Ο μουσουλμάνος πρόεδρος του Μισέλ Ουελμπέκ

Στην αρχή «ένιωθα πολιτικοποιημένος όσο και το χαρτί υγείας» εκμυστηρεύεται o μοναχικός πρωταγωνιστής στο νέο βιβλίο του κορυφαίου γάλλου συγγραφέα Μισέλ Ουελμπέκ υπό τον τίτλο Υποταγή (Soumission).

Στην αρχή «ένιωθα πολιτικοποιημένος όσο και το χαρτί υγείας» εκμυστηρεύεται o μοναχικός πρωταγωνιστής στο νέο βιβλίο του κορυφαίου γάλλου συγγραφέα Μισέλ Ουελμπέκ υπό τον τίτλο Υποταγή (Soumission).
Ορισμένα πράγματα όμως είναι αναπόφευκτα. «Το γεγονός ότι η πολιτική ιστορία θα μπορούσε να παίξει ρόλο στην προσωπική μου ζωή εξακολουθούσε να με αποσυντονίζει, και να με απωθεί κάπως» παραδέχεται λίγο αργότερα ο 44χρονος Φρανσουά, καθηγητής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, αυθεντία σε έναν «παρακμιακό» συγγραφέα του 19ου αιώνα, τον Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς που υπήρξε και «ο μοναδικός εκπρόσωπος ενός χριστιανικού νατουραλισμού».
Ο ήρωας προσπαθεί να ξεπεράσει την απώλεια της τελευταίας ερωμένης του, της Μυριάμ, μιας 22χρονης φοιτήτριας εβραϊκής καταγωγής η οποία αναγκάζεται, εξαιτίας μιας «μεταμόρφωσης», μιας «αντικειμενικής ανατροπής» που συντελείται στην κοινωνία, να καταφύγει με την οικογένειά της στο Ισραήλ. Προς το τέλος αυτής της φοβερής ιστορίας – όπου περιγράφεται η σταδιακή εγκαθίδρυση ενός ισλαμικού καθεστώτος στη Γαλλία, στο κοντινό μέλλον, με μια απίστευτη φυσικότητα, χωρίς καμία αντίσταση, μέσα σε μια ατμόσφαιρα «σιωπηρής και αποχαυνωμένης αποδοχής» – ο Φρανσουά μετανιώνει για την «παράπλευρη, επιφανειακή» προσοχή που έδινε στην πολιτική ζωή.
Το μυθιστόρημα (ας το τονίσουμε αυτό!) κυκλοφόρησε εφέτος και, λόγω της θεματολογίας του, προκάλεσε σάλο, έγινε αντικείμενο σφοδρών αντιπαραθέσεων. Δεν έχει, ωστόσο, τίποτα το σκανδαλώδες αυτό το βιβλίο, δεν είναι μια πρόκληση για την πρόκληση, δεν είναι απλώς άλλη μια έκφραση της «προβοκατόρικης» διάθεσης που αποδίδουν στο enfant terrible της σύγχρονης γαλλικής λογοτεχνίας, και όσοι τελικώς το διαβάσουν (κατά το δυνατόν χωρίς προκαταλήψεις) θα το καταλάβουν εύκολα.
Αντιθέτως η Υποταγή είναι ένα από τα σημαντικότερα και πιο παρεμβατικά μυθιστορήματα που έχουν γραφτεί στην Ευρώπη τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, είναι δε η οξυδερκής και σύνθετη έκφραση μιας ανήσυχης και απελπισμένης διάνοιας. Βασικά θέματα της Υποταγής είναι η αποδοχή της θρησκείας ως θεμελιώδους δεσμού των ανθρώπινων κοινωνιών και η μη αναστρέψιμη πολιτισμική κατάπτωση της Ευρώπης.
