Eνθαρρυμένη από την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ αναζητά πρόσωπα εκ των έσω της κουβανικής κυβέρνησης που θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια συμφωνία με στόχο την εκδίωξη του Κομμουνιστικού καθεστώτος έως το τέλος του έτους, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το θέμα.
Η κυβέρνηση Τραμπ εκτιμά ότι η οικονομία της Κούβας βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης και ότι η κυβέρνηση δεν υπήρξε ποτέ τόσο εύθραυστη, ιδίως μετά την απώλεια ενός κρίσιμου υποστηρικτή, του Μαδούρο, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.
Αν και δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο σχέδιο για τον τερματισμό της κομμουνιστικής διακυβέρνησης που κρατά την εξουσία στο νησί της Καραϊβικής εδώ και σχεδόν επτά δεκαετίες, ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν τη σύλληψη του Μαδούρο και τις μετέπειτα παραχωρήσεις από συμμάχους του που παρέμειναν στη χώρα ως ένα πρότυπο αλλά και προειδοποίηση για την Κούβα.
«Τους συνιστώ σθεναρά να κάνουν μια συμφωνία. ΠΡΙΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ», έγραψε ο πρόεδρος Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 11 Ιανουαρίου, προσθέτοντας ότι «ΔΕΝ ΘΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΛΕΟΝ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ Ή ΧΡΗΜΑ» για την Κούβα.
Σε συναντήσεις με Κουβανούς εξόριστους και οργανώσεις πολιτών στο Μαϊάμι και την Ουάσιγκτον, αξιωματούχοι της κυβέρνησης επικεντρώνονται στον εντοπισμό κάποιου εντός του σημερινού καθεστώτος που «θα καταλάβει πού οδηγούνται τα πράγματα» και θα θελήσει να συνάψει μια συμφωνία, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Η στρατιωτική διάσταση
Η επιχείρηση της 3ης Ιανουαρίου για τη σύλληψη του Μαδούρο διευκολύνθηκε, σύμφωνα με αξιωματούχους της κυβέρνησης, από άτομο που ανήκε στον στενό κύκλο του Βενεζουελάνου ηγέτη. Η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στο Καράκας είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 32 Κουβανών στρατιωτών και στελεχών των μυστικών υπηρεσιών που συμμετείχαν στη φρουρά ασφαλείας του Μαδούρο.
Αν και οι ΗΠΑ δεν έχουν απειλήσει δημόσια με χρήση στρατιωτικής βίας κατά της Κούβας, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ δηλώνουν κατ’ ιδίαν ότι η τολμηρή επιχείρηση που οδήγησε στην απομάκρυνση του Μαδούρο θα πρέπει να λειτουργεί ως έμμεση απειλή προς την Αβάνα.
Εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών σκιαγραφούν μια ζοφερή εικόνα για την οικονομία του νησιού, η οποία πλήττεται από χρόνιες ελλείψεις βασικών αγαθών και φαρμάκων, καθώς και από συχνές διακοπές ρεύματος, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις αναλύσεις.
Η μοίρα της Κούβας είναι εδώ και χρόνια άρρηκτα συνδεδεμένη με εκείνη της Βενεζουέλας. Το επιδοτούμενο βενεζουελάνικο πετρέλαιο αποτέλεσε βασικό πυλώνα της κουβανικής οικονομίας από τότε που ο Ούγκο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία το 1999. Η Ουάσιγκτον σκοπεύει να αποδυναμώσει το καθεστώς διακόπτοντας αυτή την παροχή πετρελαίου, η οποία κρατούσε «αναμμένα τα φώτα» στην Κούβα, σύμφωνα με ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η Κούβα θα μπορούσε να ξεμείνει από πετρέλαιο μέσα σε λίγες εβδομάδες, οδηγώντας την οικονομία σε πλήρη παράλυση.
Η κυβέρνηση Τραμπ στοχοποιεί επίσης τις κουβανικές ιατρικές αποστολές στο εξωτερικό, τη σημαντικότερη πηγή σκληρού συναλλάγματος για την Αβάνα, μεταξύ άλλων μέσω απαγορεύσεων χορήγησης βίζας σε Κουβανούς και ξένους αξιωματούχους που κατηγορούνται ότι διευκολύνουν το πρόγραμμα.
Το στοίχημα της αμερικανικής στρατηγικής
Ο Τραμπ και ο στενός του κύκλος, πολλά μέλη του οποίου έχουν δεσμούς με τη Φλόριντα, θεωρούν την ανατροπή του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Κούβα ως την καθοριστική δοκιμασία της στρατηγικής εθνικής ασφάλειας του προέδρου για την αναδιαμόρφωση του δυτικού ημισφαιρίου, σύμφωνα με αξιωματούχους. Ο Τραμπ χαρακτηρίζει επιτυχημένη τη συμφωνία των ΗΠΑ με τη Βενεζουέλα, επικαλούμενος τη συνεργασία της μεταβατικής προέδρου Ντέλσι Ροντρίγκες ως απόδειξη ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να επιβάλει τους όρους της.
