Οι μαθητές του Ελληνικού Λυκείου Μονάχου μεγαλώνουν ανάμεσα σε δύο πατρίδες, συνδυάζοντας εμπειρίες από δύο διαφορετικούς κόσμους. Σε αυτή τη σημαντική φάση της ζωής τους, τους ζητήσαμε να μοιραστούν μαζί μας πώς φαντάζονται το μέλλον τους, πού θα προτιμούσαν να σπουδάσουν, τι τους ανησυχεί, τι τους κινητοποιεί και ποια όνειρα διαμορφώνουν για τα επόμενα χρόνια. Η έρευνα (στην οποία συμμετείχαν περισσότερα από 200 άτομα) πραγματοποιήθηκε με πλήρη ανωνυμία και με τη συγκατάθεση των γονέων των μαθητών και μαθητριών. Οι απαντήσεις έχουν μεγάλο ενδιαφέρον και αναδεικνύουν τον παλμό μιας γενιάς που αναζητά τον δικό της δρόμο σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον.
Οσο αφορά την επιλογή σπουδών, η πλειονότητα θα προτιμούσε να σπουδάσει στην Ελλάδα, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό σκέφτεται τη Γερμανία ή το εξωτερικό γενικότερα. Αυτή η σύνδεση και η αγάπη για την πατρίδα και σίγουρα η ευχάριστη φοιτητική ζωή, όπως πληροφορούνται από άλλα παιδιά που ήδη σπουδάζουν στην Ελλάδα, ελκύει τους νέους.
Οταν όμως η ερώτηση σχετίζεται με τη μετέπειτα πορεία και την επαγγελματική αποκατάσταση, η εικόνα αλλάζει. Εκεί η Γερμανία καταλαμβάνει την πρώτη θέση με πάνω από 50%, η Ελλάδα ακολουθεί με 30%, ενώ το 20% πιστεύει πως θα ζήσει σε κάποια άλλη χώρα του εξωτερικού.
Η διαφορά αυτή δείχνει ότι οι μαθητές διατηρούν συναισθηματικούς δεσμούς με την Ελλάδα, όμως αναγνωρίζουν ότι πρακτικοί παράγοντες, όπως επαγγελματικές ευκαιρίες, μισθολογικές απολαβές και κρατικές προνοιακές παροχές (παιδικοί σταθμοί, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στήριξη ευάλωτων ομάδων) θα τους οδηγήσουν πιθανότατα σε μόνιμη εγκατάσταση στο εξωτερικό. Η σύγκριση των δύο ερωτήσεων αναδεικνύει ξεκάθαρα τη σύγκρουση ανάμεσα στα όνειρά και τις επιθυμίες τους και την πραγματικότητα που βλέπουν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Το brain drain, αν δεν αλλάξει κάτι σύντομα, πειστικά και δραστικά, θα συνεχιστεί αμείωτο και τα επόμενα χρόνια, σκέφτονται οι νέοι του σχολείου μας.
Παπούτσι από τον τόπο σου
Σχετικά με τις προσωπικές σχέσεις, η ανάλυση των απαντήσεων φανερώνει μια ενδιαφέρουσα ισορροπία ανάμεσα στην ελληνική ταυτότητα και την πολυπολιτισμική πραγματικότητα της Γερμανίας. Η πλειοψηφία των μαθητών δηλώνει προτίμηση σε σύντροφο ελληνικής καταγωγής, ενώ ένα άλλο σημαντικό ποσοστό της τάξης του 41% δεν θεωρεί την καταγωγή του συντρόφου σημαντική. Το στοιχείο αυτό αποκτά περισσότερο ενδιαφέρον, αν συνδυαστεί με το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών δηλώνει πως νιώθει κυρίως Ελληνας/Ελληνίδα και μόλις ένα 10% γενικά Ευρωπαίος/Ευρωπαία, ενώ ελάχιστοι μαθητές νιώθουν πως είναι Γερμανοί.
Η προτίμηση για σύντροφο ελληνική καταγωγής, όπως διευκρίνισαν στα σχόλιά τους οι μαθητές, οφείλεται στην ανάγκη σύνδεσης με έναν άνθρωπο, με τον οποίον θα μοιράζονται κοινή κουλτούρα και νοοτροπία, ώστε να υπάρχει βαθύτερη κατανόηση. Ζώντας από μικρή ηλικία σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, έχουν μάθει να κατανοούν και να σέβονται το διαφορετικό, αλλά και να προτιμούν τη διατήρηση της ταυτότητάς τους μέσα στην οικογένεια που θα δημιουργήσουν.