Το εύρος της κριτικής και διαπεραστικής αντίληψης του Μισέλ Ουελμπέκ είναι μεγάλο, μπορεί να μην είναι ένας αμίμητος στυλίστας της γραφής για πολλούς, ο τρόπος όμως με τον οποίο εντοπίζει και βυθομετρά τις ρωγμές της εποχής, «στις ακόμα δημοκρατικές και σοσιαλδημοκρατικές μας κοινωνίες», είναι πάντοτε καίριος (ενίοτε συναρπαστικός) και αποδεικνύεται συστηματικός.
Το θέμα εν γένει με τον Μισέλ Ουελμπέκ (βραβευμένος με Γκονκούρ το 2010 για το προηγούμενο μυθιστόρημά του Ο χάρτης και η επικράτεια) είναι ότι πάρα πολλοί μιλούν για τα βιβλία του χωρίς απαραιτήτως να τα έχουν διαβάσει. Η βασική κατηγορία προς την Υποταγή (πέρα από το ότι σιγοντάρει την Ακροδεξιά) ήταν πως προωθεί την ισλαμοφοβία (αναμενόμενο, δεδομένης μιας παλαιότερης δήλωσης του συγγραφέα ότι «το Ισλάμ είναι η πιο βλακώδης θρησκεία»).
Ο ίδιος, έχοντας πλέον αναθεωρήσει την άποψή του λ.χ. για το Κοράνι, σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στον βρετανικό «Guardian», δήλωσε ότι «ναι, πιθανώς να είμαι ισλαμοφοβικός», εξηγώντας όμως ταυτοχρόνως ότι «η φοβία αυτή παραπέμπει περισσότερο στον φόβο παρά στο μίσος», διευκρινίζοντας ότι αυτό που φοβάται είναι οι μικρές πλην ακραίες μειοψηφίες που κινούν την Ιστορία (από αυτές πηγάζει ο φανατισμός στο μυθιστόρημα, από τους «Ευρωπαίους ταυτοτικούς» και τους «παραστρατημένους σαλαφιστές», τους μουσουλμάνους τζιχαντιστές) και υποστηρίζοντας εν τέλει ότι «η ισλαμοφοβία δεν είναι σίγουρα ένα είδος ρατσισμού».
Το ερώτημα που προκύπτει, επομένως, είναι το εξής: Μπορεί κάποιος, ακόμη κι αν (θεωρείται ή εν πάση περιπτώσει) είναι ισλαμοφοβικός, να γράψει ένα μυθιστόρημα που δεν είναι ισλαμοφοβικό; Η απάντηση είναι ότι, τουλάχιστον, ο Μισέλ Ουελμπέκ μπορεί. Και ο λόγος είναι σχετικά απλός: το μυθιστόρημα διαβάζεται άνετα και από την ανάποδη, μπορεί δηλαδή να ερμηνευθεί πανεύκολα και ως ένα βιβλίο που (αρχίζει να) αποδομεί την ισλαμοφοβία.
Εδώ έγκειται η επιτυχία του όλου εγχειρήματος ανεξαρτήτως του τι πραγματικά πιστεύει ο Μισέλ Ουελμπέκ – αν και το πλέον πιθανό είναι πως, εν προκειμένω, για τον συγγραφέα ισχύει ό,τι ισχύει και για τον ήρωά του που ισχυρίζεται «δεν είμαι υπέρ κανενός πράγματος» και είναι ομολογουμένως πειστικός.

