Είναι τα παιδιά που ενηλικιώθηκαν και είπαν να το «αποδείξουν» με ένα παιχνίδι των μεγάλων: το Χρηματιστήριο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν των προτύπων τους…
Μεγάλωσαν ακούγοντας για το Χρηματιστήριο. Είδαν τον επαγγελματικό προσανατολισμό και την παιδεία να αμφισβητούνται και το χρήμα να ανάγεται σε απόλυτη αξία. Εγκλωβίστηκαν κοινωνικά, χωροταξικά, ιδεολογικά. Και τα ενδιαφέροντά τους άλλαξαν. Οι ατέλειωτες συζητήσεις με τους έντονους ιδεολογικούς και κοινωνικούς προβληματισμούς ξεπεράστηκαν. Τη θέση τους πήραν οι αναλύσεις για τις τιμές των μετοχών, τους δείκτες του Χρηματιστηρίου και τα ποσοστά κέρδους.
Ο Βασίλης, ο Πέτρος και ο Φώτης παίζουν…
Πώς αλλιώς να χαρακτηρισθούν αν όχι παιχνίδι οι χρηματιστηριακές συναλλαγές νέων λίγο πάνω από τα 20 τους χρόνια; Και όμως ο Βασίλης, ο Πέτρος και ο Φώτης μοιάζει να έχουν περισσότερο επενδυτική και λιγότερο επαναστατική συνείδηση. Είναι γιατί, όπως λένε, οι εποχές άλλαξαν και ως νέοι το εμπέδωσαν νωρίς. Με άλλα λόγια, η κοινωνικοποίηση πέτυχε…
Ο Βασίλης Μπούκας σπούδαζε διοίκηση επιχειρήσεων και κάποια στιγμή σταμάτησε γιατί θεώρησε ως έναν βαθμό τις σπουδές χάσιμο χρόνου… Σήμερα αυτοχαρακτηρίζεται εκκολαπτόμενος επιχειρηματίας. Οσο για το Χρηματιστήριο, πιστεύει ότι είναι ένας υγιής θεσμός και απλά συμμετέχει έχοντας φυσιολογικές προσδοκίες: «Δεν ξέρω αν έπαιζε ο Σοφοκλής στο Χρηματιστήριο και πήρε η οδός το όνομά του αλλά πρόκειται για έναν αρχαίο θεσμό που απλά τα σύγχρονα δεδομένα τον απογείωσαν. Εγώ ξεκίνησα για πλάκα, με ένα μικρό ποσό, το οποίο δεν χρειαζόμουν άμεσα, και σήμερα, έναν χρόνο μετά, επενδύω τηρουμένων των αναλογιών ένα σημαντικό κεφάλαιο».
Ο Πέτρος Τάτσιος σπουδάζει φυσικοθεραπεία και δουλεύει σε μπαρ για να καλύπτει τα έξοδά του αλλά και για να δημιουργήσει ένα κεφάλαιο το οποίο θα επενδύσει μελλοντικά. Το Χρηματιστήριο, όπως μας είπε, το σκέφτηκε ως μια δυνατότητα αύξησης των χρημάτων που του περίσσευαν: «Από 17 χρονών άκουγα για το Χρηματιστήριο και όλα αυτά που άκουγα μου κίνησαν έντονα την περιέργεια. Παίζω περίπου δύο χρόνια χωρίς να μπορώ να πω ότι έχω μπει για τα καλά στο παιχνίδι. Εκανα δύο-τρεις κινήσεις απλά και μόνο επειδή χρειαζόμουν χρήματα για να επενδύσω στο μέλλον επαγγελματικά. Στην αρχή φοβόμουν αλλά τελικά το αποφάσισα πολύ ξαφνικά γιατί αν το σκεφτόμουν πολύ μπορεί και να μην το έκανα. Ετυχε να κάνω και μια καλή αρχή και γλυκάθηκα».
