινό, δημιούργησε και ορκισμένους εχθρούς.

Ο… ντίβος γεννήθηκε στην Αργεντινή στις 5 Δεκεμβρίου 1962. Εκεί σπούδασε την τέχνη του τραγουδιού καθώς και σύνθεση – διεύθυνση ορχήστρας. Το 1991 ήρθε στην Ευρώπη με τη σύζυγό του και τον μικρό γιο του ­ σήμερα το ζευγάρι έχει τρία παιδιά ­ όπου με τις πρώτες κιόλας εμφανίσεις του κέρδισε την προσοχή κοινού και κριτικών. Η βράβευσή του στον διαγωνισμό τραγουδιού Operalia του Πλάθιντο Ντομίνγκο έδωσε ακόμη μεγαλύτερη ώθηση στην καριέρα του. Η απόφαση του Ντομίνγκο να διευθύνει την ηχογράφηση ρεσιτάλ του Κούρα με άριες του Πουτσίνι ενίσχυσε την άποψη όσων θεωρούσαν ότι ο ισπανός τενόρος είχε συμπαθήσει και προωθούσε τον αργεντινό ομότεχνό του. Δηλώσεις όμως του Κούρα σύμφωνα με τις οποίες «δεν μπορείς να θεωρείσαι προστατευόμενος κάποιου που τον βλέπεις μία φορά τον χρόνο» αλλά και «αυτοί οι τρεις τύποι είναι θαυμάσιοι τραγουδιστές της περασμένης γενιάς αλλά δεν μπορείς να συγκρίνεις μια Ρολς του ’60 με μια καινούργια Μερτσέντες» ­ όπου «οι τρεις τύποι» είναι οι Ντομίνγκο, Καρέρας και Παβαρότι ­ δεν σχολιάστηκαν απλώς ειρωνικά από τον Τύπο αλλά μάλλον δεν… ικανοποίησαν και τον ίδιο τον Ντομίνγκο. Σήμερα ψιθυρίζεται ότι ο ισπανός τενόρος δεν τρέφει για τον Κούρα τα αγαθά αισθήματα που έτρεφε πριν από μερικά χρόνια. Ιδιότροπος και αντιπαθητικός; Παρεξηγημένος και αδικημένος; Επηρμένος και εγωιστής ή απλώς αφελής; Μήπως θύμα του φθόνου που μπορούν να προκαλέσουν τα μεγάλα ταλέντα; Ο,τι κι αν είναι ο Χοσέ Κούρα παραμένει ένας καλλιτέχνης με τεράστια απήχηση στο κοινό. Οι εμφανίσεις του σε δραματικούς ρόλους του Βέρντι («Στιφέλιο», «Οθέλλος», «Δύναμη του Πεπρωμένου» κ.ά.), του Πουτσίνι («Τόσκα», «Μανόν Λεσκό» κ.ά.), του Σεν-Σανς («Σαμψών και Δαλιδά»), του Μασκάνι («Καβαλερία Ρουστικάνα»), του Λεονκαβάλο («Παλιάτσοι») κ.ά. γεμίζουν ασφυκτικά τα μεγάλα θέατρα. Οι ηχογραφήσεις του μοσχοπουλάνε. Οι δύο πρόσφατες «ατυχίες» του μπορεί να σημαίνουν ότι διανύει μια δύσκολη περίοδο, μπορεί όμως και να μη σημαίνουν τίποτε. Ολοι οι τραγουδιστές έχουν καλές και κακές νύχτες. Γιατί να αποτελεί ο Κούρα την εξαίρεση στον κανόνα;

Αλλού παίζεται το παιχνίδι: δημιούργημα της εποχής που αναδεικνύει είδωλα μιας χρήσεως ο Χοσέ Κούρα το στοίχημα θα το έχει κερδίσει μόνο αν αποδείξει ότι η δόξα του μπορεί να έχει διάρκεια. Εν τω μεταξύ με την εμφάνισή του στην Αθήνα, σε έναν από τους απαιτητικότερους ρόλους του ρεπερτορίου του τενόρου, όχι μόνο καλείται να πείσει το ελληνικό κοινό ότι είναι αντάξιος της τεράστιας φήμης του αλλά και να αποδείξει σε όλους όσοι βιάστηκαν να φωνάξουν «είσαι τελειωμένος!» πως βρίσκεται ακόμη στην αρχή.