Ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Τσάτσος διετέλεσε μία σπάνια και πολυτάλαντη προσωπικότητα. Καθηγητής του πανεπιστημίου και ακαδημαϊκός, υπήρξε ο στενότερος συνεργάτης του αείμνηστου Κωνσταντίνου Καραμανλή και μετά την κατάργηση της βασιλείας το 1975 ετιμήθη με το αξίωμα του πρώτου Προέδρου της Δημοκρατίας. Αυτής της πολυσχιδούς προσωπικότητας ο επίτιμος διευθυντής Ευρωπαϊκής Επιτροπής Αγγελος Ζαχαρόπουλος μου θύμισε ένα κείμενό του, που την εποχή που έδωσε στη δημοσιότητα συζητήθηκε πάρα πολύ και νομίζω ότι αξίζει να το θυμηθούμε.

Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος επέλεξε μία πρωτότυπη μέθοδο να παρουσιάσει τις σκέψεις του. Εβαλε έναν ρωμαίο συγκλητικό, πρώην διοικητή ελληνικών επαρχιών, να τις εκφράσει μέσω επιστολών προς τον διάδοχό του, ο οποίος επρόκειτο να αναλάβει καθήκοντα κυβερνήτη της Αχαΐας στην Ελλάδα.

Σκοπός των επιστολών ήταν να μάθει ο μέλλων κυβερνήτης τον χαρακτήρα του λαού που επρόκειτο να διοικήσει. Χαρακτήρας που φαίνεται ότι δεν άλλαξε στα 2.300 περίπου χρόνια που ακολούθησαν. Θα μπορούσαμε να αποδώσουμε στις σκέψεις του Κ. Τσάτσου τον τίτλο: «Το αναλλοίωτο του χαρακτήρα των Ελλήνων». Ο περιορισμένος χώρος του παρόντος κειμένου επιβάλλει την παράθεση μόνον των σημαντικότερων σημείων των σκέψεων του Κ. Τσάτσου, όπως υποτίθεται εκφράστηκαν από τον ρωμαίο συγκλητικό:

«Ο Ελληνας είναι πιο εγωιστής από εμάς και συνεπώς και από όλα τα έθνη του κόσμου. Το άτομό του είναι “πάντων χρημάτων μέτρον”, κατά το ρητό του Πρωταγόρα. Αδέσμευτο, αυθαίρετο και ατίθασο, αλλά και αληθινά ελεύθερο ορθώνεται το εγώ των Ελλήνων. Χάρις σ’ αυτό σκεφθήκανε πηγαία, πρώτοι αυτοί, όσα εμείς αναγκαζόμαστε σήμερα να σκεφθούμε σύμφωνα με τη σκέψη τους. Χάρις σ’ αυτό βλέπουν με τα μάτια τους και όχι με τα μάτια εκείνων που είδαν πριν από αυτούς. Είναι όμως και του καλού και του κακού πηγή τούτο το χάρισμα. Το ίδιο εγώ που οικοδομεί τα ιδανικά πολιτικά συστήματα, αυτό διαλύει και τις πραγματικές πολιτείες των ανθρώπων (…). Η μοίρα μας έταξε νομοθέτες του κόσμου και το ελληνικό άτομο περιφρονεί τον νόμο. Δεν παραδέχεται άλλη κρίση δικαίου παρά την ατομική του, που δυστυχώς στηρίζεται σε ατομικά κριτήρια (…). Ο Ελληνας δεν συγχωρεί στον συμπολίτη του καμία προκοπή. Οποιος τον ξεπεράσει ο Ελληνας τον φθονεί με πάθος. Και αν είναι στο χέρι του να τον γκρεμίσει από εκεί που ανέβηκε θα το κάνει. Δεν του αρέσει η χοντροκομμένη δολοφονία στους διαδρόμους του παλατιού, αλλά η λεπτοκαμωμένη συκοφαντία, ένα είδος αναίμακτου ηθικού φόνου».

Ο Κ. Τσάτσος, όταν δημοσίευσε το πόνημά του στη «Νέα Εστία» το 1954, χρησιμοποίησε τον τίτλο: «Οξύρρυγχοι πάπυροι» επειδή στο υποτιθέμενο σενάριο, οι παραινέσεις του ρωμαίου συγκλητικού προς τον φίλο του είχαν γραφεί σε παπύρους, που βρέθηκαν στην πόλη Οξύρρυγχος της Αιγύπτου.

Πόσοι άραγε από τους σύγχρονους Ελληνες θα προσυπογράψουν τις απόψεις αυτές και πόσοι θα εξοργιστούν και θα τις απορρίψουν;