Πέρασε κάτω από τα φώτα της δημοσιότητας, ήταν όμως μια από τις πλέον σημαντικές ειδήσεις που προέκυψαν από την έκτακτη τριμερή σύνοδο κορυφής Μητσοτάκη- Χριστοδουλίδη- Μακρόν στην Πάφο. Ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε ευθαρσώς ότι πίσω από τις κλειστές πόρτες συζητήθηκε η ανάγκη σχηματισμού μιας αμιγώς «αμυντικής» ναυτικής δύναμης, με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών και μη κρατών και στόχο την προστασία- συνοδεία τάνκερ και φορτηγών πλοίων του εμπορικού στόλου ώστε να συνεχιστεί κατά το δυνατόν απρόσκοπτα «το εμπόριο μέσω των θαλασσίων οδών».

Χωρίς να διευκρινίζει ποιες είναι αυτές οι οδοί, υπονοώντας βεβαίως τα φλεγόμενα Στενά του Ορμούζ, ο Μακρόν χαρακτήρισε την εν λόγω επιχείρηση ως «άκρως απαραίτητη ώστε να διασφαλιστούν και οι εθνικές και η παγκόσμια οικονομία». Το σκηνικό της Πάφου έκρυβε, κατά την προσέγγιση του Γάλλου προέδρου, αρκετά σημαινόμενα. Δίπλα του ήταν ο Έλληνας πρωθυπουργός, με την Αθήνα να είναι μια εκ των βασικών δυνάμεων που συμμετέχουν στις ASPIDES, όπως έχει μείνει πλέον γνωστό το εγχείρημα προστασίας της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Σουέζ από τις πυραυλικές επιθέσεις των Χούθι της Υεμένης.

Λίγα μίλια πιο μακριά, στα ανοικτά της Κύπρου είχαν μόλις αναπτυχθεί ελληνικές και ευρωπαϊκές φρεγάτες, δίνοντας πραγματική υπόσταση στην κατά κύριο λόγο θεωρητική διάθεση των Ευρωπαίων να προστατεύσουν το δικό τους έδαφος. Ταυτοχρόνως, οι αριθμοί είναι γνωστοί: ο ελληνόκτητος στόλος είναι ο πλέον ισχυρός παγκοσμίως, ενώ ο αντίστοιχος κυπριακός απαντάται ψηλά, στη 11η θέση της σχετικής λίστας. Εκείνες δε τις μέρες στον Περσικό Κόλπο βρίσκονταν, εν μέσω πυρών, περισσότερα από 15 ελληνικά πλοία με δεκάδες Έλληνες ναυτικούς. Άρα το ακροατήριο για τα όσα ήθελε να μεταδώσει ο κ. Μακρόν ήταν σχεδόν ιδανικό.

Η πρώτη αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης ήρθε πάραυτα και ατύπως, λίγα λεπτά μετά την ολοκλήρωση της συνέντευξης Τύπου των τριών ηγετών: «Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάποια επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ. Ούτε έχουμε πρόθεση να στείλουμε κάποιο πλοίο εκεί. Η επιχείρηση ASPIDES έχει πολύ συγκεκριμένη εντολή και περιορισμένα γεωγραφικά όρια (Ερυθρά Θάλασσα)». Η απάντηση ήταν μεν ρητή, άφηνε όμως ανοικτό το ενδεχόμενο μιας σχετικής συζήτησης στο εγγύς μέλλον, αποτυπώνοντας ουσιαστικά και τα όσα ειπώθηκαν μεταξύ Μητσοτάκη και Μακρόν στην Πάφο.

Τα κίνητρα Μακρόν

Τα κίνητρα του Μακρόν- γιατί δηλαδή εμφανίζεται ως επισπεύδων ενός τέτοιου εγχειρήματος- είναι πολιτικά και οικονομικά. Παρότι σε ένα χρόνο ολοκληρώνεται η θητεία του, ο ίδιος κινείται ως ο Ευρωπαίος ηγέτης με την πλέον ενεργή διάθεση συμμετοχής επί του πεδίου, ειδικά στα θέματα που άπτονται της κοινής άμυνας. Στόχος να κληροδοτήσει μια κατά το δυνατόν ισχυρή Γαλλία. Προφανώς, όμως, η παρατεινόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ επιφέρει κόστος τόσο στη γαλλική οικονομία συνολικά, όσο και επιμέρους στις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες της χώρας.

