Μήπως έχουμε βολευτεί στην ιδέα ότι για την αγριότητα του δημόσιου λόγου φταίνε μόνο οι πλατφόρμες; Νέα μελέτη στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour με δεδομένα από 30 χώρες μάς λέει ότι οι χρήστες βιώνουν περισσότερη πολιτική εχθρότητα στο διαδίκτυο όσο λιγότερο δημοκρατική και όσο πιο οικονομικά άνιση είναι η κοινωνία στην οποία ζουν.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα δεν είναι απλώς ότι οι πλατφόρμες επιβραβεύουν την ένταση, καθώς όσοι είναι εχθρικοί στο διαδίκτυο τείνουν να είναι εχθρικοί και εκτός διαδικτύου, με τη συμπεριφορά τους να συνδέεται έντονα με κίνητρα κύρους, με μια διάθεση επιβολής και ανάδειξης σε ένα αυξανόμενα αυταρχικοποιημένο περιβάλλον. Η εχθρότητα στα σόσιαλ τρέφεται από κοινωνικό αποκλεισμό και ματαίωση που ψάχνεται απεγνωσμένα να εκφραστεί στην ψηφιόσφαιρα.
Όπως συνήθως συμβαίνει με έρευνες του είδους, δεν μπορούμε με βεβαιότητα να συμπεράνουμε αν οι πιο άνισες και λιγότερο δημοκρατικές κοινωνίες παράγουν περισσότερη ψηφιακή εχθρότητα ή αν η ίδια η ψηφιακή εχθρότητα τροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο κοινωνικής πόλωσης. Αυτό δεν αποδυναμώνει το εύρημα. Αντίθετα, μας καλεί να δούμε τις οθόνες μας ως τροχιοδείκτες δημοκρατικών ρωγμών.
Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στο δείγμα της έρευνας. Κι όμως, δύσκολα μπορεί κανείς να διαβάσει αυτά τα συμπεράσματα χωρίς να σκεφτεί την ελληνική περίπτωση. Άλλωστε το V-Dem κατατάσσει τη χώρα στις δέκα σημαντικότερες περιπτώσεις μετρήσιμης δημοκρατικής υποχώρησης.
Κανένας δείκτης δεν είναι γραμμένος στην πέτρα. Όταν όμως πολλαπλασιάζονται τα καμπανάκια ανισότητας, θεσμικής κόπωσης και αποεπένδυσης σε βασικές εγγυήσεις για τους πολλούς, τότε η τοξικότητα του δημόσιου λόγου παύει να είναι μόνο ζήτημα διαγωγής κοσμίας.
Προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε την κανονικοποίηση της ψηφιακής εχθρότητας μέσα από το ψυχολογικό πρίσμα ατομικών προδιαθέσεων και συμπεριφορών, αναζητώντας το αντίδοτο στην εκμάθηση δεξιοτήτων υπεύθυνης χρήσης του διαδικτύου. Είναι και αυτό. Αλλά όχι μόνο. Η οργή που ξεχειλίζει στα timelines είναι και σύμπτωμα μιας κοινωνίας με διευρυμένη δυσπιστία, εσωτερικευμένη καχυποψία και θεσμούς αφυδατωμένους από ενσυναίσθηση και φροντίδα.
Ο πραγματικός κόσμος παράγει ολοένα και περισσότερο αυταρχισμό. Και, εύλογα, αποδίδει υπεραξία σε ένα ψηφιακό γνωστικό κεφάλαιο αντιδραστικό, εκδικητικό, πιο πρόθυμο από ποτέ να εξευτελίσει. Ο αλγόριθμος μας μοιάζει. Υπερβολικά. Και ίσως γι’ αυτό έχει πάψει να μας τρομάζει.
