Ο βασιλιάς της τρέλας
Από την εποχή που η κωμική ομάδα των Μόντι Πάιθον διαλύθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο σκιτσογράφος, ηθοποιός και αργότερα σκηνοθέτης Τέρι Γκίλιαμ, το μοναδικό μέλος της παρέας με αμερικανικό διαβατήριο, έχει παλέψει σκληρά για να δει τα όνειρά του να υλοποιούνται. Ταινίες του όπως οι «Μπραζίλ», «Βασιλιάς της μοναξιάς», «Περιπέτειες του βαρόνου Μυγχάουζεν», «12 πίθηκοι» και «Φόβος και παράνοια στο Λας Βέγκας» δεν γυρίστηκαν κάτω από ιδανικές συνθήκες, ενώ το μεγαλύτερο χτύπημα στην καριέρα του 64χρονου σήμερα Γκίλιαμ ήταν η ματαίωση των γυρισμάτων του «Ανθρώπου που σκότωσε τον Δον Κιχώτη» (το σχέδιο δεν θεωρείται λήξαν και ο Γκίλιαμ είναι βέβαιος ότι κάποια στιγμή θα επανέλθει).
Ωστόσο όποτε θυμάται τις κακές στιγμές μιας ταινίας ο Γκίλιαμ γελά, όπως φάνηκε σε αυτή τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του τελευταίου Φεστιβάλ Βενετίας όπου παρουσιάστηκε η προτελευταία ταινία του, «Αδελφοί Γκριμ». Για την ακρίβεια ο Γκίλιαμ γελά διαρκώς· όλες οι προτάσεις του κλείνουν με ένα κακάρισμα – λες και είναι τικ! Ωστόσο «ο κινηματογράφος δεν είναι καθόλου παίξε-γέλασε» λέει. «Θα πρέπει να είσαι ή πολύ σκληρός ή πολύ τρελός για να ασχοληθείς μαζί του. Είμαι λίγο και από τα δύο». Γνωρίζοντας το παρελθόν του Γκίλιαμ δεν θα πρέπει να μας προκαλεί καμία εντύπωση που οι «Γκριμ» πέρασαν από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη ώσπου να ολοκληρωθούν. Στην ταινία, η οποία δεν είναι βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, οι Ματ Ντέιμον – Χιθ Λέτζερ υποδύονται τους μπαγαπόντηδες συγγραφείς έτσι όπως ο Γκίλιαμ τους φαντάστηκε εμπλέκοντας στην ιστορία ήρωες από παραμύθια τους όπως την Κακιά Μάγισσα (Μόνικα Μπελούτσι).
Τέρι Γκίλιαμ: «Τρελή η χθεσινή νύχτα στην πρεμιέρα! Οταν άρχισε η ταινία όλοι εμείς που την έχουμε δει δεκάδες φορές την κοπανήσαμε για να τσιμπήσουμε. Καθυστερήσαμε όμως να επιστρέψουμε για το φινάλε και όταν πήγαμε ο κόσμος έβγαινε… Πολλή πλάκα!».
– Παρακολουθείτε ξανά τις ταινίες σας;
«Ποτέ! Γυρίστηκαν – τελείωσαν. Θα πρέπει να περάσουν καμιά δεκαριά χρόνια για να ξαναδώ μια ταινία μου. Ξέρω τόσο πολλά για αυτές, τις βλέπω τόσο πολλές φορές όσο τις φτιάχνω που μου είναι αδύνατον να είμαι αντικειμενικός απέναντί τους. Θα ήθελα να είμαι μέρος του κοινού βλέποντάς τες αλλά είναι αδύνατον».
– Υπάρχει κάτι που ανακαλύπτετε όταν ξαναβλέπετε τις ταινίες σας;
«Ναι, μου δίνουν την εντύπωση ότι γυρίστηκαν από κάποιον άλλο. Από έναν νεότερο άνθρωπο. Από έναν καλύτερο άνθρωπο».
