Ο επαγγελματικός προσανατολισμός και η ενημέρωση για την αγορά εργασίας είναι έννοιες σχεδόν άγνωστες στα ελληνικά σχολεία. Αν όμως υπήρχαν, μπορεί τα παιδιά που σήμερα αποφασίζουν να το εγκαταλείψουν να μην το έκαναν αφού η έξοδός τους στον επαγγελματικό στίβο τα οδηγεί να συνειδητοποιήσουν ότι η έλλειψη του τυπικού εφοδίου του απολυτηρίου γυμνασίου τα εμποδίζει να εργαστούν ακόμη και ως ανειδίκευτοι εργάτες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μετά από ένα χρονικό διάστημα να δηλώνουν ότι μετάνιωσαν που εγκατέλειψαν το σχολείο και κάποιοι από αυτούς να επιστρέφουν σε αυτό φοιτώντας στα εσπερινά σχολεία. Ο επαγγελματικός προσανατολισμός όμως θα τα βοηθούσε να αντιληφθούν αυτή την αναγκαιότητα προτού εγκαταλείψουν το σχολείο.
Η διαπίστωση αυτή είναι ένα από τα βασικά ευρήματα της έρευνας που έχει πραγματοποιήσει το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πειραιά και με επιστημονικό υπεύθυνο τον ερευνητή κ. Νίκο Φακιολά. Πρόκειται για μια εμπειρική κοινωνιολογική έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί στα εσπερινά γυμνάσια της Αττικής. Ο αριθμός των παιδιών που εγκαταλείπουν το σχολείο ανέρχεται, σε πανελλαδικό επίπεδο, σε 170.000 περίπου ενώ στα εσπερινά γυμνάσια και λύκεια φοιτούν περίπου 25.000 παιδιά, αριθμός που δεν γνωρίζει μεγάλες αυξομειώσεις τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, δύο βασικοί λόγοι ενθαρρύνουν τους μαθητές να επιστρέψουν στο εσπερινό γυμνάσιο. Ο πρώτος, για ποσοστό 53,1% των μαθητών, είναι η αναγκαιότητα του απολυτηρίου γυμνασίου που κατανόησαν στην πορεία και ο δεύτερος η δυνατότητα επαγγελματικής απασχόλησης με ταυτόχρονη φοίτηση σε εσπερινό σχολείο, με μεγαλύτερη ελαστικότητα στα μαθήματα. Η επιθυμία για μάθηση και άλλοι παράγοντες έχουν λιγότερη σημασία. Η συντριπτική πλειονότητα, ποσοστό 83,1% των μαθητών, δεν είχε περάσει κάποια διαδικασία επαγγελματικού προσανατολισμού, αλλά οι περισσότεροι είχαν εργαστεί με κανονικό ωράριο σε έναν, ποσοστό 33,5%, ή σε περισσότερους εργοδότες, ποσοστό 26,2%, κατά το ενδιάμεσο διάστημα μεταξύ διακοπής της φοίτησης και επιστροφής στο εσπερινό γυμνάσιο. Ποσοστό 8,3% δεν έβρισκε εργασία και ποσοστό 9,1% δεν αναζήτησε εργασία ενώ οι υπόλοιποι είχαν μερική επαγγελματική απασχόληση. Οι εργασίες που έκαναν στο ενδιάμεσο αυτό διάστημα ήταν κυρίως βοηθητικές κοντά σε τεχνίτες, ποσοστό 41,9%, ή χειρωνακτικές, ποσοστό 26,5%. Χαμηλό ποσοστό των μαθητών εργάστηκαν ως υπάλληλοι ή ενεπλάκησαν σε αθλητικές, κοινωνικές ή σε πολλές και διαφορετικές, ως και περιθωριακές, απασχολήσεις.
