Λονδίνο, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΥΡΟΚΕΦΑΛΙΔΗΣ
Η σύλληψη και μεταφορά του Νικολάς Μαδούρο συνεχίζει να εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον χαρακτηρισμό της επιχείρησης, τις επιπτώσεις για τη Βενεζουέλα και την περιοχή, καθώς και τη στάση τρίτων χωρών. Ο Δρ. Ρόουαν Λάμποκ, λέκτορας στο Τμήμα Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Queen Mary στο Λονδίνο και συγγραφέας του «Cultivating Socialism: Venezuela, ALBA, and the Politics of Food Sovereignty», αμφισβητεί τον επίσημο αμερικανικό χαρακτηρισμό της επιχείρησης ως «law enforcement» («επιβολή του νόμου»), δηλώνοντας ότι «η παρέμβαση αφορά λιγότερο την καταπολέμηση του εγκλήματος και περισσότερο τη γεωπολιτική αναδιάταξη της περιοχής», ενώ προειδοποιεί για τον κίνδυνο ομαλοποίησης τέτοιων ενεργειών από ισχυρά κράτη.
Πώς θα χαρακτηρίζατε την πρόσφατη επιχείρηση κατά του Νικολάς Μαδούρο — σύλληψη, απαγωγή ή κάτι άλλο;
Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ τη χαρακτηρίζει ως «επιβολή του νόμου», στην πραγματικότητα ο βομβαρδισμός της Βενεζουέλας και η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και της Σίλια Φλόρες αποτελεί κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας και παράνομη απαγωγή αρχηγού κράτους, όπως πρόσφατα δήλωσε η συντριπτική πλειοψηφία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Τι σηματοδοτεί αυτή η στιγμή για την πολιτική πορεία της Βενεζουέλας και τη θέση της στην ευρύτερη περιοχή;
Η πολιτική πορεία της Βενεζουέλας υπήρξε ταραχώδης τα τελευταία χρόνια, για να το θέσουμε ήπια, κυρίως λόγω μιας μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης, των καταστροφικών επιπτώσεων των αμερικανικών κυρώσεων από το 2017 και των έντονα αμφισβητούμενων εκλογών του 2024. Όμως, είναι δύσκολο να ειπωθεί σε αυτό το στάδιο τι επιφυλάσσει το μέλλον για τη Βενεζουέλα, ειδικά δεδομένων των ανησυχητικών αλλά ασαφών υπαινιγμών της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με τη «διοίκηση» της χώρας από τις ΗΠΑ. Μέχρι στιγμής, φαίνεται ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να συνεργαστούν με την προσωρινή πρόεδρο, Ντέλσι Ροδρίγκες, αντί με την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης Μαρία Κορίνα Ματσάδο, στο πλαίσιο της αναζήτησης του Τραμπ για «σταθερότητα».
Ωστόσο, είναι πιθανό να ακολουθήσει περισσότερη αστάθεια για τους απλούς πολίτες της Βενεζουέλας, οι οποίοι ήδη προσπαθούν απεγνωσμένα να αποθηκεύσουν βασικά αγαθά. Ο Τραμπ έχει απαιτήσει την άμεση ροή πετρελαίου προς τις ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα απειλεί την κυβέρνηση της Βενεζουέλας εάν δεν παράσχει «πλήρη πρόσβαση σε όλα». Αυτό μπορεί να σημαίνει είτε τη συνέχιση της προηγούμενης κυβέρνησης υπό νέα ηγεσία είτε την τελική διάλυση όσων επιδίωξε να δημιουργήσει η Μπολιβαριανή διαδικασία.
Πώς επηρεάζει η ιστορική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με τη Βενεζουέλα τον τρόπο με τον οποίο το Λονδίνο αντιδρά στην αμερικανική επέμβαση;
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει μακρά και σκοτεινή ιστορία με τη Βενεζουέλα, που ξεκινά από τις εδαφικές διαφορές του 19ου αιώνα, καθώς και τον ναυτικό αποκλεισμό και τον βομβαρδισμό εδάφους της Βενεζουέλας για αποπληρωμή χρεών. Όμως η Βρετανία έχει σταδιακά παραχωρήσει τη γεωπολιτική της θέση στην Καραϊβική στα αμερικανικά συμφέροντα. Υπό αυτή την έννοια, θα έλεγα ότι η ιστορική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με τις ΗΠΑ είναι εκείνη που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αντίδρασή του στην αμερικανική επιθετικότητα.
Υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου, ήταν δικαιολογημένες οι ΗΠΑ να κρατήσουν τον Μαδούρο εκτός της δικής τους επικράτειας;
Η αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα παραβιάζει το Άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ που απαγορεύει τη χρήση ένοπλης βίας, εκτός από περιπτώσεις αυτοάμυνας ή με έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας – προϋποθέσεις που δεν ικανοποιήθηκαν σε αυτή την περίπτωση. Δεν υπάρχει καμία απολύτως δικαιολογία για αυτή την ενέργεια υπό τον μανδύα της «επιβολής του νόμου». Μόνο μέσω έκδοσης μπορεί ένα κράτος να φέρει νόμιμα έναν ξένο ηγέτη στη δική του εσωτερική δικαιοδοσία.
Σε ποια νομική βάση μπορούν οι ΗΠΑ να ισχυριστούν δικαιοδοσία επί του Μαδούρο;
Ενώ τα στρατιωτικά πλήγματα κατά της Βενεζουέλας ήταν εντελώς παράνομα, από τη στιγμή που ο Μαδούρο εισέρχεται στις ΗΠΑ, τα ομοσπονδιακά δικαστήρια έχουν πλήρη δικαιοδοσία επ’ αυτού, ανεξάρτητα από το πώς εισήλθε στη χώρα.
Ποιες είναι οι ισχυρότερες νομικές προκλήσεις που θα μπορούσε να εγείρει η υπερασπιστική ομάδα του Μαδούρο σχετικά με τη νομιμότητα της δίκης ή τον τρόπο σύλληψής του;
Η νομική ομάδα του Μαδούρο θα αμφισβητήσει με βεβαιότητα τη νομιμότητα της ίδιας της απαγωγής, ενώ ενδεχομένως θα επικαλεστεί ασυλία ως ξένος ηγέτης. Υπάρχει όμως και περιθώριο πίεσης προς το υπουργείο Δικαιοσύνης ώστε να αποκαλύψει μέρος των διαβαθμισμένων αποδεικτικών στοιχείων της υπόθεσης στο πλαίσιο της εισαγγελικής επιχειρηματολογίας. Η τακτική αυτή του «graymailing», μέσω αιτήματος δημοσιοποίησης ευαίσθητων πληροφοριών στην υπεράσπιση, θα μπορούσε να παρατείνει σημαντικά τη διαδικασία και ακόμη και να κάμψει την προθυμία της εισαγγελίας να συνεχίσει τη δίωξη. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει είτε στη συνέχιση της προηγούμενης κυβέρνησης υπό νέα ηγεσία είτε στη σταδιακή αποδόμηση όσων επεδίωξε να δημιουργήσει η Μπολιβαριανή διαδικασία.
Πέρα από τη νομική διάσταση, ποια ηθικά ζητήματα εγείρονται όταν ισχυρά κράτη κρατούν με τη βία ξένους ηγέτες;
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική σπάνια υπήρξε υπό την ετικέτα της «ηθικής», αλλά η στροφή του Τραμπ προς έναν ανεξέλεγκτο μιλιταρισμό, όπως αποτυπώνεται στην πρόσφατη Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας, καλεί ρητά για την επαναβεβαίωση του Δόγματος Μονρόε στον 21ο αιώνα, ή το «Trump Corollary» όπως το ονομάζουν. Αυτό μπορεί να σημαίνει μια περιφερειακή επίθεση εναντίον κάθε πολιτικού ηγέτη ή κυβέρνησης που θεωρείται δυνητικά εχθρική προς τα αμερικανικά συμφέροντα, καθώς και τη «στράτευση περιφερειακών πρωταθλητών» που είναι πρόθυμοι να ευθυγραμμιστούν με την Ουάσινγκτον. Υπό αυτό το πρίσμα, γίνεται σαφές ότι η παρέμβαση στη Βενεζουέλα δεν αφορά τόσο την καταπολέμηση του εγκλήματος, αλλά περισσότερο τη γεωπολιτική αναδιάταξη της περιοχής. Το πώς ακριβώς η διεθνής κοινότητα και η λεγόμενη «τάξη βασισμένη σε κανόνες» θα μπορέσει να διαχειριστεί αυτόν τον αναδυόμενο μιλιταρισμό παραμένει ασαφές.