Το μήνυμα της Ελλάδας

Η δε Ελλάδα, εκτός του γεγονότος ότι συνδέεται στρατηγικά με τη Γαλλία, τελώντας σε αναμονή για την ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας (συμπεριλαμβανόμενης συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης), κινείται επίσης έπειτα από χρόνια στο πεδίο (με τελευταίο παράδειγμα την Κύπρο), ενώ εκπέμπει σήμα προς πάσα κατεύθυνση- και κυρίως προς τις ΗΠΑ- ότι προτίθεται να συνδράμει τουλάχιστον στα σχήματα που άπτονται του δικού της συστήματος ασφαλείας.

Το αντιφατικό μήνυμα Γεραπετρίτη

Και αν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απέκλεισε κατηγορηματικά τη συμμετοχή της χώρας σε μια επιχείρηση στο Ορμούζ, λίγο νωρίτερα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ήταν σαφώς πιο διαλλακτικός. «Δεν είναι στην πρόθεση της Ελλάδας να εμπλακεί στον πόλεμο», δήλωσε ο κ. Γεραπετρίτης δίνοντας βεβαίως άλλο τόνο στο πιθανό εγχείρημα. Αναφέρθηκε όμως παραλλήλως σε εξαιρετικά κρίσιμες στιγμές καλώντας την Ευρώπη «να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να αναλάβει ηγετικό ρόλο». Παρότι αντιφατικό, το μήνυμα του υπουργού Εξωτερικών ήταν σαφές: ηγεσία και άρνηση κάθε είδους εμπλοκής δεν συμβαδίζουν.

Τα στενά του Ορμούζ

Τα πράγματα, βεβαίως, στο Ορμούζ σε τίποτα δεν θυμίζουν την Ερυθρά Θάλασσα. Η δύναμη πυρός του Ιράν είναι απείρως μεγαλύτερη απ’ αυτή των ανταρτών της Υεμένης, ενώ η διατήρηση του ελέγχου των Στενών έχει πλέον λάβει υπαρξιακό χαρακτήρα, τόσο για την Τεχεράνη ως το βασικό «όπλο» αντίστασης, όσο και για τη Δύση, η οποία δοκιμάζεται κλονιζόμενη απ’ την αύξηση των τιμών ενέργειας. Από εκεί, άλλωστε, εξάγεται περίπου το 20% του πετρελαίου που καταναλώνεται παγκοσμίως. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, το διακύβευμα είναι πανίσχυρο. Το ίδιο και οι δυνάμεις που εμπλέκονται στην εξίσωση.

Ο απειλητικός Τραμπ

Κι έπειτα ήρθε ο Τραμπ. Εν πρώτοις την περασμένη Παρασκευή όταν είπε στο Fox ότι η Ουάσινγκτον πιθανόν να σκεφτόταν το ενδεχόμενο συνοδείας πλοίων ώστε οι ιρανικές επιθέσεις να καταστούν αν μη τι άλλο λιγότερο αποτελεσματικές. «Θα το κάναμε αν χρειαζόταν, αλλά, ξέρετε, ελπίζω ότι τα πράγματα θα πάνε πολύ καλά. Θα δούμε τι θα συμβεί», είπε σιβυλλικά ο Αμερικανός πρόεδρος. Ξημερώματα Δευτέρας, όμως, ο τόνος άλλαξε και γύρισε στο γνωστό απειλητικό στυλ «όποιος δεν είναι μαζί μας, είναι εναντίον μας». Η εκδικητική εικόνα του Ντόναλντ Τραμπ, εν μέσω πολέμου, να προαναγγέλλει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα θυμούνται» αυτούς που δεν θα σπεύσουν να βοηθήσουν τους Αμερικανούς στα Στενά, δε συνάδει με τη λογική της δυτικής συμμαχίας. Αυτής που ο Τραμπ έχει βαλθεί να διασπάσει.