– Από το «Φόβος και παράνοια στο Λας Βέγκας» ως τους «Αδελφούς Γκριμ» έχουν περάσει οκτώ χρόνια. Γιατί αργήσατε τόσο πολύ να ξανασκηνοθετήσετε;
«Παράξενο, γιατί εγώ έχω την αίσθηση ότι δεν έπαψα να εργάζομαι. H διαδικασία παραγωγής μιας ταινίας δεν είναι μόνον οι ημέρες των γυρισμάτων. Είναι οι συναντήσεις με τους παραγωγούς, η συγκέντρωση των χρημάτων, το γράψιμο του σεναρίου. Το γύρισμα διαρκεί ελάχιστα μπροστά σε όλα αυτά. Στο διάστημα που αναφέρατε βρέθηκα με πέντε διαφορετικά σχέδια που για διαφορετικούς λόγους δεν υλοποιήθηκαν. Με τους “Γκριμ” – που ευτυχώς “κάθησαν” – δουλεύω από το 2002. Με άλλα λόγια εργάζομαι χωρίς διακοπή. Απλώς είμαι αργός».
– Και πάλι, τρία χρόνια για τους «Γκριμ» δεν είναι πάρα πολλά;
«Σε κάθε ταινία υπάρχει αυτή η περίεργη στιγμή που ο σκηνοθέτης παρουσιάζει την ταινία του στο στούντιο και εκείνο του λέει: “Ορίστε;!”. Νομίζω πως ό,τι και αν κάνεις οι άνθρωποι που διαθέτουν τα χρήματα είτε στερούνται φαντασίας για να δουν τι είναι ένα φιλμ είτε έχουν φαντασία μόνο για να σκεφτούν πως το φιλμ πρέπει να είναι κάτι διαφορετικό από αυτό που τους παρουσιάζεις. Συνεπώς αρχίζεις τα παζάρια, τις διαβουλεύσεις, τις διαπραγματεύσεις, τους συμβιβασμούς. Μου έχει συμβεί, και το αποτέλεσμα ήταν πάντα κακό γα την ταινία. Ο Χάρβεϊ και ο Μπομπ Γουάινσταϊν (σ.σ.: παραγωγοί, ιδρυτές της κινηματογραφικής εταιρείας Miramax) είναι σκληροί, ανεξάρτητοι άνθρωποι. Σαν εμένα. Παραλίγο να σκοτωθούμε».
– Πώς λύθηκαν οι διαφορές σας;
«Τους πρότεινα ένα διάλειμμα. Προετοίμαζα μια άλλη, μικρότερη ταινία το “Tideland” και επειδή ο χρόνος είχε περάσει έπρεπε να την τελειώσω. Είπα λοιπόν να σταματήσω τους “Γκριμ” στο σημείο όπου βρίσκονταν, να γυρίσω το “Tideland” και στη συνέχεια να ξανασυζητήσουμε τι θα μπορούσε να γίνει με τους “Γκριμ”. Οπως και έγινε. Οι “Γκριμ” ήταν μια πολύ μεγάλη ιστορία με αίσιο τέλος. Στην πραγματικότητα μου άρεσε που τα πράγματα ήρθαν έτσι. Πάντα ήθελα να γυρίσω μια ταινία και να τη βάλω στην άκρη για ένα διάστημα. Σαν να μην υπάρχει. Οπως κάνουν οι ζωγράφοι με κάποιους πίνακές τους. Καθαρίζεις το κεφάλι σου κάνοντας κάτι άλλο και επιστρέφεις. Ηταν ανακουφιστικό που γύρισα το “Tideland”, μια ταινία μινιόν μπροστά στο θηρίο των “Γκριμ”». (σ.σ.: Ο Γκίλιαμ ωστόσο θεωρεί ότι οι δύο ταινίες δεν έχουν απόκλιση μεταξύ τους γιατί και οι δύο «φοβίζουν παιδιά!».)