«Οι ηγέτες της Κούβας είναι ανίκανοι μαρξιστές που κατέστρεψαν τη χώρα τους και υπέστησαν ένα σοβαρό πλήγμα με το καθεστώς Μαδούρο, το οποίο οι ίδιοι στήριζαν», δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, επαναλαμβάνοντας ότι η Κούβα πρέπει «να κάνει μια συμφωνία πριν να είναι πολύ αργά».
Σε ανακοίνωσή του, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι είναι προς το εθνικό συμφέρον ασφάλειας των ΗΠΑ η Κούβα «να κυβερνάται αποτελεσματικά από μια δημοκρατική κυβέρνηση και να αρνείται να φιλοξενεί στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες των αντιπάλων μας».
Ορισμένοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ σημειώνουν ότι ο πρόεδρος απορρίπτει τις στρατηγικές αλλαγής καθεστώτος του παρελθόντος. Αντ’ αυτού, επιδιώκει συμφωνίες όπου αυτό είναι δυνατό και εκμεταλλεύεται τις ευκαιρίες όταν προκύπτουν. Όπως και στη Βενεζουέλα, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει κλιμάκωση της πίεσης, με ταυτόχρονο μήνυμα ότι ο Λευκός Οίκος παραμένει ανοιχτός σε μια διαπραγματευτική «έξοδο», ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος.
Πολλοί σύμμαχοι του Τραμπ αναμένουν τίποτα λιγότερο από το τέλος της κομμουνιστικής διακυβέρνησης στην Κούβα. Ωστόσο, η απομάκρυνση μιας κυβέρνησης που ήδη στερείται ρευστότητας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αναταραχή και ανθρωπιστική κρίση, αντίστοιχη με εκείνη που ο Τραμπ επιδίωξε να αποφύγει στη Βενεζουέλα, όπου επέλεξε να διατηρήσει στη θέση τους κορυφαία πιστά στελέχη.
Το καθεστώς της Αβάνας έχει αντέξει δεκαετίες έντονης αμερικανικής πίεσης, από την εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961, με στήριξη της CIA, έως το σκληρό εμπάργκο του 1962, το οποίο έγινε αυστηρότερο με την πάροδο του χρόνου. Οι δύο χώρες κατέστησαν αντίπαλοι λίγο μετά την κάθοδο των αδελφών Κάστρο από τα βουνά Σιέρα Μαέστρα με την αντάρτικη ομάδα τους το 1959.
Όλα αυτά αφήνουν τις ΗΠΑ να αναζητούν ένα σαφές σχέδιο για την επόμενη ημέρα και για το ποιος θα μπορούσε να αντικαταστήσει το σημερινό καθεστώς, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Το μοντέλο της Βενεζουέλας ενδέχεται να είναι πιο δύσκολο να εφαρμοστεί στην Κούβα, η οποία είναι ένα μονοκομματικό, σταλινικού τύπου κράτος που απαγορεύει την πολιτική αντιπολίτευση και όπου η κοινωνία των πολιτών ουσιαστικά δεν υφίσταται. Αντιθέτως, η Βενεζουέλα διαθέτει οργανωμένη αντιπολίτευση, ιστορικό μαζικών διαδηλώσεων και εκλογικές διαδικασίες.
«Αυτοί είναι πολύ πιο σκληρό καρύδι», δήλωσε ο Ρικάρντο Ζούνιγκα, πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Ομπάμα που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τη σύντομη προσέγγιση ΗΠΑ–Κούβας την περίοδο 2014-2017. «Δεν υπάρχει κανείς που να μπαίνει στον πειρασμό να συνεργαστεί με την αμερικανική πλευρά».
Αντιδράσεις και προκλήσεις
Στα σχεδόν 70 χρόνια της, η κουβανική κυβέρνηση δεν υπήρξε ποτέ διατεθειμένη να διαπραγματευτεί αλλαγές στο πολιτικό της σύστημα, περιοριζόμενη σε αποσπασματικές και ήσσονος σημασίας οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Ο Τραμπ πιστεύει ότι το τέλος της εποχής Κάστρο θα εδραιώσει την πολιτική του υστεροφημία και θα πετύχει ό,τι δεν κατάφερε ο Τζον Φ. Κένεντι τη δεκαετία του 1960, ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος που χειρίστηκε το θέμα κατά την πρώτη θητεία Τραμπ. Πρόκειται για πάγιο στόχο και του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γιου Κουβανών μεταναστών που εγκαταστάθηκαν στη Φλόριντα το 1956.