Ο Φώτης Λευκαδίτης είναι φοιτητής Γεωπονικής, οργανωμένος σε νεολαία αριστερών. Αυτό ωστόσο καθόλου δεν τον εμποδίζει να επενδύει στο Χρηματιστήριο ένα αρκετά μεγάλο ποσό γιατί θεωρεί ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές λειτουργίες που είναι μέσα στη ζωή, όπως μας είπε: «Από 15 χρονών άκουγα για επενδύσεις από τις συζητήσεις του πατέρα μου. Επειδή λοιπόν πάντα υπήρχε ο προβληματισμός πώς θα αυξηθούν οι αποδόσεις κάποιων χρημάτων της οικογενείας, ξεκίνησα να επενδύω στο Χρηματιστήριο. Ετσι σήμερα στη ζωή μου, ανάμεσα σε όλα τα άλλα, πολύ απλά υπάρχει και το Χρηματιστήριο».
Τζόγος ή εκλογίκευση;
Δεν είναι λίγοι αυτοί που χαρακτηρίζουν το Χρηματιστήριο ένα άλλο είδος τζόγου. Οπως κάθε φαινόμενο, όμως, έτσι και αυτό του Χρηματιστηρίου έχει πολλές παραμέτρους που δεν αποδίδονται, καθώς φαίνεται, με έναν απλοϊκό χαρακτηρισμό. Ετσι ίσως σε σχέση με άλλες εποχές να φαίνεται παράδοξο ένας νέος να ασχολείται με το χρήμα, όπως ξέρουμε όμως το χρήμα είναι ένα μέσο για να κάνεις άλλα πράγματα, όπως μας είπε ο Βασίλης, ο οποίος συνέχισε: «Το Χρηματιστήριο δεν είναι τζόγος γιατί το αποτέλεσμα εδώ δεν είναι καθαρά θέμα τύχης. Είναι και θέμα καλής αξιολόγησης και σωστής επιλογής. Είναι ωραίο, λοιπόν, να ασχολείσαι με κάτι που σου αποφέρει μέσα από τις επιλογές σου και τις κινήσεις σου έστω υλικά κέρδη. Είναι μια προσωπική δικαίωση. Πάντως αυτοί που το αντιμετωπίζουν ως τζόγο, γιατί συμβαίνει και αυτό, μπορεί κάποια στιγμή να βγάλουν πολλά λεφτά αλλά μπορεί να χάσουν ακόμη περισσότερα». Στην ίδια περίπου λογική εντάσσονται και οι απόψεις του Πέτρου, παρ’ όλο που το Χρηματιστήριο του μοιάζει, όπως λέει, λίγο τζόγος: «Μάλλον είναι λίγο τζόγος αλλά δεν είναι ρουλέτα. Προσωπικά δεν το αντιμετωπίζω έτσι, παρ’ όλο που το Χρηματιστήριο έχει τα συμπτώματα του τζόγου και μπορεί να δημιουργήσει και έναν μικρό εθισμό. Η διαφορά είναι ότι χρειάζεται διάβασμα και συνεχή ενημέρωση έτσι ώστε να μπορείς να επιλέξεις ο ίδιος και σωστά. Είναι ένας από τους λόγους που μου αρέσει το Χρηματιστήριο: σου ανεβάζει την αδρεναλίνη καθώς σε βάζει στη διαδικασία να σκεφθείς για να παίξεις σωστά. Πάντως οι περισσότεροι στην ηλικία μου το βλέπουν ως τζόγο αφού θέλουν γρήγορα και εύκολα να κερδίσουν όσο το δυνατόν περισσότερα».
Το Χρηματιστήριο χρειάζεται μυαλό και συγκρότηση και όσον αφορά το πώς το βλέπεις και το πώς κινείσαι σε αυτό, λέει ο Φώτης: «Χρειάζεται προσπάθεια για να είσαι επενδυτής και όχι τζογαδόρος. Γιατί το Χρηματιστήριο μπορεί να επιτείνει τη νοοτροπία του εύκολου και γρήγορου κέρδους. Πιστεύω πάντως ότι το πώς βιώνει κανείς τη διαδικασία του Χρηματιστηρίου είναι θέμα επιπέδου και προσωπικότητας και όχι ηλικίας. Προσωπικά δεν ασχολούμαι με το Χρηματιστήριο για να υπηρετήσω το χρήμα αλλά για να με υπηρετήσει αυτό όταν χρειαστεί. Να έχω κάποιο κεφάλαιο το οποίο θα μου επιτρέψει να κάνω μελλοντικά σχέδια».