* Επάγγελμα τεχνίτης
Μετά την επιστροφή στο εσπερινό γυμνάσιο η εργασία των μαθητών παραμένει στα ίδια επίπεδα βοηθητική σε τεχνικά κυρίως επαγγέλματα. Μειώνονται οι χειρωνακτικές εργασίες ανειδίκευτων, αυξάνονται οι απασχολήσεις υπαλλήλων και ελεύθερων επαγγελματιών, καθώς και τα κοινωνικά και καλλιτεχνικά επαγγέλματα. Οι μισοί περίπου από τους μαθητές επέλεγαν κάποιο επάγγελμα τεχνίτη και ο ένας στους πέντε κάποιο καλλιτεχνικό, αθλητικό ή άλλο επάγγελμα κοινωνικών υπηρεσιών. Ποσοστό 11,8% επεδίωκε να γίνει ελεύθερος επαγγελματίας και ποσοστό 10,8% υπάλληλος, ενώ ποσοστό 7,9% έβλεπε να παραμένει σε χειρωνακτικό επάγγελμα ανειδίκευτου εργάτη. Τα επαγγέλματα που επέλεγαν για τη μελλοντική σταδιοδρομία τους ήταν συνήθως τα ίδια με αυτά που εξασκούσαν ήδη κατά τη διάρκεια της φοίτησης στο εσπερινό, αλλά αναφέρονταν κυρίως στην αναβάθμιση των όρων εργασίας τους σε αυτά.
Οι απόψεις μαθητών και μαθητριών για τις ελλείψεις στα εσπερινά γυμνάσια είναι περίπου αντίστοιχες και ελάχιστοι πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε αυτά. Κατά τη γνώμη των αγοριών έμφαση πρέπει να δοθεί στον επαγγελματικό προσανατολισμό, στην απασχόληση και στην προστασία του περιβάλλοντος, ενώ για τα κορίτσια στην παιδεία και στην αντιμετώπιση των ναρκωτικών. Γενικά πάντως όλοι αναφέρθηκαν στη γνώση από το σχολείο που θα πρέπει να τους προσφερθεί, στα εφόδια που πρέπει να έχει ένας νέος για να επιτύχει στη ζωή του.
Οσον αφορά δε τη σχολική διαρροή, σε όλες τις ηλικιακές ομάδες ελάχιστοι μαθητές έχουν διακόψει τη φοίτηση στο δημοτικό. Συνήθως όλοι διέκοπταν για πολλοστή ή τελική φορά στη Β’ και Γ’ τάξη γυμνασίου. Στην Α’ γυμνασίου είχαν διακόψει για τελευταία φορά οι περισσότεροι μαθητές των ηλικιακών ομάδων 19-30 ή 31 και άνω ετών. Οι συνηθέστεροι λόγοι διακοπής ήταν για όλες τις ηλικιακές ομάδες οι μαθησιακές δυσκολίες και η ανάγκη για εργασία. Από τους μαθητές γυμνασίου που διέκοψαν τη φοίτηση ποσοστό μόλις 24% θα μπορούσε, αν το επιθυμούσε, να φοιτήσει σε εσπερινό γυμνάσιο, ενώ για τους υπολοίπους αυτό ήταν απρόσιτο.
* Η εκπαίδευση των γονέων
Σχετικά με το επίπεδο εκπαίδευσης των γονέων των παιδιών που έχουν εγκαταλείψει το σχολείο σε ποσοστό 41,3% ο πατέρας ήταν απόφοιτος δημοτικού και σε 24,2% απόφοιτος γυμνασίου ή τεχνικών σχολών. Σε ποσοστό επίσης 41,2% η μητέρα ήταν απόφοιτος δημοτικού και σε 20,9% έχει τελειώσει λίγες τάξεις του δημοτικού. Το κύριο επάγγελμα του πατέρα ήταν σε ποσοστό 51% αγρότης, τεχνίτης, εργάτης, μικροεπαγγελματίας και ναυτικός και σε ποσοστό 15,4% ελεύθερος επαγγελματίας ή βιοτέχνης.
Σε ποσοστό 71,9% τα παιδιά που εγκαταλείπουν το σχολείο δεν κάνουν χρήση τοξικών ουσιών την περίοδο εγκατάλειψης του σχολείου ενώ ένα ποσοστό 17,8% θα ήθελε τον ελεύθερο χρόνο του να ξεκουράζεται και ένα 17,6% να ασχολείται με τον αθλητισμό, τα παιχνίδια και τον χορό. Ποσοστό 44,1% αποφοίτησε από το δημοτικό με βαθμό μεταξύ επτά και οκτώ και ένα ποσοστό 27,9% των γονέων είχαν θετική στάση στο να εγκαταλείψουν το σχολείο τα παιδιά. Για να επανέλθουν τα παιδιά σε εσπερινό σχολείο σε ποσοστό 38,5% ενθαρρύνθηκαν από συγγενείς και σε ποσοστό 26,2% από μέλη της οικογενείας.