Η στάση της ΕΕ και η «ομάδα προθύμων»

«Είναι προς το συμφέρον της Ε.Ε. να διατηρηθούν ανοικτά τα Στενά. Συζητάμε τι θα μπορούσαμε να κάνουμε ως Ευρωπαίοι», δήλωσε προσερχόμενη στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης Κάγια Κάλας. Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι αν η μέρος της λύσης είναι η επέκταση της εντολής της επιχείρησης ASPIDES, τότε θα απαιτηθεί συμμετοχή περισσότερων (εκ των τριών) μελών της. Η ίδια μάλιστα μίλησε ανοικτά και για το ενδεχόμενο σχηματισμού μιας ομάδας «προθύμων», κινούμενη στη λογική που- όπως επανειλημμένως έχει καταγραφεί στο «Βήμα»- θα είναι το «όχημα» επί του οποίου θα προχωρήσουν οι επιμέρους μορφές ενοποίησης, άρα και δράσης των «27» στον κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Απρόθυμοι οι Ευρωπαίοι για μετάβαση στα στενά του Ορμούζ

Όμως, καθ’ όλη τη διάρκεια της Δευτέρας, οι κατά μόνας αρνήσεις των Ευρωπαίων ακολουθούσαν η μία την άλλη. Βρετανία (δια του Στάρμερ), Γερμανία (δια του Μερτζ), Ιταλία, Ισπανία, αποτελούν τον στενό πυρήνα του ΝΑΤΟ, που μπορεί να προσέγγισε στα ανοικτά της Κύπρου, αρνείται όμως να μεταβεί στο Ορμούζ. Και ας πλήττονται και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Ομοίως έπραξαν και αυτοί που κλήθηκαν εκτός της δυτικής συμμαχίας. Όπως για παράδειγμα η Ιαπωνία.

«Αυτός ο πόλεμος δεν είναι της Ευρώπης»

Όλοι τους θεωρούν ότι ο μόνος τρόπος για ν’ αποφευχθεί η περαιτέρω διάχυση της κρίσης είναι να επιστρέψουν οι εμπλεκόμενοι στο τραπέζι της διπλωματίας. Δηλαδή να τελειώσει ο πόλεμος, κάτι που δεν προβλέπεται τουλάχιστον για τις επόμενες, λίγες, ημέρες. «Κανείς δεν θέλει να συμμετέχει στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν», δήλωσε, μεταστρέφοντας αρκετά τη θέση της η Κάγια Κάλας μετά το τέλος του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων. Το επιχείρημα των Βρυξελλών, άρα και των ισχυρών κρατών- μελών της Ε.Ε., είναι ότι «ο πόλεμος αυτός δεν είναι της Ευρώπης». Τι λένε με λίγα λόγια οι Ευρωπαίοι; «Δεν είμαστε διατεθειμένοι να μοιραστούμε την ευθύνη μιας στρατηγικής επιλογής που μάλλον δεν εξελίσσεται καλά».

Το Ορμούζ και το ρήγμα  ΗΠΑ – ΕΕ

Ακόμα και αν οι υπουργοί Εξωτερικών των «27» έδειξαν ενδιαφέρον να ενισχύσουν την επιχείρηση ASPIDES, αποκλειστικά για την Ερυθρά Θάλασσα, δεν ισχύει το ίδιο για τον Περσικό Κόλπο. Ανεξαρτήτως αν τα ευρωπαϊκά πλοία έχουν τις επιχειρησιακές δυνατότητες να σταθούν μέσα σε μια τέτοια εμπόλεμη ζώνη, είναι βέβαιο ότι ο Τραμπ θα αξιολογήσει κατά το δοκούν την άρνηση ενός εκάστου εκ των «συμμάχων» του. Ανεξαρτήτως της έκβασης που θα λάβει ο πόλεμος, το ζήτημα έχει λάβει ήδη άλλες διαστάσεις. Είναι ακόμα ένα περιστατικό, όπως η περίπτωση της Γροιλανδίας, δια του οποίου έρχεται στην επιφάνεια το ρήγμα εντός του στενού πυρήνα της Δύσης. Όσο δε για την πρωτοβουλία της Γαλλίας; Προς το παρόν ούτε φωνή, ούτε ακρόαση από το Παρίσι. Η πρόταση, πάντως, του Μακρόν από την Πάφο παραμένει στο τραπέζι.