Παρεμπόριο αναβολικών (και) στα ελληνικά γυμναστήρια

ΕΝ ΑΝΑΜΟΝΗ της ιατροδικαστικής εξέτασης. Αυτός θα μπορούσε να είναι ο τίτλος της συζήτησης σχετικά με τα αίτια που προκάλεσαν τον θάνατο της αμερικανίδας ολυμπιονίκη Φλόρενς Γκρίφιθ-Τζόινερ, ο οποίος συγκλόνισε τον κόσμο του αθλητισμού και όχι μόνο. Και όσο ο ακριβής λόγος θα παραμένει άγνωστος, τόσο θα αναπτύσσεται η φιλολογία σχετικά με την επίδραση των απαγορευμένων αναβολικών ουσιών στην κατάσταση υγείας της πρόωρα χαμένης πρωταθλήτριας.

Η νεκροψία έδειξε ότι η Γκρίφιθ-Τζόινερ πέθανε την ώρα που κοιμόταν, εξήγηση την οποία πολλοί που ασχολούνται με τον κλασικό αθλητισμό χαρακτήρισαν μη πειστική. Τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής εξέτασης ­ κυρίως εκείνα που αφορούν την πιθανή ανίχνευση τοξικών ουσιών στο αίμα ­ θα χρειαστούν ημέρες ή και εβδομάδες για να δημοσιοποιηθούν. Ωστόσο, το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν η χρήση αναβολικών μπορεί να προκαλέσει ή όχι καρδιακή προσβολή, όπως ισχυρίζονται οι φίλοι αλλά και ο άνδρας της Αλ Τζόινερ, χρυσός ολυμπιονίκης στο τριπλούν το 1984 στο Λος Αντζελες.

Ο Γερμανός Βέρνερ Φράνκε, ειδικός σε θέματα ντόπινγκ, δήλωσε ότι «δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως για τον θάνατο της Γκρίφιθ-Τζόινερ ευθύνονται τα αναβολικά». Η αμερικανίδα κάτοχος του παγκοσμίου ρεκόρ στα 100 (10.49) και στα 200 μ. (21.34) από το 1988 είχε όμως υποστεί ένα ακόμη καρδιακό επεισόδιο το 1996 και είχε εισαχθεί για μία ημέρα σε νοσοκομείο. Από την άλλη πλευρά, περίπου 5.000 ενήλικοι στις Ηνωμένες Πολιτείες υφίστανται κάθε χρόνο εγκεφαλικά επεισόδια. Κανένας, είτε είναι αθλητής είτε όχι, είτε είναι ντοπαρισμένος είτε όχι, δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι θα αποφύγει ένα τόσο μοιραίο περιστατικό. Ωστόσο, η πλειονότητα των καρδιολόγων που ερωτήθηκαν σχετικά αποφάνθηκε ότι η λήψη απαγορευμένων ουσιών (αναβολικών στεροειδών ή τεστοστερόνης) οδηγεί σε πρόωρη γήρανση των αρτηριών, οι οποίες σκληραίνουν. Αυτό μπορεί να αυξήσει υπερβολικά την αρτηριακή πίεση και να προκαλέσει καρδιακά, πνευμονικά και νεφρικά προβλήματα. Ισως εκεί να κρύβεται και η απάντηση για τον θάνατο της «ταχύτερης γυναίκας όλων των εποχών».

Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΔΑ αθλήτρια Φλόρενς Γκρίφιθ -Τζόινερ ­ και μαζί η ιστορία της, τα μετάλλιά της, οι ιδιοτροπίες της ζωής της, ο θάνατός της ­ μπορεί να μην αποτελέσουν ποτέ σημαντική είδηση για τους χιλιάδες νεαρούς που ξοδεύουν τις ελεύθερες ώρες τους ­ αλλά και το χαμηλό τους μεροκάματο ή χαρτζιλίκι τους ­ στα «βαριτζίδικα» γυμναστήρια των αθηναϊκών συνοικιών κάτω από τις αφίσες του Αρνολντ Σβαρτσενέγκερ.

Δυστυχώς γι’ αυτούς, θα έπρεπε να γνωρίζουν ή να σπεύσουν να ενημερωθούν για την αμερικανίδα ολυμπιονίκη ­ ο θάνατος της οποίας στα 38 χρόνια της συγκλόνισε τη διεθνή αθλητική κοινότητα και την παγκόσμια κοινή γνώμη ­ γιατί, όπως φαίνεται, τα μετάλλια και οι επιδόσεις της, σε… κάποιο βαθμό, έγιναν με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο «χτίζεται», μέσα σε 6 με 7 μήνες, ένα υπερφυσικό «ποντίκι» σε στυλ Ποπάι. Κοινός παρονομαστής οι «ουσίες», τα «κοκτέιλ», τα «ειδικά συμπληρώματα» ­ εν τέλει όλα εκείνα τα οποία βοηθούν έναν καταξιωμένο αθλητή ή έναν απλό νεαρό να αναμετρηθεί με τις φιλοδοξίες του. Στη μία περίπτωση, ένα μετάλλιο σε μεγάλους αγώνες ή ένα ρεκόρ, το οποίο συνοδεύεται πάντα απο χρηματικά έπαθλα, από συμβόλαια χορηγιών με εταιρείες αθλητικών ειδών, με διαφημίσεις. Στην άλλη περίπτωση, ένα «χτισμένο» σώμα για εμφάνιση στην παραλία ή για «κατακτήσεις».