Οπως προκύπτει από τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου οι μαθητές του σχολείου μας δηλώνουν ευχαριστημένοι με τη ζωή τους στη Γερμανία κατά 75%, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό απάντησαν αρνητικά. Οι περισσότεροι μαθητές έχουν το αίσθημα της ικανοποίησης, λόγω περισσότερων επαγγελματικών προοπτικών και καλύτερων οικονομικών συνθηκών για τις οικογένειές τους. Επιπλέον, υπάρχει καλύτερη οργάνωση και νιώθουν περισσότερη ασφάλεια σε σχέση με την Ελλάδα. Οι υπόλοιποι μαθητές έχουν αντίθετη άποψη, διότι δεν τους αντιπροσωπεύει η νοοτροπία της Γερμανίας. Τέλος, νιώθουν ότι δεν ανήκουν σε αυτή τη χώρα και έχουν έντονο αίσθημα νοσταλγίας για την Ελλάδα, ιδιαίτερα αυτοί που έχουν μεταναστεύσει πρόσφατα.
Οταν κλήθηκαν να απαντήσουν ποιο θεωρούν ότι είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή και οι περισσότεροι νέοι ανέδειξαν τα οικονομικά προβλήματα, με τη διαφθορά να ακολουθεί σε δεύτερη θέση. Οι μαθητές της ομογένειας συγκρίνοντας την Ελλάδα με τη Γερμανία, όπου ζουν, αναφέρουν ότι η οικονομική αστάθεια και η αναξιοκρατία σε συνδυασμό με τη διαφθορά, επηρεάζουν τις επιλογές τους για το μέλλον. Παρά τον συναισθηματικό δεσμό με την Ελλάδα, πολλοί δυσκολεύονται να τη φανταστούν ως τόπο μόνιμης εγκατάστασης ή επαγγελματικής ανέλιξης, θεωρώντας ότι τα υπάρχοντα προβλήματα θα μπορούσαν να περιορίσουν τις προοπτικές και την ποιότητα ζωής τους.
Στο θέμα της πολιτικής συνειδητοποίησης, οι μαθητές είναι μοιρασμένοι: σχεδόν το 50% δήλωσε ότι θα ασκήσει το δικαίωμα ψήφου που παρέχεται στους Ελληνες του εξωτερικού, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό (40,4%) εμφανίζεται αδιάφορο για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Αυτό αναδεικνύει πως η συμμετοχή στα κοινά αποτελεί για πολλούς μια σημαντική δυνατότητα σύνδεσης με την Ελλάδα, αν και κάποιοι παραμένουν αμέτοχοι, πιθανόν λόγω έλλειψης ενημέρωσης.
Ενίσχυση της εκπαίδευσης
Στην ερώτηση για το ζήτημα, για το οποίο θα έπρεπε να μεριμνήσει κατά προτεραιότητα η Ελληνική Πολιτεία, όσον αφορά τους Ελληνες του Εξωτερικού, οι περισσότερες απαντήσεις εστιάζουν στην ενίσχυση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης και στην κάλυψη των ελλείψεων στα ελληνικά σχολεία, κυρίως σε καθηγητές. Είναι σαφές πως οι μαθητές αντιλαμβάνονται την εκπαίδευση ως βασικό κρίκο για τη σύνδεσή τους με την Ελλάδα και τη διατήρηση της ταυτότητάς τους.
Μάλιστα, οι περισσότεροι μαθητές (69,2%) απαντούν ότι θα έστελναν τα δικά τους παιδιά στα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού. Αυτό δείχνει εμπιστοσύνη στην αξία της ελληνικής παιδείας και την επιθυμία των μαθητών να μεταδώσουν στα παιδιά τους τη γλώσσα, την κουλτούρα και τις παραδόσεις τους.
Οι απαντήσεις των μαθητών του Λυκείου μας σε μια σειρά από σημαντικά ζητήματα καθημερινότητας, σπουδών, ταυτότητας, προοπτικών για το μέλλον, αναδεικνύουν τον τρόπο που σκέφτονται οι νέοι άνθρωποι που ζουν στο εξωτερικό και φοιτούν στα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού. Σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητας των μαθητών μας είναι το ελληνικό σχολείο τους, το οποίο αγαπούν και αναγνωρίζουν ως βασικό συστατικό για τη διατήρηση της ελληνικής τους ταυτότητας. Ευχόμαστε η έρευνα να διαβαστεί από τους αρμοδίους και τα αποτελέσματά της να ληφθούν υπόψιν κατά τη χάραξη πολιτικής για τους Ελληνες του Εξωτερικού.