– Εγιναν αλλαγές;
«Κάποιες έγιναν. Αλλαξε η αρχή που ήταν μια σκηνή με την Κοκκινοσκουφίτσα. Και κάποια άλλα σημεία. Μπορούσαν να γίνουν αυτές οι αλλαγές γιατί οι “Αδελφοί Γκριμ” δεν είναι μια βιογραφική ταινία για τους συγγραφείς. Είναι η δική μας εφεύρεση. Επίσης έκοψα την ακριβότερη σκηνή της ταινίας και αυτό νομίζω ότι τη βελτίωσε». (γέλια)
– Πώς νομίζετε ότι θα εισέπρατταν οι αδελφοί Γκριμ την ταινία σας;
«Δεν έχω ιδέα και πραγματικά δεν με ενδιαφέρει. Οι Γκριμ με οδήγησαν στον κόσμο του παραμυθιού και με επηρέασαν περισσότερο από καθετί στη ζωή μου. Αν τους έβλεπα μπροστά μου θα τους έδειχνα την ταινία και θα τους έλεγα: “Ιδού τι μου κάνατε”». (γέλια)
– Μιλήσατε για συμβιβασμούς που έπρεπε να κάνετε. Κάνατε συμβιβασμούς και σε σχέση με τους ηθοποιούς της ταινίας;
«Οχι, εκτός από μια διαφωνία ανάμεσα στη Σαμάνθα Μόρτον και στη Λίνα Χίντι στην αρχή… (παύση) Αλλά για να είμαι πραγματικά ειλικρινής, και εννοώ πραγματικά ειλικρινής, η πρώτη μου επιλογή είναι πάντα ο Τζόνι Ντεπ. Ολοι οι άλλοι έρχονται μετά».
– Κάποιος ιδιαίτερος λόγος;
«Γιατί είμαστε πολύ καλοί φίλοι και μου αρέσει να συνεργαζόμαστε».
– Γιατί δεν έπαιξε τελικά στους «Γκριμ»;
«Δεν ήθελε να επιστρέψει στην Πράγα όπου είχε περάσει πολύ άσχημα στα γυρίσματα του “From Hell”».
– Πώς θα περιγράφατε την πρώτη ημέρα σας σε μια νέα ταινία;
«Απλώς ξεκινάς με κάτι. Αυτό είναι όλο. Λες ότι αυτό δείχνει ενδιαφέρον. Κι εκείνο. Και τ’ άλλο. Και προχωράς. Δεν υπάρχει μυστικό. Μια ταινία είναι η συσσώρευση ιδεών. Στην περίπτωση των “Γκριμ” αρχίσαμε να αναζητάμε πίνακες γερμανών ζωγράφων του 19ου αιώνα. Στη συνέχεια ξαναδιαβάσαμε παραμύθια. Λίγο από εδώ, λίγο από εκεί, συσσωρεύεις πράγματα και μετά τα συνθέτεις. Και αυτό που φτιάχνεις αρχίζει να μεγαλώνει. Στην πραγματικότητα ο σχεδιασμός μιας ταινίας δεν τελειώνει ποτέ. Ακόμη και όταν σκηνοθετώ αν με ενθουσιάσει κάτι θα το χρησιμοποιήσω έστω και αν αυτό σημαίνει ότι ξεφεύγω από το αρχικό πλάνο».
– Σας έχουν επηρεάσει ταινίες;
«Οχι. Εχω σταματήσει εδώ και καιρό να πηγαίνω στον κινηματογράφο. Ο σύγχρονος κινηματογράφος με κουράζει. Γι’ αυτό και νομίζω ότι οι “Αδελφοί Γκριμ” είναι μια παλαιομοδίτικη ταινία. Ολα βρίσκονται μέσα στο κάδρο».
– Νομίζετε ότι το παραμυθένιο σύμπαν των ταινιών σας γενικότερα είναι μια προέκταση της φύσης σας ή μήπως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο και είναι η εκτόνωση ενός ανθρώπου που ζει μια απολύτως φυσιολογική ζωή;
«Ολες οι ταινίες μου απεικονίζουν αυτό που πάνω-κάτω συμβαίνει μέσα μου. Ο μόνος λόγος για τον οποίο κάνω ταινίες είναι για να εκφράσω πράγματα για τα οποία έχω πολύ ισχυρά συναισθήματα. Είτε αρνητικά είναι αυτά είτε θετικά, έχω την ανάγκη να τα εκφράσω. Αυτό συμβαίνει ακόμη και όταν – σπανίως – εργάζομαι με ένα σενάριο που δεν είναι δικό μου, όπως συνέβη με τους “Γκριμ”. Οι ταινίες αντανακλούν τη διανοητική μου κατάσταση».
– Με μια φράση πώς θα χαρακτηρίζατε αυτή την κατάσταση;
«Μακριά από μένα!».
H ταινία «Αδελφοί Γκριμ» θα προβάλλεται στις αίθουσες από την Πέμπτη 22 Δεκεμβρίου.
