Το τέλος της εποχής Βενιζέλου

Την Πέμπτη το απόγευμα ο Ευάγγελος Βενιζέλος βρέθηκε μπροστά σε ένα από τα πολλά παράδοξα που έμελλε να αντιμετωπίσει από τον Ιούνιο του 2011 που ανέλαβε υπουργός Οικονομικών. Την επόμενη ημέρα ξεκινούσε το συνέδριο του ΠαΣοΚ, όπου παρέδιδε την ηγεσία του κόμματος έναν χρόνο προτού λήξει η θητεία του, και στη συνέχεια έπρεπε να σπεύσει στη Βουλή για τη συζήτηση των πολιτικών αρχηγών. Η ομιλία του μετατέθηκε για το Σάββατο και δεν ήταν η πρώτη φορά που ιεραρχούσε τις ανάγκες της χώρας πάνω από τις ανάγκες του κόμματος: ο κ. Βενιζέλος ήταν πολύ καλός στα κυβερνητικά του καθήκοντα αλλά υποτιμούσε τα κομματικά.

Ο πολιτικός κύκλος του στην προεδρία του ΠαΣοΚ κλείνει σε μια στιγμή που η χώρα κρέμεται ξανά στο χείλος του γκρεμού, όπως συνέβαινε και στις εκλογές του 2012. Τότε Κομισιόν, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και ΔΝΤ ανέθεσαν σε μια ομάδα τεχνοκρατών να έχει έτοιμο για τις αρχές Ιουνίου το «Σχέδιο Ζ», ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης που περιελάμβανε δραστικά μέτρα όπως κλείσιμο των ΑΤΜ, επαναφορά συνοριακών ελέγχων για να αποφευχθεί μαζική φυγή κεφαλαίων και έκδοση ΙOUs με τη μισή αξία του ευρώ. Ο λόγος ύπαρξής του ήταν πολιτικός, η πιθανότητα να επικρατήσει ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε την εξουσία περίπου δύο χρόνια αργότερα, όταν η Ευρώπη είχε θωρακιστεί πλήρως για το ενδεχόμενο ενός Grexit και όταν δύο προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν επιχειρήσει να τεστάρουν τις δικές τους αντοχές και την ανοχή των εταίρων στην παραβίαση των δεσμεύσεων του Μνημονίου.

Τα παθήματα των προηγουμένων δεν δίδαξαν τους επομένους. Ο πρώτος που δοκίμασε να αλλάξει τους κανόνες της διαπραγμάτευσης ήταν ο κ. Βενιζέλος στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2011, όταν έδιωξε την τρόικα από το γραφείο του στο υπουργείο Οικονομικών επειδή ζητούσε νέα υφεσιακά μέτρα. Η τρόικα επέστρεψε έπειτα από 45 ημέρες με σχέδιο εξόδου από την κρίση που περιελάμβανε και το PSI έναντι του οποίου η κυβέρνηση νομοθέτησε το ΕΕΤΗΔΕ. «Τότε είχαμε ελλείμματα και πήραμε μέτρα 1,6 δισ. ευρώ, τώρα με την οικονομία σε πολύ καλύτερη κατάσταση η κυβέρνηση συζητεί έσοδα από τον ΦΠΑ ύψους 1,8 δισ. ευρώ» παρατηρεί ο κ. Βενιζέλος.

Εκ των υστέρων αναγνωρίζεται από όλο και περισσότερους ότι ως υπουργός Οικονομικών και ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης έλαβε αποφάσεις που υπηρετούσαν μια εθνική στρατηγική. Σε καμία στιγμή όμως δεν κατάφερε να περάσει το μήνυμά του στην κοινωνία και έμεινε φωνή βοώντος εν τη ερήμω.

Και αυτό παρότι οι απόψεις του διαμορφώθηκαν σε ακραίες συνθήκες αποκρούοντας την πρόταση Σόιμπλε για συμφωνημένη έξοδο από το ευρώ, συμμετέχοντας στη σύσκεψη των Καννών και αποτρέποντας το δημοψήφισμα, διαμορφώνοντας με τον κ. Σαμαρά το υπόδειγμα λειτουργίας της πρώτης κυβέρνησης συνεργασίας στη Μεταπολίτευση.

Οι σχέσεις των δύο πολιτικών εξομαλύνθηκαν με τη συνεργασία. Τον Ιούνιο του 2011 καλούσε επίμονα τον Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος διακήρυσσε ότι δεν θα ψηφίσει κανένα πρόγραμμα, να στηρίξει τη χώρα και να μην προτάσσει το μικροκομματικό συμφέρον της ΝΔ. «Αν δεν ολοκληρώσουμε τις διαρθρωτικές αλλαγές, αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο λειτουργίας του κράτους, της οικονομίας και της κοινωνίας, θα μείνουμε καθηλωμένοι, δεν θα κερδίσουμε το έδαφος που χάσαμε λόγω της κρίσης» έλεγε στη Βουλή.

