Σε μια στρατηγικής σημασίας πρωτοβουλία προκειμένου να αντιμετωπίσει τις εντεινόμενες γεωπολιτικές προκλήσεις ασφαλείας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο προχωρά η Αθήνα, καθώς το αρμόδιο υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής προωθεί με ταχείς ρυθμούς την υλοποίηση του νέου Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου (Command and Control).

Παραλλήλως, δημιουργείται ένα υπερσύγχρονο Κέντρο Επιχειρήσεων του Λιμενικού στην Ακτή Βασιλειάδη, εντός του οποίου τα στελέχη του Σώματος θα υποδέχονται και θα αξιολογούν το σύνολο των στοιχείων που φθάνουν από την ελληνική – κι όχι μόνο – θαλάσσια επικράτεια, ελέγχοντας σε απευθείας μετάδοση την ευρύτερη περιοχή ευθύνης τους.

Πληροφορίες από παντού σε πρώτο χρόνο

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του «Βήματος», πρώτιστος στόχος των ελληνικών αρχών είναι η λειτουργία μιας ενιαίας πλατφόρμας επί της οποίας θα ενοποιούνται οι πληροφορίες που προέρχονται από πλήθος διαφορετικών πηγών, προκειμένου αφενός να αποφευχθεί ο υπάρχων κατακερματισμός, ο οποίος προκαλεί αναποτελεσματικότητα, αφετέρου να προκύπτει η καλύτερη δυνατή και κυρίως η πλέον συνεκτική κατόπτευση περιστατικών που αφορούν καίριους τομείς: από την προστασία της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης αλιείας, έως την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης και τη διαχείριση των περιστατικών έρευνας και διάσωσης (SAR). Σημειωτέον ότι στα τελευταία εμπλέκεται, διαχρονικά, η τουρκική ακτοφυλακή, με την Αγκυρα να εγείρει διά αυτής της οδού – εμμέσως πλην σαφώς – ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ανώτερη πηγή με απόλυτη γνώση όλων των πτυχών του εγχειρήματος εξηγεί στο «Βήμα» ότι οι υποχρεώσεις του Λιμενικού είναι αδύνατο να υποστηριχθούν από τις υπάρχουσες δομές. «Το Σώμα πρέπει να αστυνομεύει τα θαλάσσια πάρκα (σ.σ.: εντός του 2026 αναμένεται να εγκριθεί επισήμως η ίδρυσή τους από το Συμβούλιο της Επικρατείας), να περιπολεί διαρκώς προκειμένου να αποτρέπει τις μεταναστευτικές ροές, να ελέγχει την ακτοπλοΐα και εντός του επόμενου χρονικού διαστήματος να προστατεύει τα έργα των γεωτρήσεων (σε Ιόνιο, νότια της Πελοποννήσου, καθώς και στα δυτικά και νότια της Κρήτης), αλλά και αυτά που αφορούν ηλεκτρικές διασυνδέσεις».

Η ίδια πηγή εξηγεί ότι ο Θάλαμος Επιχειρήσεων του Εμπορικού Ναυτικού δεν επαρκεί πια και πως το νέο Κέντρο Επιχειρήσεων του Λιμενικού Σώματος θα λειτουργεί και ως πλατφόρμα διασύνδεσης με τις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις, την Πολιτική Προστασία, το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, καθώς και με διεθνείς φορείς όπως η Frontex.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του «Βήματος», στόχος του υπουργού Ναυτιλίας Βασίλη Κικίλια είναι ο διαγωνισμός που αφορά το στήσιμο του Κέντρου Επιχειρήσεων να «τρέξει» από τα μέσα Ιανουαρίου, ώστε εντός της ερχόμενης άνοιξης να υπάρχει ανάδοχος και το έργο να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του 2026. Μέρος των χρημάτων θα εκταμιευθεί από το RRF (Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ).

Ο σχεδιασμός έχει τεθεί υπ’ όψιν του Μεγάρου Μαξίμου, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να διαμηνύει ότι πρόκειται για ένα μεταρρυθμιστικό εγχείρημα, το οποίο αποτελεί εθνικό και όχι κυβερνητικό καθήκον.

Ο κ. Κικίλιας αναδεικνύει και τη σημασία υλοποίησης του εξοπλιστικού προγράμματος «ΑΙΓΙΣ 2» που αφορά την προμήθεια νέας τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και υπερσύγχρονων σκαφών για το Λιμενικό, τα οποία πλέον θα συντονίζονται από το Κέντρο Επιχειρήσεων. «Με αυτόν τον τρόπο θα δώσουμε στους άνδρες και στις γυναίκες του Λιμενικού Σώματος τα πιο ισχυρά, τελευταίας τεχνολογίας μέσα για να κάνουν τη δουλειά τους με επαγγελματισμό και υπευθυνότητα. Ετσι θα απαντήσουμε στις προκλήσεις της νέας εποχής, στην αστυνόμευση των θαλασσών μας, των θαλάσσιων πάρκων, της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), των εξορύξεων, της αλιείας, του θαλάσσιου πλούτου μας» δηλώνει ο ίδιος.

