Tι σηματοδοτεί η επίθεση Τραμπ στη Βενεζουέλα για την ευρύτερη περιοχή, αλλά και τον κόσμο; Εχουμε πράγματι μια αναβίωση του Δόγματος Μονρόε και της λογικής των σφαιρών επιρροής; «Το Βήμα» συνομίλησε με τον Αλεξάντερ Κούλεϊ, καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κολούμπια και συγγραφέα βιβλίων για τις διεθνείς σχέσεις (Exit from Hegemony: The Unraveling of the American Global Order, Dictating the Agenda: The Authoritarian Resurgence in World Politics κ.ά.), για τις πρόσφατες εξελίξεις και την ανάδυση «ενός είδους παγκόσμιας, πατρογονικής, κλεπτοκρατικής, ολιγαρχικής πολιτικής» ύστερα από έναν χρόνο Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Τι ακριβώς θέλει να κάνει ο Τραμπ με την απαγωγή Μαδούρο; Προσβλέπει μόνο σε οικονομικά κέρδη, στο να μπουν οι αμερικανικές πετρελαϊκές στη Βενεζουέλα, ή μήπως υπάρχει και μια συμβολική διάσταση; Μια απόπειρα να θεμελιώσει τρόπον τινά μια εξουσία σε όλο το ημισφαίριο;

«Ο Τραμπ έχει εμμονική λατρεία με την εξόρυξη. Ισως να θυμάστε ότι όταν στην πρώτη θητεία του ρωτήθηκε γιατί διόρισε ως υπουργό Εξωτερικών τον πρώην CEO της ExxonMobil Ρεξ Τίλερσον, απάντησε: “Λατρεύω τον Ρεξ, γιατί όπου και να πάει ξέρει να βγάζει πετρέλαιο”. Παρ’ όλα αυτά, το περίεργο εν προκειμένω είναι πως οι μεγάλες πετρελαϊκές αιφνιδιάστηκαν. Και νομίζω ότι αντιμετωπίζουν χλιαρά τις προτροπές να πάνε να επενδύσουν σε πετρελαϊκές υποδομές που τρίζουν σε μια περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας».

Οπότε;

«Oπότε τείνω προς το εξής: για τον Τραμπ και κάποιους από την ομάδα του, όπως ο σύμβουλός του Στίβεν Μίλερ, το διακύβευμα είναι η εγκαθίδρυση μιας ζώνης απόλυτης εξουσίας και κυριαρχίας στην αμερικανική ήπειρο. Είναι ένα είδος νέου Δόγματος Μονρόε, το “Δόγμα Ντονρόε” όπως το αποκαλούν. Θα μπορούσε κανείς, και εύλογα, να προχωρήσει σε διάφορες αναλογίες ή παραλληλισμούς, για να περιγράψει αυτό που συμβαίνει. Να μιλήσει για διπλωματία των κανονιοφόρων και πάει λέγοντας. Κατά τη γνώμη μου, όμως, η αναλογία με τον Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας αρμόζει καλύτερα».

Γιατί αυτό;

«Διότι, στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, δημιουργείται μια ζώνη ανέλεγκτης ανάπτυξης ενός μείγματος στρατιωτικών εργαλείων και μηχανισμών εσωτερικής πολιτικής που εκτείνονται πέρα από την επικράτεια της χώρας. Εχουμε λοιπόν τον συνδυασμό αυτής της εξαιρετικά επιδέξιας και εξελιγμένης στρατιωτικής επιχείρησης με τη μεταφορά του Μαδούρο σε ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Μπρούκλιν για να δικαστεί… Η ιδέα είναι ότι το δίκαιο του πολέμου ή οι κανόνες εμπλοκής δεν ισχύουν για τους “ναρκοτρομοκράτες”. Εχουμε εδώ ένα είδος παραβίασης του διεθνούς δικαίου, με τη δικαιολογία ότι επειδή αυτοί είναι “ναρκοτρομοκράτες”, τα συνήθη αντίβαρα και οι διεθνείς νομικοί περιορισμοί δεν ισχύουν. Προσπαθούν, με άλλα λόγια, όπως και στην περίπτωση της αποστολής μεταναστών στο Ελ Σαλβαδόρ, να δημιουργήσουν προϋποθέσεις επέκτασης της εγχώριας εξουσίας πέρα από την εθνική επικράτεια, επικαλούμενοι μια ειδική περίσταση. Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει στη μεγάλη εικόνα».

