Ρον Χάουαρντ: Ο «Μόμπι Ντικ» επιστρέφει διαφορετικός

Τον χειμώνα του 1820 το φαλαινοθηρικό «Εσεξ» στα ανοιχτά της Νέας Αγγλίας στην Ανατολική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών δέχτηκε επίθεση από μια τεραστίων διαστάσεων και δύναμης φάλαινα, με μια σχεδόν ανθρώπινη αίσθηση εκδίκησης. Το «Εσεξ» βούλιαξε, λίγοι επέζησαν, κανείς δεν έμαθε ποτέ τι ακριβώς είχε συμβεί. Πολλά χρόνια αργότερα όμως η ανθρώπινη αυτή τραγωδία επρόκειτο να εμπνεύσει τον συγγραφέα Χέρμαν Μέλβιλ στο κλασικό μυθιστόρημά του «Μόμπι Ντικ». Το μυθιστόρημα βρήκε μια θαυμάσια κινηματογραφική μεταφορά από τον Τζον Χιούστον τη δεκαετία του 1950, όμως η αληθινή ιστορία που βρισκόταν κρυμμένη πίσω από τον «Μόμπι Ντικ» σιγά-σιγά έφευγε από τη μνήμη.

«Στην αρχή νόμισα ότι ήταν ένας επινοημένος τρόπος ώστε να έρθει και πάλι η ιστορία του “Μόμπι Ντικ” στην επικαιρότητα» μας είπε ο Ρον Χάουαρντ στη συνάντησή μας, αρχές Δεκεμβρίου, στο Λονδίνο. «Κάτι τέτοιο δεν θα με ενδιέφερε ιδιαίτερα». Οταν όμως αργότερα έμαθε ότι επρόκειτο για την πρωτότυπη ιστορία που ενέπνευσε τον Μέλβιλ για τη συγγραφή τού «Μόμπι Ντικ», ο Χάουαρντ ένιωσε έκπληξη. «Αυτή η έκπληξη οδήγησε σε άλλες εκπλήξεις» συνέχισε. «Στις κακουχίες που πέρασε το πλήρωμα, στο τι σήμαινε εκείνη την εποχή η βιομηχανία λαδιού (το λίπος της φάλαινας φυσητήρα παρήγαγε λάδι που χρησιμοποιήθηκε ως φωτιστικό μέσο). Ολα αυτά τα στοιχεία με συγκίνησαν παρότι εξαρχής γνώριζα ότι η περιπέτεια δημιουργίας αυτής της ταινίας δεν θα ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση».

Ο παράγοντας του νερού

«Ανέκαθεν ένιωθα ότι υπάρχει πολύ δράμα στα μυστηριώδη βάθη του ωκεανού» μας είπε ο Ρον Χάουαρντ, αν και τελικά ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που έπρεπε να ξεπεραστούν στην ταινία «Στην καρδιά της θάλασσας» ήταν το νερό. Το νερό είναι ένας παράξενος, απρόβλεπτος παράγοντας στο σινεμά. Ενώ στην Ιστορία του κινηματογράφου έχουν υπάρξει θρυλικές εισπρακτικές επιτυχίες ταινιών που εκτυλίσσονται στο νερό, από τα «Σαγόνια του καρχαρία» ως την «Απόλυτη καταιγίδα» και φυσικά τον «Τιτανικό», το σενάριο του «Στην καρδιά της θάλασσας» παρουσιάστηκε την εποχή που το «Master and Commander» του Πίτερ Γουίρ είχε ανοίξει χωρίς να δουλέψει καθόλου καλά. «Μας αποθάρρυνε κάπως αλλά δεν ήταν ο μόνος παράγοντας» είπε η παραγωγός Πόλα Γουάινστιν. «Νομίζω όμως ότι πολύς κόσμος ανησυχούσε για την αρνητική εικόνα της ίδιας φαλαινοθηρίας. Σε μια εποχή όπου η προστασία της φάλαινας είναι καίριο οικολογικό ζήτημα, υπήρχε η αίσθηση ότι πολύς κόσμος δεν θα έβλεπε ότι στην ουσία μιλάμε κατά της φαλαινοθηρίας, που αποτελεί έναν από τους τρόπους καταστροφής του περιβάλλοντος στον 17ο αιώνα. Σήμερα υπάρχουν άλλοι τρόποι καταστροφής του περιβάλλοντος». Και ένας τρίτος παράγοντας, σύμφωνα με την παραγωγό, είναι ότι αυτή η ταινία δεν κερδίζει εύκολα ταμπέλα τού τι ακριβώς είναι. «Δεν μπαίνει σε κουτί».