«Η ζωή μου εξακολουθούσε, με προβλέψιμη ομοιομορφία και κοινοτοπία, να μοιάζει μ’ εκείνη του Ουισμάνς ενάμιση αιώνα νωρίτερα»
διαπιστώνει ο Φρανσουά, ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως άθεος ώσπου να συνειδητοποιήσει (μετά την καθοριστική παρέμβαση του Ρομπέρ Ρεντιζέ, του νέου διοικητή του ισλαμικού πλέον Πανεπιστημίου της Σορβόννης που έχει περάσει στα χέρια των Σαουδαράβων) ότι μάλλον δεν είναι.
«Η ευκαιρία για μια δεύτερη ζωή»

Και κάπως έτσι, σε μια απότομη στροφή των καιρών που συμπίπτει με το τέλμα του ατομικού βίου, αρχίζει να καλοβλέπει το ενδεχόμενο της «υποταγής» του στο Ισλάμ, για λόγους όχι μόνο οικονομικούς αλλά και αξιακούς ευρύτερα («η ευκαιρία για μια δεύτερη ζωή»).
Ο Ουισμάνς είχε προλάβει να μεταστραφεί στον καθολικισμό εξαιτίας μιας απέλπιδας επιθυμίας «να ενσωματωθεί σ’ ένα τελετουργικό». Το μόνο τελετουργικό όμως που φαίνεται να ενδιαφέρει τον Φρανσουά – του οποίου η νιότη έχει τερματιστεί και το ενδιαφέρον για τη «διανοητική ζωή» έχει μειωθεί – είναι το σεξουαλικό. Οι περιγραφές των σχετικών περιπτύξεων από τον Μισέλ Ουελμπέκ είναι ανυπόφορα κακές, σχεδόν αστείες, αλλά ευτυχώς εναλλάσσονται με τις ενδιαφέρουσες αναλύσεις των έργων του Ουισμάνς.
Το πρόβλημα είναι οι ερωτικές σχέσεις γενικότερα που εκτυλίσσονται «μ’ ένα λίγο-πολύ απαράλλαχτο σχήμα» και «τελειώνουν πάντα με πρωτοβουλία των κοριτσιών». Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως αρχίζει να διαφαίνεται (με όρους μυθιστορηματικούς) από το 2017, όταν επανεκλέγεται πρόεδρος ο σοσιαλιστής Φρανσουά Ολάντ «σε μια χώρα προδήλως ολοένα και περισσότερο δεξιά».
Λίγες εβδομάδες μετά «ένα αλλόκοτο, καταπιεστικό κλίμα» έχει εξαπλωθεί στη χώρα. Τότε είναι που αναδύεται ο χαρισματικός Μοχάμεντ Μπεν Αμπές (μπορεί να «θύμιζε περισσότερο γέρο Τυνήσιο μπακάλη της γειτονιάς» αλλά έχει ένα μεγάλο «ιστορικό όραμα» για την Ευρώπη το οποίο καλύπτει όλες τις χώρες της Μεσογείου) εξαγγέλλοντας τη δημιουργία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ενός κόμματος που τηρεί «μετριοπαθή στάση», στηρίζεται σ’ ένα «πυκνό δίκτυο κινημάτων νεολαίας, πολιτιστικών κέντρων και φιλανθρωπικών ενώσεων» και αυξάνει βαθμιαία αλλά αποτελεσματικά την επιρροή του στο εκλογικό σώμα.
Ο εμφύλιος της δυτικής Ευρώπης

Παράλληλα όμως αρχίζει να γίνεται όλο και πιο ρεαλιστική, όλο και πιο απτή η προοπτική ενός εκτεταμένου «εμφυλίου πολέμου μεταξύ μουσουλμάνων μεταναστών και αυτοχθόνων πληθυσμών της δυτικής Ευρώπης» με επίκεντρο τη Γαλλία, διότι η χώρα κινείται πλέον στους ρυθμούς μιας ασύμμετρης βίας την οποία τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προσπαθούν να αποσιωπήσουν και να συγκαλύψουν («ομάδες πολύ ευέλικτων μασκοφόρων, οπλισμένων με πιστόλια και οπλοπολυβόλα»).
Στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2022 το Εθνικό Μέτωπο έρχεται πρώτο, ο μουσουλμάνος υποψήφιος δεύτερος και ο σοσιαλιστής (ο Μανουέλ Βαλς, ο σημερινός γάλλος πρωθυπουργός) τρίτος. Τότε αρχίζουν οι «μυστικές διαπραγματεύσεις» εν όψει του δεύτερου γύρου για ένα «ευρύ ρεπουμπλικανικό μέτωπο» που θα αποτρέψει την εγκατάσταση της Μαρίν Λεπέν στα Ηλύσια Πεδία.
Οι συζητήσεις ευοδώνονται (o Μοχάμεντ Μπεν Αμπές εκλέγεται πρόεδρος και εφαρμόζει μια «διανεμητική» οικονομική πολιτική, συμβατή με τα διδάγματα του Ισλάμ και απολύτως αποτελεσματική) επειδή ακριβώς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν την ενδιαφέρει η οικονομία αλλά η παιδεία, διότι «αυτός που ελέγχει τα παιδιά ελέγχει το μέλλον, τελεία και παύλα» όπως λέει και ο εν αργία μυστικός πράκτορας Αλέν Τανέρ, ο οποίος δεν παραλείπει να κατηγορήσει το παλαιό πολιτικό σύστημα ότι έχει μονάχα έναν στόχο, «την εξαφάνιση της Γαλλίας, την ενσωμάτωσή της σ’ ένα ευρωπαϊκό ομοσπονδιακό σύνολο» (κάτι που απηχεί τις απόψεις και του ίδιου του Μισέλ Ουελμπέκ που είναι εναντίον της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπως αυτή υφίσταται σήμερα, την αποκάλεσε μάλιστα έναν «αντιδημοκρατικό εφιάλτη» ακόμη πιο πρόσφατα στους «New York Times»).