Χρηματιστήριο και «επανάσταση»…
Συγκρίνοντας τη γενιά του με τους εικοσάρηδες της αμφισβήτησης, της ανατροπής, τις παλαιότερες γενιές, ο Φώτης μάς είπε: «Οτι είμαι μέλος της συγκεκριμένης πολιτικής νεολαίας σημαίνει ότι θέλω να αλλάξουν πολλά πράγματα στον κόσμο. Δεν έχω αδρανήσει επειδή επενδύω στο Χρηματιστήριο, γιατί προσπαθώ να διατηρήσω τη διαφορετικότητά μου ακόμη και εκεί. Και το όμορφο της βιολογίας είναι ότι υπάρχουν εξαιρέσεις… Ετσι θεωρώ ότι πάντα θα με ενοχλεί το γεγονός πως εξετάζουμε πολλά γεγονότα βάσει του χρηματιστηριακού δείκτη. Οπως π.χ. στους τελευταίους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας για αρκετούς επενδυτές ο απολογισμός είχε σχέση κυρίως με την άνοδο ή την πτώση των μετοχών και λιγότερο με τα ανθρώπινα θύματα ή την καταστροφή αυτής της χώρας. Είναι κάτι που το θεωρώ επιεικώς απάνθρωπο».
Ο Βασίλης πάλι θεωρεί ότι για τη σημερινή πραγματικότητα αποφάσισαν ερήμην του ενώ το ασφυκτικό περιβάλλον της πολιτικής ιδεολογίας δεν αφήνει περιθώρια ανατροπών. Αυτό και μόνο είναι καθοριστικό, μας είπε και συνέχισε: «Οταν αποφάσισαν να κάνουν το χρήμα απόλυτη αξία, εγώ δεν ήμουν εκεί… Παρ’ όλα αυτά, για μένα το χρήμα δεν είναι αυτοσκοπός αλλά το μέσο για άλλα πράγματα. Μπορεί πολλά προβλήματα του ανθρώπου να παραμένουν σε σχέση με τις παλαιότερες, όπως λέτε, πιο επαναστατικές γενιές αλλά διαφοροποιήθηκαν οι ανάγκες. Σίγουρα η γενιά του ’68 αποκλείεται να ασφυκτιούσε τόσο πολύ και σε τόσο πολλά επίπεδα όπως ασφυκτιά η γενιά μου. Και, αν θέλετε, η γενιά αυτή είχε ιδεολογική διέξοδο ενώ εμείς έχουμε απλώς οικολογική… Αναζητάμε τη φύση. Τα ταξίδια όμως κοστίζουν. Δεν επενδύω λοιπόν στο Χρηματιστήριο για να αυξήσω τα χρήματά μου για να τα πάρω μαζί μου. Ούτε γιατί καλύπτομαι με την αίσθηση του νικητή που καμιά φορά σου δίνει το Χρηματιστήριο. Απλά πιστεύω ότι η νίκη στη ζωή είναι να αντλείς όσο περισσότερα μπορείς από τους χυμούς της ζωής. Το κλειδί; Να μη μετατρέπονται σε μανίες οι επιδιώξεις ή οι στόχοι σου ακόμη και αυτοί του Χρηματιστηρίου».
Για τις γυναίκες και το Χρηματιστήριο…
Φώτης: Μάλλον είναι μια τάση του άντρα να πιστεύει ότι η γυναίκα εντυπωσιάζεται από το Χρηματιστήριο. Πιστεύω μάλιστα ότι απωθεί τις γυναίκες όταν βλέπουν έναν άντρα να συζητάει για το Χρηματιστήριο και να μην τους δίνει την πρέπουσα σημασία.
Πέτρος: Στις παρέες της ηλικίας μου το Χρηματιστήριο ανεβάζει τα ποσοστά της προσωπικότητάς σου. Ειδικά στις κοπέλες που, αν τους αναφέρεις μια σχετική κουβέντα, κατευθείαν ανεβαίνεις στα μάτια τους.
