Οι εικόνες που κοσμούν το σημερινό άρθρο μας είναι από μόνες τους ένα επίτευγμα: η μήτρα ήταν μέχρι πρότινος ένα όργανο κρυφό και απροσπέλαστο για το ανθρώπινο μάτι, πολύ περισσότερο δε η μήτρα ζώων όπως τα δελφίνια και οι ελέφαντες (οι εικόνες ανθρώπινων εμβρύων είναι πια πολύ κοινές). Η τεχνολογία των υπερήχων όμως, η ίδια που αποκαλύπτει το πρόσωπο του παιδιού σε ανυπόμονους υποψήφιους γονείς και διερευνά την καλή υγεία του, αξιοποιήθηκε και για τη λήψη φωτογραφιών εμβρύων αγαπημένων ζώων. Ολα αυτά έγιναν ντοκυμαντέρ για το National Geographic. Εμείς σήμερα σας δείχνουμε ξανά τις «ολοζώντανες» εικόνες όχι μόνο επειδή τέρπουν το μάτι αλλά και γιατί έφεραν στο φως απροσδόκητα ευρήματα σχετικά με την εξέλιξη των ειδών.
Από τους βατράχους στα θηλαστικά
Το μυστήριο της ανάπτυξης ενός εμβρύου έθελγε πάντοτε τους επιστήμονες, οι οποίοι μέχρι πρότινος δεν διέθεταν και πολλά μέσα για τη μελέτη της εμβρυογένεσης. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο ότι οι παρατηρήσεις οι οποίες έθεσαν τις βάσεις της σύγχρονης εμβρυολογίας έγιναν σε βατράχους και κότες, των οποίων τα αυγά επιτρέπουν την παρατήρηση. Οι βάτραχοι γενούν πολλά διαφανή αυγά τα οποία γονιμοποιούνται εκτός σώματος και έτσι μπορεί κανείς να μελετήσει την ανάπτυξη των γυρίνων. Η γονιμοποίηση στις κότες γίνεται μεν εντός σώματος αλλά η ανάπτυξη του εμβρύου γίνεται εκτός αυτού, επιτρέποντας και πάλι την εύκολη πρόσβαση των επιστημόνων για παρατήρηση και μελέτη. Μεγάλη ώθηση δέχθηκε η εμβρυολογία στα τέλη της δεκαετίας του ’70 από τα πειράματα δύο νέων επιστημόνων, της Christiane Nusslein-Volhard και του Eric Wieschaus, οι οποίοι μελέτησαν στη δροσόφιλα (μύγα του ξιδιού) τα πρώιμα στάδια της εμβρυογένεσης και εντόπισαν τα γονίδια που εμπλέκονται σε αυτά. Οπως αποδείχθηκε στη συνέχεια από πληθώρα μελετών σε ποντίκια, αντίστοιχα γονίδια παίζουν καθοριστικό ρόλο και στην εμβρυϊκή ανάπτυξη των θηλαστικών.
Στη δεκαετία του ’80 αναπτύχθηκε και η χρήση των υπερήχων για την παρακολούθηση των εμβρύων, ανθρωπίνων και όχι μόνο. Πρόκειται για μια ανώδυνη, μη επεμβατική τεχνική η οποία επιτρέπει να εντοπιστούν τα όργανα και να διαπιστωθεί αν η κύηση βαίνει ομαλά. Πρακτικώς, μια πηγή εκπομπής υπερήχων στέλνει τους υπέρηχους στη μήτρα και από την αντανάκλασή τους δημιουργείται, με τη βοήθεια υπολογιστή, η εικόνα του αναπτυσσόμενου εμβρύου. Οι υπέρηχοι χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό στα ιατρεία μικρών ζώων. Μπορεί κανείς να διαπιστώσει εγκυμοσύνη σκύλου 25 ημέρες μετά τη γονιμοποίηση (αν και το ρεκόρ είναι 12 ημέρες). Για το ντοκυμαντέρ του National Geographic χρησιμοποιήθηκε η πλέον εξελιγμένη τεχνολογία υπερήχων και οι επιστήμονες και κινηματογραφιστές έμειναν κυριολεκτικά με ανοιχτό το στόμα από τις εικόνες που κατέγραψαν.
Εικόνες και αριθμοί
Ενα έμβρυο σκύλου 40 ημερών πραγματοποιεί το χαρακτηριστικό λαχάνιασμα το οποίο είναι απαραίτητο για την επιβίωσή του όταν γεννηθεί. (Και στις 60 ημέρες, λίγο πριν από την γέννησή του, είναι ήδη εξοπλισμένο με την ιδιαίτερα αυξημένη ικανότητα της όσφρησης και της ακοής). Η περίοδος κύησης για τους ελέφαντες φτάνει τους 22 μήνες (!) και τα νεογέννητα ελεφαντάκια μπορούν να έχουν βάρος 120 κιλών. Σύμφωνα με τις εικόνες που καταγράφτηκαν, ήδη από την 18η εβδομάδα το έμβρυο αρχίζει να γυμνάζει τα πόδια και την προβοσκίδα του με αποτέλεσμα να δυναμώνει τους μύες του και να αποκτά δεξιοτεχνία. Στη συνέχεια θα αναπτύξει τα αυτιά και τα πέλματα που θα του επιτρέπουν να «πιάνει» ήχους όπως αυτοί μιας επερχόμενης καταιγίδας ή μιας αγέλης ζώων που μετακινείται σε απόσταση ως και 16 χιλιομέτρων! Η κύηση στα δελφίνια διαρκεί έναν χρόνο, αλλά από την 8η κιόλας εβδομάδα το έμβρυο του δελφινιού κολυμπάει στην «ιδιωτική πισίνα του» στο σώμα της μητέρας του. Μέχρι να ολοκληρώσει την ανάπτυξή του θα έχει αποκτήσει την ικανότητα να κολυμπάει με ταχύτητα που φτάνει τα 35 χιλιόμετρα ανά ώρα.
Οι θαυμαστές εικόνες που κατέγραψε η ομάδα του National Geographic έδωσαν δεδομένα που σχετίζονται με την εξελικτική ιστορία των δελφινιών και των ελεφάντων. Ετσι, στις 24 ημέρες το έμβρυο του δελφινιού αναπτύσσει προεξοχές που θα μπορούσαν να δώσουν πόδια, ωστόσο εκφυλίζονται κατά τη διάρκεια των δύο επόμενων εβδομάδων. Επιπροσθέτως, στις11 εβδομάδες τα πτερύγια του εμβρύου του δελφινιού αναπτύσσουν οστά τα οποία μοιάζουν με εκείνα του ανθρώπινου χεριού. Είναι άραγε τα παραπάνω αποδείξεις ότι ο πρόγονος των δελφινιών ζούσε στη στεριά; Ιδού το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν οι εξελικτικοί βιολόγοι, μαζί με ένα ακόμη: το γεγονός ότι το έμβρυο του ελέφαντα αναπτύσσει σε ηλικία 4 μηνών νεφρικούς πόρους αντίστοιχους με εκείνους ψαριών γλυκών νερών και βατράχων, υποδηλώνει άραγε ότι ο πρόγονος του μεγαλύτερου θηλαστικού της στεριάς υπήρξε υδρόβιος; Κι ακόμα η προβοσκίδα του μήπως αναπτύχθηκε αρχικά για να του δίνει τη δυνατότητα να αναπνέει ενώ βρίσκεται μέσα στο νερό; Η συνέχεια αυτού του ντοκυμαντέρ θα προκύψει από τα εργαστήρια…
