Ιστορικοί και κοινωνιολόγοι έχουν ασχοληθεί με το φεμινιστικό κίνημα που ξεκίνησε από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και τις αρχές του 1960. Ομως, ελάχιστη βιβλιογραφία καταγράφει τι συνέβη κατά τη μεταβατική περίοδο, όταν οι απλές γυναίκες, που ζούσαν ήδη σε πατριαρχικές οικογένειες, προσπάθησαν να υιοθετήσουν τις φεμινιστικές αξίες και να τις ενσωματώσουν και στην οικογενειακή ζωή.
Την εποχή αυτή, που οι γυναίκες ένιωθαν διχασμένες ανάμεσα στο πριν και στο μετά, εξετάζει η μπελ χουκς (1952-2021) στο πρωτότυπο και πολύ ενδιαφέρον βιβλίο της Σύνδεση, μη διστάζοντας να παρουσιάσει τις αντιφάσεις, τα υπέρ και τα κατά του φεμινιστικού κινήματος, τις υποσχέσεις για ελευθερία και αγάπη που δεν τηρήθηκαν…
Τα κορίτσια μέχρι σήμερα, παρατηρεί, φαίνεται να παλεύουν ενάντια σε σεξιστικούς ρόλους και αμφίσημα μηνύματα, όπως ακριβώς έκαναν και τα κορίτσια πριν από την εμφάνιση του φεμινιστικού κινήματος.
bell hooks, Σύνδεση. Η γυναικεία αναζήτηση της αγάπης. Μετάφραση Μαρτίνα Ασκητοπούλου. Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2025, σελ. 320, τιμή 16,60 ευρώ
Ο ριζοσπαστικός φεμινισμός παρότρυνε τις γυναίκες να θεωρούν την επιθυμία για αγάπη ως αδυναμία και να επικεντρώνονται αποκλειστικά και μόνο στην απόκτηση εξουσίας. Στην πραγματικότητα, οι γυναίκες κατάφεραν να απελευθερωθούν χάρη στην εργασία, αλλά οι επιτυχίες του φεμινισμού δεν έφθασαν εντός του σπιτιού, καθώς η πατριαρχική κοινωνικοποίηση όριζε συγκεκριμένους σεξιστικούς ρόλους για εκείνες.
Οι γυναίκες βίωναν αντιφάσεις, γράφει η μπελ χουκς. Η ασίγαστη επιθυμία για αγάπη υπήρχε πάντα, αλλά οι φεμινίστριες φοβόντουσαν ότι, αν την κατονόμαζαν, θα υπονόμευαν την εικόνα της ισχυρής γυναίκας που έχει πετύχει την αυτοπραγμάτωση.
Ετσι, καμία φεμινίστρια δεν παραδεχόταν δημόσια ότι αναζητούσε την αγάπη, θεωρώντας πως η εργασία, η καριέρα και τα χρήματα ήταν πιο σημαντικά. Αυτή η άποψη οδήγησε πολλές φεμινίστριες να αποστασιοποιηθούν από το κίνημα προκειμένου να κερδίσουν την εύνοια των ανδρών που δεν θεωρούσαν σέξι τον φεμινισμό και δεν ήταν έτοιμοι να αρνηθούν όλα τα προνόμια που τους είχε εκχωρήσει η πατριαρχία.
Ομως, η αυτοπραγμάτωση εδραιώνεται όταν ευθυγραμμίζεται η αναζήτηση της αγάπης με την προσπάθεια για ελευθερία, υποστηρίζει η συγγραφέας. Οι γυναίκες, τονίζει η χουκς, πρέπει να ενδιαφέρονται περισσότερο να αγαπήσουν παρά να αγαπηθούν και, κυρίως, να μάθουν τον τρόπο να αγαπούν γιατί δεν είναι εκπαιδευμένες στην τέχνη της αγάπης περισσότερο απ’ ό,τι οι άνδρες και αυτό οδηγεί σε αποτυχημένες σχέσεις.
Η ακέραιη, ουσιαστική, αμοιβαία αγάπη αναδύεται όταν μαθαίνουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας, όταν επανεξετάζουμε τις πεποιθήσεις και τις σεξιστικές προκαταλήψεις για την «έμφυτη» διαφορά και παραδεχόμαστε ότι πολλοί άνδρες επανεξετάζουν τον «ανδρισμό».
Η μπελ χουκς τονίζει ότι κυριαρχία και αγάπη δεν πάνε μαζί και ότι η κουλτούρα, που στηρίζεται στην πολιτική της εξουσίας και στην έλλειψη της αγάπης, χλευάζει αυτή την αναζήτηση και επιτίθεται στον φεμινισμό, ενώ τα ΜΜΕ ενθαρρύνουν τις γυναίκες να παραμείνουν σε μια κατάσταση αναχαίτισης της ανάπτυξης και τους άνδρες να παραμένουν συναισθηματικά έφηβοι.
Γνωρίζοντας ότι η γνήσια αγάπη απαιτεί προσπάθεια, χρόνο και αφοσίωση, ομολογεί de profundis: «Τελικά αναζητώντας την αγάπη, βρήκα τον δρόμο μου για την ελευθερία και την αυτοπραγμάτωση».
Αυτή η αναζήτηση, που βαθιά μέσα μας υπάρχει πάντα, συχνά δεν έχει αποτέλεσμα και το κενό από την έλλειψη αγάπης παραμένει. Ο αναστοχασμός και οι αναλύσεις της μπελ χουκς οπωσδήποτε βοηθούν να δούμε τις αιτίες για αυτό το κενό και να αναγνωρίσουμε την αγάπη ως ενοποιητική αρχή.
Η κυρία Αννα Λυδάκη είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