Βασίλης: Οι γυναίκες νομίζω ότι δεν εντυπωσιάζονται ακριβώς από τη διαδικασία του Χρηματιστηρίου γιατί δεν τις ενδιαφέρει από πού βγάζεις τα λεφτά. Αρκεί να τα έχεις, ανεξάρτητα αν είσαι οικοδόμος ή χρηματιστής. Ο θεσμός της προίκας από την ανάποδη…
Η εκ των έσω άποψη
Πολλές φορές το «βάπτισμα» των νέων επενδυτών στο Χρηματιστήριο γίνεται από τους ίδιους τους γονείς. Προτού ακόμη ενηλικιωθούν τα τέκνα τους, τους ανοίγουν έναν λογαριασμό του οποίου τις μετοχές μπορούν να διαχειριστούν τα ίδια τα παιδιά με την τυπική ενηλικίωσή τους. Από τα 18 λοιπόν ανοίγουν οι πόρτες του Χρηματιστηρίου για τους… ώριμους πλέον επενδυτές.
Αρκετά λοιπόν νέα παιδιά, συνήθως φοιτητές από διάφορες σχολές, επενδύουν στο Χρηματιστήριο, όπως μας εξηγεί ο κ. Γιώργος Αγγελιδάκης, στέλεχος μεγάλης χρηματιστηριακής εταιρείας, και συνεχίζει: «Νέα παιδιά 18-26 χρόνων, όχι απαραίτητα οικονομικών σχολών, επενδύουν στο Χρηματιστήριο ξεκινώντας συνήθως με μικρά ποσά όπως των 100.000 ή των 400.000 δρχ., με μεγαλύτερο ποσό αυτό των 3.000.000 δρχ.». Παρ’ όλο λοιπόν που τα ποσά αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν επενδυτικά, οι εταιρείες δεν αποθαρρύνουν τους εκκολαπτόμενους επενδυτές και τον λόγο μάς εξηγεί ο κ. Αγγελιδάκης: «Κρατάω τέτοιους πελάτες παρ’ όλο που είναι φασαρία γιατί μπορεί να γίνουν μελλοντικά καλοί επενδυτές και γιατί φέρνουν και κάποιους άλλους. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι τα νέα παιδιά είναι πιο αξιόπιστοι άνθρωποι, λιγότερο καχύποπτοι με τον χρηματιστή τους και γενικά πολύ πιο ενημερωμένα και ώριμα από πολλούς μεγαλυτέρους τους.
Ο στόχος παρ’ όλα αυτά φαίνεται κοινός, αφού το μεγαλύτερο ποσοστό των νέων παιδιών παίζει στο Χρηματιστήριο μόνο για το εύκολο και γρήγορο, ίσως, κέρδος. Και γιατί όχι, μέσα από ένα νέο είδος τζόγου… Σε μια προσπάθεια αντικειμενικής εκτίμησης του φαινομένου ο κ. Αγγελιδάκης μάς είπε: «Ισως δεν θα έπρεπε να απασχολεί το Χρηματιστήριο τόσο έντονα τα νέα παιδιά. Ωστόσο η έξαρση που υπάρχει δικαιολογείται από την καλή πορεία της οικονομίας και τις μεγάλες προσδοκίες κερδών. Παρ’ όλα αυτά όμως θεωρώ αδιανόητο να χαρακτηρίσει κανείς τζόγο το Χρηματιστήριο, ακόμη και αν έχει κάποια τέτοια στοιχεία».
Κάποια στιγμή, που δεν είναι πολύ μακριά, όλος αυτός ο θόρυβος θα καταλαγιάσει και σε αυτό, κατά την άποψη του κ. Αγγελιδάκη, θα συμβάλουν πρώτα τα νέα παιδιά: «Πάντως όπως παλιά τα κομπιούτερ ήταν ο φόβος και ο τρόμος των μεγάλων ενώ οι μικροί πολύ γρήγορα τα απομυθοποίησαν και τα χρησιμοποιούν όπως την τηλεόραση και το στερεοφωνικό, έτσι θα συμβεί και με το Χρηματιστήριο. Πιστεύω ότι πολύ εύκολα οι μικροί θα το απομυθοποιήσουν και θα το προσαρμόσουν στις δικές τους ανάγκες και στη δική τους νοοτροπία».