Στο Μαϊάμι, όπου εδώ και χρόνια κυριαρχεί η άποψη ότι ο δρόμος για την αλλαγή καθεστώτος στην Αβάνα περνά μέσα από μια αλλαγή κυβέρνησης στο Καράκας, η απομάκρυνση του Μαδούρο έχει προκαλέσει πανηγυρισμούς και έντονες προσδοκίες ότι η Κούβα θα είναι η επόμενη. Εξέχοντες σύμμαχοι του Τραμπ και Αμερικανοί βουλευτές έχουν αναρτήσει βίντεο παραγόμενα με τεχνητή νοημοσύνη που απεικονίζουν μια μετακομμουνιστική ουτοπία: πλοιάρια να καταφθάνουν από το Μαϊάμι, οικογενειακές επανενώσεις και τον Τραμπ με τον Ρούμπιο να οδηγούν ένα κάμπριο της δεκαετίας του ’50 μπροστά από τα λαμπερά ξενοδοχεία μιας «απελευθερωμένης» Κούβας.
«Το καθεστώς πρέπει να επιλέξει αν θα αποχωρήσει ή αν θα φροντίσει καλύτερα τον λαό του», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο αναπληρωτής υφυπουργός Εξωτερικών για τη διεθνή βοήθεια, Τζέρεμι Λιούιν, αναφερόμενος σε ανθρωπιστική βοήθεια ύψους 3 εκατ. δολαρίων για θύματα τυφώνων, που εστάλη στην Κούβα μέσω της Καθολικής Εκκλησίας σε κιβώτια με την αμερικανική σημαία.
Η Αβάνα έχει απορρίψει δημοσίως αυτή τη λογική. Η κουβανική κυβέρνηση εξακολουθεί να ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τον 94χρονο Ραούλ Κάστρο, τον μικρότερο αδελφό του Φιντέλ, ενώ ο 65χρονος πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ένας μη δημοφιλής κομματικός αξιωματούχος, διαχειρίζεται την καθημερινή διακυβέρνηση.
«Δεν υπάρχει περίπτωση παράδοσης ή συνθηκολόγησης, ούτε οποιασδήποτε κατανόησης που να βασίζεται στον εξαναγκασμό ή την απειλή», δήλωσε ο Ντίας-Κανέλ, φορώντας πράσινη στρατιωτική στολή, σε πρόσφατο μνημόσυνο για τα στελέχη των κουβανικών δυνάμεων ασφαλείας που σκοτώθηκαν στο Καράκας προστατεύοντας τον Μαδούρο.
Η κουβανική κυβέρνηση έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην καταστολή της διαφωνίας σε έναν φτωχοποιημένο πληθυσμό. Έχει αντιμετωπίσει μόλις δύο μαζικές εξεγέρσεις: το 1994 στην Αβάνα και το 2021, όταν δεκάδες χιλιάδες Κουβανοί βγήκαν στους δρόμους σε ολόκληρο το νησί. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι περισσότεροι από 1.000 πολιτικοί κρατούμενοι βρίσκονται στις φυλακές.
Καθώς οι εντάσεις με τις ΗΠΑ κλιμακώνονται, η Κούβα πραγματοποίησε την Κυριακή εθνική ημέρα άμυνας. Οι πολίτες εκπαιδεύτηκαν σε ένα σενάριο «πολέμου όλου του λαού» για την απόκρουση εισβολέων.
Τηλεοπτικά πλάνα έδειχναν ηλικιωμένους να πυροβολούν με φθαρμένα καλάσνικοφ και γυναίκες μέσης ηλικίας να τοποθετούν νάρκες. «Είναι θέατρο», σχολίασε ο Τζο Γκαρσία, Κουβανοαμερικανός και πρώην Δημοκρατικός βουλευτής από τη Φλόριντα, με επαφές στην κουβανική ηγεσία. «Πρόκειται για μια χώρα που δεν μπορεί να μαζέψει τα σκουπίδια της και προσποιείται ότι ετοιμάζεται για σύγκρουση με την υπερδύναμη της διπλανής πόρτας».
Ορισμένα βράδια, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και με ελάχιστη βενζίνη για τις μετακινήσεις, οι δρόμοι της Αβάνας βυθίζονται στο σκοτάδι και τη σιωπή, που διακόπτεται μόνο από τον μεταλλικό ήχο ξύλινων κουταλιών να χτυπούν κατσαρόλες — μια ανώνυμη μορφή διαμαρτυρίας που ακούγεται από ανοιχτά παράθυρα, μπαλκόνια και ταράτσες αργά τη νύχτα, όταν το ρεύμα έχει κοπεί όλη μέρα και η απόγνωση κορυφώνεται.