Το Μεταναστευτικό και η δράση επί του πεδίου

Μεταξύ των προκλήσεων ασφαλείας που καλείται καθημερινά να διαχειριστεί το Λιμενικό Σώμα ξεχωρίζει το Μεταναστευτικό, πλέον ο αποκαλούμενος «νότιος διάδρομος», ο οποίος έχει αντικαταστήσει τις ροές από τα τουρκικά παράλια. Είναι ενδεικτικό ότι μόνο τον Δεκέμβριο έφθασαν από τις λιβυκές ακτές στη νότια Κρήτη περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι, με την αύξηση σε σχέση με το 2024 να ξεπερνά το 400%.

Την ίδια ώρα, η Αίγυπτος φιλοξενεί περισσότερους από 5 εκατομμύρια μετανάστες, ενώ η κατάσταση στην Υποσαχάρια Αφρική και δη στο Σουδάν (λόγω του εμφυλίου) και τη Σομαλία (εξαιτίας της κλιματικής κρίσης) βαίνει εκτός κάθε ελέγχου, με το προσφυγικό ζήτημα να αποτελεί δυνάμει ωρολογιακή βόμβα όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρώπη συνολικά.

Αρμόδια πηγή εξηγεί ότι τα νέα σκάφη ανοικτής θαλάσσης του Λιμενικού («80άρια»), που θα δρομολογηθούν στα νότια της Κρήτης, αλλά και τα έτερα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν στην περιοχή θα βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία με το Κέντρο Επιχειρήσεων, διά του οποίου θα εποπτεύεται συνολικά η θαλάσσια περιοχή έως τις ακτές της Λιβύης ώστε οι ελληνικές αρχές να αντιμετωπίζουν εγκαίρως και κυρίως επαρκώς τα περιστατικά.

Οι δορυφόροι της Google και τα θαλάσσια πάρκα

Οπως είχε καταγράψει αποκλειστικά «Το Βήμα» τον περασμένο Σεπτέμβριο, η Αθήνα, προκειμένου να εισάγει καινοτόμες και κυρίως πιο αποτελεσματικές μεθόδους παρακολούθησης όσων συμβαίνουν αρχικά στα δύο θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και τις νότιες Κυκλάδες και μελλοντικά εντός των ορίων των ελληνικών χωρικών υδάτων και των οριοθετημένων ΑΟΖ, προχώρησε στην υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας ανάμεσα στα τρία συναρμόδια υπουργεία Περιβάλλοντος, Αγροτικής Ανάπτυξης, Ναυτιλίας και της Global Fishing Watch (GFW), η οποία δραστηριοποιείται παγκοσμίως ως θυγατρική της Google στην κατόπτευση των θαλασσών μέσω δορυφόρων.

Πρώτιστος στόχος της συνεργασίας είναι η τήρηση της ασφάλειας και της νομιμότητας εντός των πάρκων, ειδικά όσον αφορά το ζήτημα της παράνομης αλιείας, αλλά και άλλων περιβαλλοντικών παραβάσεων, με το δορυφορικό δίκτυο της GFW να λειτουργεί σε συνεργασία με το υπάρχον σύστημα του Λιμενικού Σώματος (VMS – Vessel Monitoring System), παρέχοντας όμως σαφώς μεγαλύτερο και αποδοτικότερο όγκο πληροφοριών.

Μέσω της εν λόγω συνέργειας, οι ελληνικές αρχές θα διαθέτουν πλήρη εικόνα των αλιευτικών σκαφών που κινούνται εντός των χωροθετημένων προστατευόμενων περιοχών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται το σύμπλεγμα Κινάρου – Λεβίθων στα ανατολικά της Αμοργού.

Η κυριαρχία των εν λόγω νησιών αμφισβητείται από την Τουρκία καθώς συμπεριλαμβάνονται στην παράνομη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Τα δε περιστατικά με τουρκικά αλιευτικά που εισέρχονται παρανόμως στα εθνικά χωρικά ύδατα αποτελούν δυνάμει αφορμή θερμού επεισοδίου, με τις ελληνικές λιμενικές αρχές να διαθέτουν εντός του επόμενου χρονικού διαστήματος όλα τα απαραίτητα συστήματα παρακολούθησης, γεγονός που θα οδηγήσει στην αποτροπή τέτοιων πρακτικών. Στελέχη που γνωρίζουν τις κινήσεις των τούρκων ψαράδων εξηγούν στο «Βήμα» ότι από τη στιγμή που θα εισαχθεί η κατόπτευση της Google το Λιμενικό Σώμα θα διαθέτει πλήρη στοιχεία για τις παράτυπες κινήσεις των αλιευτικών αλλά και της τουρκικής ακτοφυλακής.

Το υπουργείο Ναυτιλίας ήδη προωθεί, με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Α. Κ. Λασκαρίδη, την εκπαίδευση περισσότερων από 100 ανδρών και γυναικών του Λιμενικού στα εργαλεία ψηφιακής παρακολούθησης της GFW, τα οποία θα αναπτυχθούν εντός του Κέντρου Επιχειρήσεων. Η ολοκλήρωση της εκπαίδευσης των στελεχών αποτελεί προαπαιτούμενο για τη λειτουργία του Κέντρου Επιχειρήσεων και τη συμπερίληψη των δορυφορικών δεδομένων στο Σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου. Οπως σημειώνουν πηγές από την κυβέρνηση, «η Ελλάδα οφείλει και θα είναι σε θέση να φυλάξει πλήρως τις θάλασσές της. Είναι ένα ναυτικό κράτος, μετατρέπεται σε ενεργειακό κόμβο, διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο παγκοσμίως».