Η γοητεία του digital

Χρειάστηκε να περάσουν πάνω από δέκα χρόνια μέχρι η ταινία να πάρει το πράσινο φως με τον Ρον Χάουαρντ στο τιμόνι. Οι παρελθούσες εμπειρίες του σκηνοθέτη στο νερό ήταν αρκετές ώστε να έχει αρκετή εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Ταινίες του όπως η «Γοργόνα» ή το «Κοκούν» είναι βέβαια εντελώς διαφορετικές από την «Καρδιά της θάλασσας». Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ωστόσο προσπάθησε να ασχοληθεί με την παραγωγή του «Rainbow Warrior» που θα ασχολούνταν με την αληθινή ιστορία του πλοίου της Greenpeace. Δεν προχώρησε το σχέδιο, όμως ο Χάουαρντ απέκτησε κι άλλες εμπειρίες. Αργότερα παραλίγο να μεταφέρει στο σινεμά τον «Θαλασσόλυκο» από το μυθιστόρημα του Τζακ Λόντον. «Αυτές οι δύο ταινίες κατά έναν περίεργο τρόπο συνδέονται στην “Καρδιά της θάλασσας”» είπε ο Χάουαρντ που συζήτησε αρκετά το θέμα με τον φίλο του, τον Στίβεν Σπίλμπεργκ, δημιουργό της τεράστιας επιτυχίας «νερού» «Στα σαγόνια του καρχαρία». «Ομως ήταν άλλες εκείνες οι εποχές» είπε ο Χάουαρντ. «Τότε δεν υπήρχε η ψηφιακή τεχνολογία που σου έλυνε τα χέρια σε πολλά ζητήματα, όπως συμβαίνει σήμερα που δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για τον μηχανισμό ενός ψεύτικου καρχαρία στο νερό. Για την ακρίβεια, με την ψηφιακή τεχνολογία μπορείς να δημιουργήσεις κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό».

Ο Χάουαρντ μίλησε με πάθος για τη θετική πλευρά της ψηφιακής τεχνολογίας. «Εχεις τον ηθοποιό, έχεις τον καιρό που θες, έχεις το φως και ξαφνικά εκεί που γυρίζεις τη σκηνή ένα εμπορικό πλοίο εμφανίζεται στο φόντο. Τα παλαιότερα χρόνια αυτό θα σήμαινε τεράστιο κόστος και καθυστέρηση. Με την ψηφιακή τεχνολογία, απλώς το εξαφανίζεις».

Τι δεν φεύγει από το σενάριο

Ο Χάουαρντ δεν αντιμετώπισε ποτέ την «Καρδιά της θάλασσας» ως μια ιστορία εκδίκησης της φύσης προς τον άνθρωπο, παραδέχεται όμως ότι η παράμετρος υπάρχει. «Η εκδίκηση είναι ένα στοιχείο πάνω στην ιστορία “μεταμόρφωσης” αυτών των ανθρώπων ως αποτέλεσμα της πρόκλησης στην οποία βρέθηκαν. Οπως ο Κινγκ Κονγκ, η φάλαινα είναι μια δύναμη της φύσης που ταράσσεται από την ανθρώπινη εισβολή».

Ενδιαφέρον έχει επίσης ο παραλληλισμός που κάνει ο σκηνοθέτης ανάμεσα σε ένα «αρχαίο στοιχείο, όπως η φαλαινοθηρία, με το σύστημα της ελεύθερης αγοράς στην Αμερική. Υπάρχουν αδιαμφισβήτητες πιέσεις μέσα στο σύστημα –όπως σε όλα τα συστήματα –αλλά αν το καλοσκεφτούμε, η φαλαινοθηρία ήταν η αρχή της βιομηχανίας ενέργειας» είπε. «Αυτό που δίνει κίνητρο σήμερα, έδινε και τότε σε ένα διαφορετικό πλαίσιο παραδοξοτήτων».

Το σενάριο πάντως είχε αρκετές προκλήσεις, μία από τις οποίες είναι αδιανόητη για μια μεγάλη παραγωγή του Χόλιγουντ απευθυνόμενη σε όλες τις ηλικίες: ο κανιβαλισμός. Κάποια στιγμή οι επιζήσαντες του ναυαγίου θα καταλήξουν εκεί, μη μπορώντας να κάνουν διαφορετικά έπειτα από μήνες στη θάλασσα χωρίς τροφή. «Η ταινία είναι μια δραματική ιστορία με τραγικά στοιχεία» είπε ο Ρον Χάουαρντ. «Οι άνθρωποι αυτής της ιστορίας ξεπερνούν τα όριά τους και αναγκάζονται να καταφύγουν στον κανιβαλισμό για να επιζήσουν. Ενώ γύριζα την ταινία, δεχόμουν διαρκώς σημειώματα από το στούντιο: “Ο κανιβαλισμός βρίσκεται ακόμα στο σενάριο;”. Και απαντούσα: “Ο κανιβαλισμός είναι πραγματικά μεγάλο μέρος της ιστορίας. Δεν μπορεί να φύγει από το σενάριο!”».

πότε & πού:

Η ταινία «Στην καρδιά της θάλασσας» ανοίγει στην Ελλάδα την Πέμπτη 31/12 από την Tanweer που ευχαριστούμε για αυτή τη συνέντευξη. Το βιβλίο «Στην άκρη της θάλασσας» του Ναθάνιελ Φίλμπρικ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ωκεανίδα.