Η ποίηση και η «τέφρα της αγοράς»
«Η θεματική της αυτοκτονίας της Δύσης στο πέρας του καπιταλισμού στοιχειώνει το έργο του Ουελμπέκ»
έγραψε ο Μπερνάρ Μαρίς, στενός φίλος του συγγραφέα, στο δοκίμιό του Ο Ουελμπέκ ως οικονομολόγος, και μας βοηθά να κατανοήσουμε, εν προκειμένω, τις οντολογικού χαρακτήρα διαφορές που έχει ένας καλλιτέχνης από έναν καιροσκόπο ευρωσκεπτικιστή του συρμού.
«Ο Ουελμπέκ χρησιμοποιεί την τέφρα της αγοράς για να μας παρασύρει σε λαμπρά μυθιστορήματα» αναφέρει, μεταξύ άλλων εμπνευσμένων παρατηρήσεων, ο Μπερνάρ Μαρίς, προσθέτοντας ότι «κανένας μυθιστοριογράφος πριν απ’ αυτόν δεν αντιλήφθηκε τόσο καλά την πεμπτουσία του καπιταλισμού, που εδράζεται στην αβεβαιότητα και το άγχος».
Το βιβλίο ο ίδιος το έγραψε αρκετό καιρό πριν δολοφονηθεί, στις 7 Ιανουαρίου του 2015, από τους φανατικούς ισλαμιστές που προκάλεσαν εκείνο το ανείπωτο μακελειό στα γραφεία σύνταξης του περιοδικού «Charlie Hebdο» (την ίδια ημέρα το εξώφυλλό του σατίριζε τον Ουελμπέκ, την ίδια ημέρα κυκλοφορούσε και η Υποταγή από τις εκδόσεις Flammarion).

«Ανέκαθεν προτιμούσα την ποίηση, ανέκαθεν απεχθανόμουν ν’ αφηγούμαι ιστορίες»
αναφέρει ο Ουελμπέκ στον Δημόσιο κίνδυνο (στην ηλεκτρονική αλληλογραφία του με τον Μπερνάρ-Ανρί Λεβί).
Οι εκδόσεις της Εστίας αποφάσισαν να μας παρουσιάσουν και τον ποιητή Μισέλ Ουελμπέκ με την έκδοση της τελευταίας του συλλογής (πρώτης όμως στην ελληνική γλώσσα) υπό τον τίτλο Μορφολογία της τελευταίας όχθης.
Ο ποιητής περιπλανιέται στα «περίχωρα του κενού», αναμετράται με την απουσία του έρωτα ή του νοήματος (αυτά συχνότατα ταυτίζονται) και μιλά με τρόπο σπαρακτικό για τις «δυσλειτουργίες της επιθυμίας» και αυτή τη «φρικώδη εμμονή του υπάρχειν» σ’ έναν κόσμο που αποξηραίνει το συναίσθημα και καταπνίγει την ελπίδα.

Info: Το μυθιστόρημα «Υποταγή» και η ποιητική συλλογή «Μορφολογία της τελευταίας όχθης» κυκλοφορούν στις 3 Νοεμβρίου. Το δοκίμιο «Ο Ουελμπέκ ως οικονομολόγος» κυκλοφόρησε νωρίτερα εφέτος. Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στις 19:00 πραγματοποιείται, στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Αθήνα, Σίνα 31), βραδιά αφιερωμένη στο Μισέλ Ουελμπέκ και παρουσιάζονται τα τρία βιβλία από τους Γιώργο Καράμπελα και Σπύρο Γιανναρά.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk