Το παγκόσμιο οικονομικό στίγμα του 2014

Πώς να χαρακτήριζε κάποιος την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας τη χρονιά

Πώς να χαρακτήριζε κάποιος την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας τη χρονιά που φεύγει; Σίγουρα το 2014 δεν ήταν μια χρονιά γενικευμένης καταστροφής, όπως πολλοί φοβούνταν. Ηταν όμως μια χρονιά πολλών μικρών καταστροφών, πολλών μεγάλων απογοητεύσεων, αλλά και κάποιων αναπάντεχων γεγονότων, όπως η καταβαράθρωση της τιμής του πετρελαίου, που είχαν μείζονες οικονομικές και πολιτικές επιδράσεις και αιφνιδίασαν τους πάντες. Με πρώτους βεβαίως εκείνους οι οποίοι διαθέτουν τα θεωρητικά και οικονομοτεχνικά «εργαλεία» όχι ασφαλώς για να προβλέπουν το μέλλον – πρέπει να είναι κανείς πολύ αφελής για να πιστεύει ότι είναι εφικτό κάτι τέτοιο – αλλά για να διακρίνουν στον ορίζοντα τις απειλές.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) είναι ένας εκ των οργανισμών αυτών που «αντικειμενικά» διαθέτει τα «εργαλεία» αυτά – «αντικειμενικά» στο μέτρο που συγκεντρώνει πολλά σπουδαγμένα και ευφυή μυαλά. Αν όμως ισχύει η ρήση ότι «τα εργαλεία κάνουν το μάστορα» και το ΔΝΤ διαθέτει μια πλούσια εργαλειοθήκη, αβίαστα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι δεν είναι καλός μάστορας. Δεν πιάνει το χέρι του, πώς το λένε. Διότι δεν δικαιολογούνται διαφορετικά τόσες αποτυχίες που έχει το Ταμείο σε ό,τι αφορά τη διάγνωση των απειλών για την παγκόσμια οικονομία.
Εδώ δεν προέβλεψε το σκάσιμο της φούσκας της αμερικανικής subprime market και εν γένει τις συνέπειες της υπερχρέωσης ιδιωτών και κρατών, θα προέβλεπε, ας πούμε, την αδυναμία της ευρωζώνης να αποκτήσει επιτέλους έναν σταθερό αναπτυξιακό βηματισμό το 2014; Και όμως, ίσως επειδή δεν σκέπτεται τόσο πολιτικά όσο θα έπρεπε ώστε να διαβλέψει τους κινδύνους που εγκυμονούν οι ιδεολογικοοικονομικές εμμονές του Βερολίνου και η παρελκυστική πολιτική της Ανγκελα Μέρκελ, το Ταμείο δεν εξαίρεσε την ευρωζώνη από τις άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες, για τις οποίες πέρυσι τέτοιες ημέρες είχε προβλέψει ότι το 2014 θα φέρει επιτάχυνση των αναπτυξιακών ρυθμών τους.


Το δράμα της ευρωζώνης

Σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, το ΔΝΤ έπεσε μέσα. Η χρονιά που φεύγει ήταν μια χρονιά επιτάχυνσης της ανάπτυξης. Αλλά σε ό,τι αφορά την ευρωζώνη, παρά το ότι αυτή εξακολουθεί να διατηρεί κάποιους αναιμικούς και ασταθείς ρυθμούς ανάπτυξης, το Ταμείο απέτυχε. Και η αποτυχία του εντοπίζεται κυρίως στην περίπτωση της Γερμανίας, η οποία πασχίζει να ισορροπήσει πάνω στη γραμμή που χωρίζει την ανάπτυξη από την ύφεση – το δεύτερο τρίμηνο του έτους το γερμανικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε.
Η ελληνική οικονομία, ασφαλώς, κατέγραψε την περίοδο Ιουλίου – Σεπτεμβρίου το πρώτο αναπτυξιακό τρίμηνο έπειτα από έξι ολόκληρα χρόνια ύφεσης, κατά τα οποία το ΑΕΠ υποχώρησε κατά περίπου 25%. Να είχε στηριχθεί άραγε στην πρόβλεψη αυτή προ δωδεκαμήνου το ΔΝΤ για να αποφανθεί ότι η ευρωζώνη θα παγίωνε ασφαλέστερους ρυθμούς ανάπτυξης; Μάλλον όχι.
Το ΔΝΤ, τέλος, σε ό,τι αφορά τις ανεπτυγμένες οικονομίες, δεν κατάφερε να προβλέψει την αποτυχία των περίφημων Abenomics, του οικονομικού προγράμματος του ιάπωνα πρωθυπουργού Σίνζο Αμπε, το οποίο κατέρρευσε προ ολίγων μηνών, συμπαρασύροντας μάλιστα και την κυβέρνησή του.
Βεβαίως ο Αμπε επανεξελέγη και έχει έτσι τη δυνατότητα να επανορθώσει τραγικά λάθη του παρελθόντος, με κορυφαίο την αύξηση τον περασμένο Απρίλιο του συντελεστή ΦΠΑ από το 5% στο 8%, που βύθισε και πάλι τη χώρα στην ύφεση και στον αποπληθωρισμό. Διότι για τους ιάπωνες καταναλωτές δεν υπάρχει προϊόν με ανελαστική ζήτηση. Ακριβαίνει κάτι; Παύει να αφορά τους Ιάπωνες.
Θα έλεγε κανείς ότι οι Ιάπωνες συνιστούν το άκρον άωτον των (προ κρίσης) Ελλήνων, για τους οποίους η κατανάλωση του ακριβότερου προϊόντος (η επιβράβευση των αισχροκερδών δηλαδή) ισοδυναμούσε με ένδειξη κοινωνικής καταξίωσης. Η κρίση ασφαλώς άλλαξε τη συμπεριφορά αυτή, αλλά αυτό δεν το έχει αντιληφθεί το ΔΝΤ που ζητεί επιμόνως από την ελληνική κυβέρνηση αυξήσεις στον ΦΠΑ.
Το δράμα των BRICS

Είναι γεγονός πως σε ό,τι αφορά τους BRICS το Ταμείο έπεσε μέσα. Και στην Κίνα και στη Βραζιλία οι ρυθμοί ανάπτυξης επιβραδύνθηκαν αισθητά, ενώ η Ρωσία βρίσκεται στα πρόθυρα της ύφεσης. Ασφαλώς σε αυτό συνεισέφερε η καταβαράθρωση κατά 40% και πλέον της τιμής του πετρελαίου από τον περασμένο Ιούνιο, που σε συνδυασμό με τις κυρώσεις της Δύσης κατά της Μόσχας εξαιτίας της κρίσης στην Ουκρανία γονάτισε τη ρωσική οικονομία. Η αλήθεια είναι ότι οι κυρώσεις κατά της Μόσχας επέδρασαν αρνητικά και στη γερμανική οικονομία, στο μέτρο που μείωσαν κατά πολύ τις γερμανικές εξαγωγές στη Ρωσία – πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές εταίρους της Γερμανίας. Τα γεωπολιτικά γεγονότα δύσκολα προβλέπονται πάντως από τους διεθνείς αναλυτές. Ως εκ τούτου η ουκρανική κρίση κατέλαβε εξαπίνης τους πάντες, του ΔΝΤ συμπεριλαμβανομένου.

Το δράμα των πετρελαιοπαραγωγών

Το ίδιο συνέβη και με την ανάδειξη του Ισλαμικού Κράτους σε μείζονα πονοκέφαλο για τη Δύση – και ασφαλώς μείζονα απειλή για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Οι αρχικές εκτιμήσεις ότι οι τζιχαντιστές στο Ιράκ και στη Συρία θα επηρέαζαν την αγορά πετρελαίου κατά τρόπο ανάλογο που την επηρέασαν παλαιότερες κρίσεις στη Μέση Ανατολή δεν επαληθεύθηκαν.
Ετσι οι τιμές του πετρελαίου, αντί να εκτιναχθούν στα ύψη λόγω της γεωπολιτικής αστάθειας που προκαλεί στη Μέση Ανατολή το Ισλαμικό Κράτος, κατακρημνίστηκαν λόγω της κάμψης της πετρελαϊκής ζήτησης στην Κίνα, στην Ιαπωνία αλλά και στην ευρωζώνη.
Βεβαίως, όπως εύστοχα επισημαίνει ο οικονομικός ανταποκριτής του BBC Αντριου Γουόκερ, η κάμψη των τιμών του πετρελαίου όσο οδυνηρή είναι για τις οικονομίες των πετρελαιοπαραγωγών κρατών (για τη Ρωσία ειδικότερα η εξέλιξη αποβαίνει καταδικαστική) τόσο ευεργετική είναι για τις οικονομίες των εξαρτώμενων ενεργειακά κρατών – της ελληνικής φυσικά συμπεριλαμβανομένης.
Τι αλήθεια να περιμένει κανείς από το 2015; Κάτι καλύτερο από το 2014; Αυτό το προβλέπει το ΔΝΤ, που περιμένει η παγκόσμια οικονομία να αναπτυχθεί με ρυθμό 3,8%. Η πρόβλεψη αυτή όμως έγινε τον περασμένο Οκτώβριο. Τον Ιούλιο το Ταμείο προέβλεπε ανάπτυξη 4%. Στην πλέον πρόσφατη έκθεσή του το Ταμείο απεφάνθη επίσης ότι από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο η πιθανότητα να ξαναβυθιστεί στην ύφεση η ευρωζώνη διπλασιάστηκε. Ας ελπίσουμε ότι οι ερευνητές της κυρίας Λαγκάρντ θα πέσουν (και πάλι) έξω. Και ότι, αν τα δράματα είναι αναπόφευκτα, θα αποφύγουμε τουλάχιστον τις ολοκληρωτικές καταστροφές.

HeliosPlus

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk