Ο Οδυσσέας που επέστρεψε από τα χιόνια

Τον Μάρτιο του 2015, όταν ο μεξικανός σκηνοθέτης Αλεχάντρο Γκονζάλεθ Ινιαρίτου παρελάμβανε το Οσκαρ καλύτερης σκηνοθεσίας για την ταινία «Birdman»

Τον Μάρτιο του 2015, όταν ο μεξικανός σκηνοθέτης Αλεχάντρο Γκονζάλεθ Ινιαρίτου παρελάμβανε το Οσκαρ καλύτερης σκηνοθεσίας για την ταινία «Birdman», βρισκόταν ήδη στη διαδικασία γυρισμάτων της επόμενης ταινίας του. Η «Επιστροφή» («The revenant») που σήμερα φορτσάρει στην κούρσα των βραβείων Οσκαρ διεκδικώντας 12 (φαβορί σε αρκετές κατηγορίες, ανάμεσα στις οποίες στην κατηγορία α’ ανδρικού ρόλου για τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο), βρισκόταν στο στάδιο της προπαρασκευής από τον Σεπτέμβριο του 2014. Για την ακρίβεια, στόχος ήταν τα γυρίσματά της να έχουν ολοκληρωθεί ως τον Μάρτιο του 2015. Εν τέλει όμως ολοκληρώθηκαν το καλοκαίρι του ίδιου έτους.

Βλέποντας τον Ινιαρίτου στην τελετή, κανείς πλην των πλησιεστέρων συνεργατών του δεν θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί το μέγεθος των δυσκολιών που κρύβονται πίσω από την εμπειρία της δημιουργίας της «Επιστροφής», μιας από τις πιο δύσκολες στην ολοκλήρωσή τους ταινίες των τελευταίων χρόνων λόγω των τεράστιων δυσκολιών και εμποδίων που προέκυψαν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της.

Εμπνευσμένη από αληθινά γεγονότα τα οποία κατ’ αρχάς μετέφερε σε μορφή μυθιστορήματος ο Μάικλ Πανκ (αναζητήστε το βιβλίο από τις εκδόσεις Key Books) η «Επιστροφή» είναι το χρονικό μιας κυριολεκτικής οδύσσειας, την οποία ο μεξικανός σκηνοθέτης αποφάσισε να κινηματογραφήσει όπως ακριβώς έγινε, θέτοντας δηλαδή τους ίδιους τους συνεργάτες αλλά και τον εαυτό του σε μια οδύσσεια: η ταινία καταγράφει τη λεπτό προς λεπτό προσπάθεια ενός αμερικανού ιχνηλάτη, του Χιου Γκλας, να επιβιώσει μόνος και αβοήθητος στην άγρια φύση μιας παγωμένης Αμερικής, κάπου μέσα στον 18ο αιώνα. Εχοντας δεχθεί επίθεση από αρκούδα, ο Γκλας εγκαταλείπεται από τα μέλη της ομάδας του (ένα από τα οποία σκοτώνει τον μιγάδα γιο του μπροστά στα μάτια του) και βαριά τραυματισμένος, με οδηγό τη δύναμη της θέλησης, ξεκινά από το μηδέν για να «αναστηθεί» και να πάρει το αίμα του πίσω.

«Ζωντανή κόλαση»

Απ’ ό,τι φαίνεται όμως, πάνω στο ταξίδι του Γκλας «αντανακλάται» το ταξίδι όσων ασχολήθηκαν με τα γυρίσματα της «Επιστροφής». Ο καιρός ήταν όντως εξουθενωτικά κρύος, σε τέτοιον βαθμό που κάποια στιγμή τα γυρίσματα στον Καναδά ήταν αδύνατο να συνεχιστούν (10 βαθμοί υπό το μηδέν, με δυνατό άνεμο).

Οταν όμως τα χιόνια έλιωσαν, ο Ινιαρίτου και οι συνεργάτες του έπρεπε να αναζητήσουν μια νέα τοποθεσία, οπότε προέκυψε η Αργεντινή, η φύση της οποίας θύμιζε του Καναδά. Φυσικά, ένα ακόμη πρόβλημα ήταν η ανακατωσούρα στο πρόγραμμα ενός από τους δύο σταρ της ταινίας, του Τ. Χάρντι, ο οποίος είχε δεσμεύσεις για γυρίσματα άλλης ταινίας.

