Εχει κυλήσει αρκετό νερό στο αυλάκι των διεθνών σχέσεων από τότε που ο Σάμιουελ Χάντιγκτον περιέγραφε τις ΗΠΑ ως «μοναχική υπερδύναμη» («Lonely Superpower», 1999). Ο διεθνής ανταγωνισμός δεν θα άφηνε την Ουάσιγκτον μόνη για καιρό. Συνέβαλε και η ίδια στην κατασπατάληση δυνάμεων, σίγουρη ότι ο αμερικανός πρόεδρος ήταν αδιαφιλονίκητος «πλανητάρχης»: προσπαθώντας να διαχύσει παντού στον κόσμο τη δημοκρατία, ακόμα και βίαια, και να εκμηδενίσει τη διεθνή τρομοκρατία. Στο μεταξύ, αναδύθηκαν όχι δύο, αλλά τρεις υπερδυνάμεις που διεκδικούν, εν είδει «διευθυντηρίου», να ορίσουν τις τύχες του κόσμου: οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα.
H Eυρωπαϊκή Eνωση δεν περιλαμβάνεται σε αυτές. Δεν είναι υπερδύναμη. Της λείπουν οι πρώτες ύλες, η στρατιωτική-πυρηνική ισχύς, η καινοτομία. Ομως, ακόμη και αν η ΕΕ αποκτούσε τα πιο προηγμένα όπλα, λόγω έλλειψης αμοιβαίας εμπιστοσύνης και ενός primus inter pares δεν θα μπορούσαν να συμφωνήσουν οι 27 ούτε καν στον προσδιορισμό της απειλής, πολλώ δε μάλλον στην αντιμετώπισή της. Τα δυτικοευρωπαϊκά κράτη που ξεκίνησαν την ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν πάσχουν μόνον από μειωμένη στρατηγική ικανότητα. Είναι και ανεπιθύμητα για επίλυση διαφορών, π.χ., στη Μέση Ανατολή, λόγω της ζωντανής μνήμης της αποικιοκρατίας.
Οι τρεις υπερδυνάμεις διορθώνουν βραχυπρόθεσμα τις γεωπολιτικές ισορροπίες μεταξύ τους (Ρωσία στην Ουκρανία, ΗΠΑ στο Ιράν, Κίνα στην Ταϊβάν). Δεν διαπιστώνεται, όμως, μια νέα τάξη πραγμάτων όπως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρότι περιφερειακά πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι. Δημιουργείται ανακατανομή ισχύος μεταξύ των ισχυρότερων μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Τα κράτη αυτά γνωρίζουν πώς να συνυπάρχουν ανταγωνιζόμενα και δεν τα συμφέρει η ριζική αλλαγή του διεθνούς πλαισίου.
Αντίθετα, προάγουν τη συνεργασία τουλάχιστον για τα μεγάλα θέματα του πλανήτη: π.χ., αποτροπή αλλαγής της περιφερειακής ισορροπίας στη Μέση Ανατολή, που θα προκαλούσε η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, αναγνώριση ζωτικών συμφερόντων της Ρωσίας στην Ουκρανία και της Κίνας στην Ταϊβάν, μάζεμα «ουρών» της αποικιοκρατίας (π.χ., Λίβανος), τεχνητή νοημοσύνη.
Και η δημοκρατία; Γιατί μας απασχολεί στην ΕΕ, που παραμένει ζωτικό μέρος της «Δύσης», όπου ηγεμονεύουν οι ΗΠΑ.
Από τις τρεις υπερδυνάμεις, μόνο η μία είναι δημοκρατία, οι ΗΠΑ. Αδιατάρακτη τα τελευταία 250 χρόνια. Εκεί ο λαός μπορεί να αλλάζει τους ηγέτες του με ειρηνικό τρόπο σε τακτά χρονικά διαστήματα. Είναι ζωτικής σημασίας η συνέχιση της συμμαχίας με τις ΗΠΑ για πολλούς λόγους. Η δύσκολα κερδισμένη δημοκρατία στην ΕΕ συνιστά έναν από αυτούς.
Και επειδή η δημοκρατία είναι εφικτή μόνον όταν στηρίζεται σε τεράστιες μεσαίες τάξεις, το «κράτος» και η λογοδοσία του επανέρχεται ως οικονομικός μοχλός να διορθώσει ανισορροπίες της αγοράς. Συμβαίνει ήδη στις ΗΠΑ, με το MAGA – ίσως το ονοματίσει αλλιώς ο επόμενος πρόεδρος: αντιμεταναστευτική πολιτική, περισσότερες δουλειές στους Αμερικανούς, δασμοί στο εξωτερικό. Το μοντέλο έρχεται σιγά-σιγά – όπως συνήθως – στην Ευρώπη. Σε χώρες που διαθέτουν στιβαρή δημόσια και ιδιωτική διοίκηση, αναμένεται να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Πρέπει να ετοιμάζεται και η Ελλάδα, που δεν διακρίνεται για αυτά τα στοιχεία. Αντί να απομυζά πονηρούτσικα ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, όπου το «κράτος» είναι ταυτόχρονα παντοδύναμος παντεπόπτης όπου θέλει και ανήμπορος νυχτοφύλακας όπου δεν θέλει.
Η προσωρινή ρευστότητα στη διεθνή σκηνή δεν είναι δικαιολογία. Εκτός αν η Ελλάδα θέλει να χάσει και άλλο χρόνο όσο το χάσμα με άλλες χώρες της ΕΕ μεγαλώνει ανησυχητικά σε βάρος της.
