Το 1956, όταν νομιμοποιήθηκε το καταστατικό του Συλλόγου Φοιτητών Νομικής «Η Θέμις» και έγιναν οι πρώτες κινήσεις για την ίδρυση της ΕΦΕΕ από τη Διοικούσα Επιτροπή Συλλόγων Πανεπιστημίων Αθήνας, τη ΔΕΣΠΑ, το νεοσύστατο συνδικάτο φοιτητών δεν είχε καταστατικό.
Η ΕΦΕΕ «δεν ήταν τίποτε άλλο από μια επιτροπή που δραστηριοποιούσε το υπουργείο Παιδείας» φέρεται να λέει ο σημερινός Πρόεδρος της Βουλής κ. Απ. Κακλαμάνης και τότε στέλεχος του φοιτητικού κινήματος. Λειτουργούσε χωρίς καταστατικό. Το βιβλίο του Κ. Γιάνναρη «Φοιτητικά Κινήματα και Ελληνική Παιδεία», όπου υπάρχει αυτή η δήλωση, καταγράφει μερικά από τα ευτράπελα του νεόφυτου κινήματος. Ενα από αυτά: ο πρόεδρος της ΔΕΣΠΑ Ε. Κωστόπουλος εκτοπίστηκε με ξυλοδαρμούς και δεν παρέδιδε τα αρχεία και τη σφραγίδα!
* Η πρώτη συνδιάσκεψη
Το 1959 βρίσκουμε την ΕΦΕΕ να έχει γραφεία στην οδό Αμερικής, όπου καταφεύγουν 150 φοιτητές-απεργοί πείνας. Το Γ’ Πανσπουδαστικό είχε χαρακτηρισθεί ήδη «αντιπανσπουδαστικό» και είναι άγνωστο πώς ακριβώς είχε λειτουργήσει. Είναι η εποχή που οι φοιτητές που έγραφαν συνθήματα άκουγαν τον Νίκο Καραμανλή να προτείνει: «Να γράψουμε και ένα για το 1-1-4», ένας αριθμός άρθρου του Συντάγματος που έγινε μυθικός.
Η ΕΦΕΕ ωστόσο γεννήθηκε το 1963 επίσημα όταν μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη έκανε και το πρώτο απαγορευμένο συλλαλητήριό της. Βγήκε από το 4ο Πανσπουδαστικό Συνέδριο που άρχισε στις 25 Απριλίου 1963 με πρώτο εκλεγμένο πρόεδρο τον Γιάννη Τζαννετάκο και γνώρισε αμέσως τα γκλομπ των αστυνομικών σε μια βίαιη επέλαση στα Προπύλαια, όπου είχε οργανώσει συλλαλητήριο για τη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ.
Οι πόρτες των γραφείων της έσπασαν με τσεκούρια για να συλληφθεί το προεδρείο. Δεν είναι άδικο να πούμε ότι συνέβαλε στην παραίτηση Καραμανλή που συνέβη αμέσως μετά, όταν δημιουργήθηκε και η Δημοκρατική Κίνηση Νέων – Γρηγόρης Λαμπράκης, που φέρεται να έχει αργότερα 80.000 μέλη.
Η έρευνά μας εστιάστηκε λοιπόν εδώ. Την περασμένη Τρίτη επικοινωνήσαμε με τον Γιάννη Τζαννετάκο, πρώτο πρόεδρο της ΕΦΕΕ, ο οποίος μας είπε ότι στο 4ο Πανσπουδαστικό Συνέδριο του 1963 συζητήθηκε και ψηφίστηκε καταστατικό. Αυτό που κατατέθηκε όμως στο Πρωτοδικείο αν κατατέθηκε ποτέ! μονομερώς από την αριστερή τάση της ΕΦΕΕ αμφισβητήθηκε από τις άλλες τάσεις για το κατά πόσον απηχούσε τις αποφάσεις του συνεδρίου!
«Δεν ήταν η πιστή καταγραφή των αποφάσεων», μας είπε ο κ. Τζαννετάκος, «και αυτό ήταν αντικείμενο τριβών και ρήξεων». Σύμφωνα πάντα με τον πρώτο πρόεδρο της ΕΦΕΕ, αυτό το αμφισβητούμενο καταστατικό της φοιτητικής ομοσπονδίας που δεν είχε κατατεθεί επίσημα και δεν αποτελούσε νόμιμο κείμενο καταργήθηκε με αναγκαστικό νόμο της χούντας που διέλυσε την ΕΦΕΕ.
* «Θυμάμαι και τη σφραγίδα»
Η επόμενη συζήτηση της έρευνάς μας έγινε με τον κ. Γιάννη Γιαννουλόπουλο, ιστορικό σήμερα και διδάσκοντα του Παντείου, σφοδρό αντίπαλο του κεντρώου φοιτητή Γιάννη Τζαννετάκου και… στενού φίλου του σήμερα! Ο συνομιλητής μας ανήκε στην αριστερή τάση του φοιτητικού κινήματος και ήταν γενικός γραμματέας της ΕΦΕΕ. «Βεβαίως και υπάρχει καταστατικό κατατεθειμένο στο Πρωτοδικείο» μας είπε με σιγουριά. «Θυμάμαι ακόμη και τη σφραγίδα!».
Ωστόσο το να βρούμε το καταστατικό της ΕΦΕΕ ήταν πολύ δύσκολο. Επρεπε να ανεβούμε σκάλες, να αναπνεύσουμε τη μυρωδιά παταριών και τη «μούχλα» αρχείων σε κάμποσες κούτες! «Οταν πάρω τη σύνταξη», μας είπε ο συμπαθής καθηγητής με πολλή ευγένεια, «θα σας βοηθήσω!».
Δεν είχαμε κανένα λόγο να αναμοχλεύσουμε τα πολιτικά πάθη μεταξύ των παλιών αντιπάλων και νυν φίλων για το αν το καταστατικό ήταν έτσι ή αλλιώς. «Οι γάλλοι φοιτητές μάς ενέπνευσαν» λέει ο κ. Γιαννουλόπουλος. «Οι διαφωνίες μας ήταν για τρεις σχολές που δεν είχαν κάνει συνέλευση».
Η ιστορία ωστόσο «βοά» από το βιβλίο του Χρ. Λάζου «Ελληνικό Φοιτητικό Κίνημα», από τη σελίδα 340 του οποίου ο κ. Τζαννετάκος ακόμη… φωνάζει: «Μπορείτε να φανταστείτε τι θα σήμαινε να ενταχθεί η ΕΦΕΕ νατοϊκής χώρας στη φιλοκομμουνιστική Διεθνή Ενωση Φοιτητών αποκλειστικά;».
«Θέλετε κάποια απειρία μας, θέλετε ένας ενθουσιασμός ανάμεικτος με αγνότητα, θέλετε οι κομματικές σκοπιμότητες και εντολές κτλ… παραλίγο να διαλυθεί το συνέδριο και να μην ιδρυθεί η ΕΦΕΕ. Ευτυχώς στο τέλος αποφασίσαμε να συνδεθούμε και με τις δύο, τη φιλοσοβιετική IUS και τη φιλοδυτική Διεθνή Διάσκεψη Φοιτητών, την ISC».
Εν κατακλείδι, το καταστατικό της ΕΦΕΕ εμείς δεν το βρήκαμε. Πάντως, ακόμη και να υπάρχει κάπου, τι σημασία έχει, αφού το μεγαλύτερο συνδικάτο νέων, που εκπροσωπεί 200.000 φοιτητές, λειτουργεί με βάση ένα έθιμο «μπολσεβίκικης» αντίληψης; Ουσιαστικά όλες οι αποφάσεις του είναι έωλες, όλες οι διαδικασίες του παράνομες. Και κάθε προσπάθεια να τους πάρει κανείς στα σοβαρά παρακινδυνευμένη.
«Οι φοιτητικές εκλογές αποτελούν μια ένδειξη ψήφου που τα κόμματα ερμηνεύουν για το τι περίπου ψήφισαν» είχε δηλώσει χαρακτηριστικά συνδικαλιστής με σαρκασμό ενώ ο σημερινός γραμματέας Νέας Γενιάς Πέτρος Σφηκάκης, οπαδός της άποψης ότι η ΕΦΕΕ πρέπει να κάνει ειδικό καταστατικό συνέδριο, μας εξομολογήθηκε ότι, όταν προ καιρού ήθελε να τους δώσει… χρήματα, δεν μπορούσε γιατί δεν υπήρχε νομική φόρμουλα!
«Ψάξε, ψάξε, δεν θα το βρεις»
Χρειαστήκαμε δύο εβδομάδες για να ξεκινήσουμε όπως θυμόσαστε από τις νυν παρατάξεις και να φθάσουμε, σχεδόν με τα… πόδια, 35 χρόνια πριν. Το καταστατικό υπήρχε πάντως σύμφωνα με τις διαβεβαιώσεις τόσο του κ. Γιαννουλόπουλου, τότε γενικού γραμματέα της ΕΦΕΕ, όσο και του προέδρου της κ. Γιάννη Τζαννετάκου. Μία ακόμη… μαρτυρία του σημερινού προέδρου της ΕΣΗΕΑ Νίκου Κιάου συνηγορεί υπέρ της άποψης ότι καταστατικό υπάρχει.
Ο δρόμος για το Πρωτοδικείο ήταν μακρός. Στην οδό Γερανίου ένα παλιό κτίριο φιλοξένησε τις ελπίδες μας ότι θα βρούμε το… χαμένο καταστατικό της ΕΦΕΕ. Για πολύ λίγο. Ενας 60χρονος υπάλληλος μας υποδέχθηκε με ευγένεια ανάμεικτη με… δυσφορία. «Το ‘χει ψάξει και κάποιος άλλος πριν από τρία χρόνια» μας είπε. Μπα! Κατεβάσαμε τα αρχεία τριών ετών, από το 1963 ως το 1965! Βρήκαμε καταστατικά εθνικόφρονων οργανώσεων. Βρήκαμε καταστατικά απίθανων… κυνηγετικών συλλόγων της εποχής εκείνης. Καταστατικό της ΕΦΕΕ στο Πρωτοδικείο δεν βρήκαμε! (Μήπως ξεχάσατε να το καταθέσετε, κύριε Γιαννουλόπουλε😉