Το τρομακτικό κρύο, ο τραυματισμός ανθρώπων, η παραίτηση κάποιων μελών του συνεργείου, η απόλυση άλλων, ο προϋπολογισμός που υπερέβη τον αρχικό (από 95 εκατ. δολάρια έφτασε τα 135!) και το γεγονός ότι η ταινία αλλού άρχισε να γυρίζεται και αλλού ολοκληρώθηκε μπορούν αμέσως να δώσουν μια εικόνα του μεγέθους της «ζωντανής κόλασης» των συνθηκών γυρισμάτων της «Επιστροφής». Αυτόν τον χαρακτηρισμό εξάλλου έδωσε το έγκυρο κινηματογραφικό περιοδικό «The Hollywood Reporter» στην περιπέτεια της «Επιστροφής».

Ολόγυμνος στον πάγο

Μέλη του συνεργείου ανέφεραν στο περιοδικό «Hollywood Reporter» ότι υπήρξε περίπτωση ηθοποιού ο οποίος σφάδαζε από τον πόνο αναγκασμένος να σέρνεται από ένα άλογο ολόγυμνος πάνω στο χιόνι. «Δεν έχω τίποτε να κρύψω και δεν ντρέπομαι για τίποτε» επρόκειτο να δηλώσει αργότερα ο Ινιαρίτου στο περιοδικό, όπου και παραδέχθηκε τα προβλήματα στα γυρίσματα της ταινίας, διαψεύδοντας ωστόσο ότι ο εν λόγω ηθοποιός υπέφερε. Για την ακρίβεια, ο σκηνοθέτης είπε ότι ο ηθοποιός τού είχε πει πως ήταν «προετοιμασμένος» όταν ο σκηνοθέτης τον είχε ρωτήσει αν αισθάνεται καλά φοβούμενος κυρίως για τα εκτεθειμένα γεννητικά του όργανα πάνω στο χιόνι.

Ανάμεσα στα πάμπολλα προβλήματα των γυρισμάτων ήταν επίσης η σύγκρουση του Ινιαρίτου με τον παραγωγό Τζιμ Σκότσντοποουλ (οι δυο τους μάλιστα είχαν συνεργαστεί στο «Birdman»). Ο Σκότσντοποουλ εν τέλει εγκατέλειψε την «Επιστροφή». Ενα ακόμη δείγμα των δυσκολιών ήταν ότι αρχικώς οι κομπάρσοι επρόκειτο να είναι 30, όμως εν τέλει έφτασαν τους 200. Ενα άλλο είναι η απόφαση του διευθυντή φωτογραφίας Εμάνουελ Λουμπέσκι (Οσκαρ για το «Birdman» και το «Gravity») με τον οποίο ο Ινιαρίτου είχε συμφωνήσει να χρησιμοποιηθεί μόνο φυσικό φως στα γυρίσματα (κάτι παρόμοιο είχε κάνει ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ στο «Μπάρι Λίντον»). Επίσης τα γυρίσματα της ταινίας επρόκειτο να έχουν χρονολογική σειρά (να συνάδουν δηλαδή με την εξέλιξη της ίδιας της ιστορίας), κάτι που σήμαινε ότι ο καιρός θα έπρεπε να είναι πάντα ταιριαστός, που δεν ήταν.

Ρεαλιστικά γυρίσματα

Ωστόσο ήταν αυτή ακριβώς η πρόκληση της ρεαλιστικής καταγραφής της «πρωτόγονης» ζωής στη Δύση πολύ πριν από την εποχή των cowboys και των παρανόμων που δελέασε από την αρχή τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο. Η επιμονή του Ινιαρίτου να αποδώσει την ιστορία του Γκλας με τον μεγαλύτερο δυνατό ρεαλισμό και το γεγονός ότι ο Ντι Κάπριο δεν είχε ξαναδεί αυτή τη χρονική περίοδο στο σινεμά («πολύ πιο άγρια απ’ ό,τι μπορούμε να τη φανταστούμε») ήταν λόγοι που συνέβαλαν στην απόφαση του 40χρονου ηθοποιού να παίξει στην ταινία.

Μιλώντας για ρεαλισμό αξίζει να πούμε το εξής: σύμφωνα με μέλη του συνεργείου, πολλά προβλήματα θα είχαν αποφευχθεί και πολλά χρήματα θα είχαν σωθεί αν ο Ινιαρίτου κάλυπτε σημεία της ταινίας με ψηφιακά εφέ. Ωστόσο ο μεξικανός σκηνοθέτης ταινιών όπως τα «21 γραμμάρια», το «Biutiful» και η «Βαβέλ» είναι κάθετος σε αυτό το ζήτημα: «Ηταν το μόνο που δεν ήθελα» δήλωσε στο «Hollywood Reporter». «Αν καταλήγαμε σε μια μπλε οθόνη μέσα σε ένα δωμάτιο, να πίνουμε καφέ και όλοι να περνάμε καλά, η ταινία θα κατέληγε σε σκ… Τώρα σε κάνει να φωνάξεις “ουάου!”». Και έχει δίκιο.

Υποψηφιότητες στα Οσκαρ 2016