Ο αρχηγός της ΝΔ περνούσε τότε την περίοδο των Ζαππείων. «Αν πιστεύει ο κ. Σαμαράς ότι μπορεί να πάει και να γοητεύσει τους ευρωπαίους συνομιλητές του παρουσιάζοντας ένα πρόγραμμα που είναι απολύτως αντίθετο με όλες τις απόψεις που κυριαρχούν διεθνώς, τότε δεν έχει καθαρή εικόνα για το τι θα αντιμετωπίσει» προειδοποιούσε. Ο κ. Σαμαράς έγινε πρωθυπουργός τον Ιούνιο του 2012 και έπειτα από πέντε μήνες διαπραγμάτευσης με τους δανειστές υπέγραψε μέτρα ύψους 17 δισ. ευρώ.

Στις 18 Φεβρουαρίου συναντήθηκε με τον κ. Τσίπρα στο Μέγαρο Μαξίμου και τον προέτρεψε να μη χάσει χρόνο «σε ανούσιες συζητήσεις για τις λέξεις», να κλείσει το Μνημόνιο, να μπει στην προληπτική πιστωτική γραμμή και να μετρατρέψει το πρόγραμμα του ΔΝΤ σε προληπτικό βγαίνοντας στις αγορές. Ο Πρωθυπουργός απάντησε ότι θα εφαρμόσει το δικό του πρόγραμμα. Ηταν η εποχή που η Ευρώπη «φλέρταρε» με τον ΣΥΡΙΖΑ και η εκτίμηση του κ. Βενιζέλου ότι μπορεί να χαθούν οι θυσίες πέντε ετών μέσα σε πέντε ημέρες δεν περνούσε ούτε στις σελίδες των παραπολιτικών.

Ισως να μιλούσε προτού ωριμάσουν οι καταστάσεις στην κοινωνία, ενδεχομένως να ήταν δυσνόητος ο λόγος του μπροστά στον οδοστρωτήρα του λαϊκισμού, μπορεί να χάθηκε στην ανυποληψία του δικομματικού συστήματος. Εκείνος πιστεύει ότι υπήρξε «πρόωρος εφησυχασμός και ο λαός θεώρησε ότι μπορεί να πάρει ριψοκίνδυνες αποφάσεις εκ του ασφαλούς. Εκεί είχαμε επικοινωνιακό κενό, δεν αφήσαμε να αγγίζει η χώρα το χείλος του γκρεμού, δεν δραματοποιήσαμε καταστάσεις, δεν κλείσαμε τα ATM».

Τώρα που η χώρα έφτασε στο σημείο μηδέν πιστεύει ότι «οι ψευδαισθήσεις δεν θα τελειώσουν εύκολα. Αποτελούν μόνιμο χαρακτηριστικό της νεοελληνικής κοινωνίας. Προσωπικά δεν θα ήθελα να βρεθεί η κοινωνία σε τόσο δύσκολες καταστάσεις, θα είναι μεγάλο το σοκ. Η επίπτωση μπορεί να είναι καθαρτήρια αλλά θα είναι σκληρή και θα την υποστεί και η συγκυριακή πλειοψηφία και η μειοψηφία, κάτι που είναι άδικο».

Αυτό το τριήμερο (5-7 Ιουνίου) το ΠαΣοΚ ξανακοιτάχθηκε στον καθρέφτη, συζήτησε στο συνέδριό του το παρελθόν και το μέλλον του και την ερχόμενη Κυριακή αναμένεται να εκλέξει νέο πρόεδρο. Ο κ. Βενιζέλος πιστεύει ότι σήκωσε βάρη που δεν του αναλογούσαν, ότι το κόμμα εγκαταλείφθηκε από στελέχη που τιμήθηκαν με σημαντικά αξιώματα, ότι ήρθε σε ρήξη με την παραδοσιακή του βάση, ότι η υπόθεση Τσοχατζόπουλου στέρησε από το ΠαΣοΚ τη δεύτερη θέση στις εκλογές του Μαΐου του 2012 και ότι η διάσπασή του από τον Γιώργο Παπανδρέου στέρησε την τρίτη θέση στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου. «Εις πείσμα όλων το ΠαΣοΚ υπάρχει» τονίζει, θεωρώντας πως «ό,τι είχα να συνεισφέρω στο κόμμα έχει ολοκληρωθεί». Τι θα κάνει στο μέλλον; Βουλή, συγγραφή και επιλεγμένες δημόσιες παρεμβάσεις. «Τίποτα το ιδιαίτερο» λέει.