Yπάρχει και η γεωπολιτική διάσταση;

«Σαφώς, που έχει να κάνει με τη Ρωσία και την Κίνα. Στη διοίκηση Τραμπ, τα “γεράκια” κατά της Κίνας υποστήριξαν την κίνηση αυτή, καθώς θεωρούν τη Βενεζουέλα το μεγάλο προπύργιο του Πεκίνου στη Λατινική Αμερική. H Κίνα έβαλε βεβαίως τον εαυτό της σε αυτή τη θέση, καθώς έχει δανείσει στη Βενεζουέλα περί τα 60 δισ. δολάρια από το 2007».

Και η Γροιλανδία;

«Ο Τζέι Ντι Βανς, αλλά και άλλοι, λένε ακραίες ανακρίβειες για τη Δανία, ότι δεν είναι καλός σύμμαχος για παράδειγμα, τη στιγμή που οι Δανοί έχουν κάνει ό,τι τους έχει ζητηθεί, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής στρατευμάτων στον Αφγανιστάν. Πρόκειται για γελοία πράγματα. Αλλά δημιουργούν ένα κλίμα. Νομίζω ότι η υπόθεση της Γροιλανδίας έχει περισσότερο να κάνει με την ισχυροποίηση του ίδιου του Τραμπ − δεν νομίζω ότι οδηγείται από τον στρατό. Kαι για τον ίδιο έχει να κάνει με την επέκταση της επικράτειας των ΗΠΑ. Υπάρχουν βεβαίως και μια σειρά από άλλα πράγματα, όπως τα κρίσιμα ορυκτά, πιθανώς το πετρέλαιο κ.λπ., αλλά νομίζω ότι είναι περισσότερο ιδεολογικό το θέμα. Στη βάση δε αυτής της βλέψης προσωπικής ισχυροποίησης, να δει το έδαφος των ΗΠΑ να επεκτείνεται στη διάρκεια της θητείας του, δεν αποκλείεται να θελήσει να μετονομάσει τη Γροιλανδία σε Trumpland».

Είμαστε μάρτυρες του τέλους του διεθνούς δικαίου; Επανέρχονται οι σφαίρες επιρροής;

«Είναι σαφές ότι το παλιό σύστημα, όπως κι αν το ονομάσει κανείς, φιλελεύθερη διεθνής τάξη, διεθνής κανονιστική τάξη, μας έχει αφήσει. Η συνήθης υπόθεση είναι ότι μεταβαίνουμε πλέον σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων, ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας, κ.λπ. Δεν νομίζω ότι είναι έτσι».

Γιατί;

«Για να εμπλακεί κανείς σε έναν τέτοιο ανταγωνισμό πρέπει να έχει μια ρωμαλέα αίσθηση του εθνικού συμφέροντος. Αλλά οι άνθρωποι του Τραμπ έχουν διαλύσει όλες εκείνες τις θεσμικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες το εθνικό συμφέρον υπολογίζεται και περιγράφεται. Αλλοι υποστηρίζουν ότι διανύουμε μια φάση απομονωτισμού. Σκεφτείτε όμως τι έκανε με το Ιράν. Αυτό που βλέπουμε, κατά τη γνώμη μου, είναι ένα είδος παγκόσμιας, πατρογονικής, κλεπτοκρατικής, ολιγαρχικής πολιτικής, που βασίζεται στην άμεση εξυπηρέτηση των πολιτικών πελατών, όσων δείχνουν αφοσίωση και των μελών της οικογένειας, διά της χρήσης μάλιστα των μηχανισμών της εξωτερικής πολιτικής. Αυτό δεν σημαίνει ότι και οι άλλες προαναφερθείσες υποθέσεις δεν είναι ορθές σε έναν βαθμό. Αυτό όμως που κυριαρχεί είναι ότι ο Τραμπ αναθέτει τον έλεγχο σε δικούς του ανθρώπους και επωφελείται ο ίδιος από πολλές συμφωνίες που κάνει».

Θα μας το εξηγήσετε αυτό;

«Σκεφτείτε την επίσκεψή του στον Κόλπο. Ο Τραμπ είπε ότι εξασφάλισε επενδύσεις ενός τρισ. δολαρίων. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, όλοι έχουν κρατικά επενδυτικά ταμεία, οπότε μιλάμε για έναν συνδυασμό εμπορικών και κρατικών συμφωνιών. Υπήρξε και μια σειρά από ιδιωτικές συμφωνίες, οπότε στην πραγματικότητα έχουμε μια σκόπιμη μείξη ιδιωτικών συμφερόντων με επιχειρήματα που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια και τα εθνικά συμφέροντα. Αυτό είναι για μένα η σφραγίδα του τραμπισμού. Περνώντας δε στην επίλυση συγκρούσεων, όλες οι συμφωνίες ειρήνευσης που προωθεί βασίζονται σε deal για κάποιου είδους επενδύσεις, όπου κάποιος τραμπικός ενδιάμεσος έχει κομβικό ρόλο».