«Αν δεχθούμε ότι στην πρώτη περίπτωση έχουμε μια προσωπική θυσία στον βωμό του συναγωνισμού για το μετάλλιο ή για την επίδοση, στη δεύτερη περίπτωση δεν έχουμε να κάνουμε με τίποτε περισσότερο από έναν άκρατο ναρκισσισμό» υποστηρίζει ο κ. Γιώργος Σανιώτης, παλιός προπονητής της Εθνικής ομάδας της άρσης βαρών και σήμερα μέλος της διοίκησης της Ομοσπονδίας Καράτε. Ο ίδιος θεωρεί ότι «η επέκταση της χρήσης των αναβολικών ουσιών σε ευαίσθητες νεανικές ηλικίες και σε χώρους πέραν εκείνων του πρωταθλητισμού συνιστά ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο συνδέεται με αξίες και συμπεριφορές ζωής».

Με λίγα λόγια, να μην ψάχνουμε τα αναβολικά μόνο στους χώρους του υψηλού πρωταθλητισμού και των μεγάλων επιδόσεων και αυτό γιατί τα αναβολικά, κάτω από χιλιάδες ψευδεπίγραφες ονομασίες, βρίσκονται δίπλα μας, ανάμεσα στα παιδιά της διπλανής πόρτας, τα οποία δίχως ενημέρωση ρισκάρουν να μετατρέψουν τον ίδιο τους τον οργανισμό σε… «χημικό ισοζύγιο».

Ο κ. Σανιώτης, με πολύχρονη θητεία στον χώρο του αθλητισμού, είναι κατηγορηματικός στις επισημάνσεις του: «Το μεγάλο πρόβλημα σήμερα δεν βρίσκεται απλώς και μόνο στους φτασμένους πρωταθλητές. Η χρήση των αναβολικών ουσιών έχει απλωθεί σε τέτοιο βαθμό, που περιλαμβάνει και τον νεαρόκοσμο που συχνάζει στα γυμναστήρια και ασχολείται με το μπόντι μπίλντινγκ» λέει ο κ. Σανιώτης. «Δυστυχώς τα πάντα λειτουργούν ανεξέλεγκτα. Ενας νεαρός μπορεί να πάρει ακόμη και αναβολικές ουσίες και να το αγνοεί».

Κι όλα αυτά γιατί σχεδόν τα πάντα κινούνται στην «γκρίζα ζώνη» της παραοικονομίας και του παρεμπορίου. Οι συναλλαγές γίνονται στο «σκοτάδι» ­ χέρι με χέρι ­ δίχως παραστατικά, δίχως πολλές κουβέντες, δίχως περιττές εξηγήσεις για τα συστατικά και το περιεχόμενο του προσφερομένου προϊόντος με τις «μαγικές ιδιότητες». Αλλωστε αυτός που θα προωθήσει το συγκεκριμένο προϊόν ­ το χάπι, την ένεση, τη σκόνη ­ δεν θα είναι ποτέ ένας πλασιέ με γραβάτα και με κοστούμι, αλλά ο «κολλητός», ο «παλιός» της παρέας ή ακόμη χειρότερα, σε αρκετές περιπτώσεις, ο ίδιος ο γυμναστής.

Ο κ. Κώστας Γεωργακόπουλος έχει μια διπλή ιδιότητα ­ παλιός πρωταθλητής της δισκοβολίας, ο οποίος σήμερα ασχολείται επαγγελματικά με τον έλεγχο ντόπινγκ στο οργανωμένο εργαστήριο του Ολυμπιακού Αθλητικού Κέντρου Αθηνών ­, η οποία και του επιτρέπει να είναι κυνικός: «Αν ο άλλος είναι πρωταθλητής και στα 25 χρόνια του αποφασίσει να βάλει στη ζωή του τα αναβολικά, δεν παύει να είναι κακό, αλλά είναι δική του προσωπική επιλογή και ας αντιμετωπίσει όλες τις συνέπειες της πράξης του. Το πρόβλημα είναι εντελώς διαφορετικό για ένα νεαρό παιδί, το οποίο δίχως επαρκή πληροφόρηση καταφεύγει σε αυτές τις ουσίες προκειμένου να φτιάξει γρήρορα και χωρίς μεγάλο κόπο ένα σώμα ανάλογο εκείνων που έχει δει και θαυμάσει στα περιοδικά ή στην τηλεόραση».

Ο παλιός πρωταθλητής υποστηρίζει ότι το φαινόμενο της ευρείας χρήσης τέτοιων αναβολικών ουσιών και πέρα από τον χώρο του πρωταθλητισμού συνδέεται άρρηκτα με δύο πράγματα: Το πρώτο έχει να κάνει με το γεγονός ότι η εισαγωγή, η εμπορία και η διάθεσή τους γίνεται από ένα ανεξέλεγκτο κύκλωμα παραοικονομίας και το δεύτερο με την έλλειψη επαρκούς πληροφόρησης γύρω από τις παρενέργειες και τις συνέπειες της χρήσης τους έξω από τα γήπεδα και τα προπονητήρια.

Αλλά αν το θέμα της ενημέρωσης μπορεί μέσα από μια συστηματική προσπάθεια της πολιτείας και των φορέων του αθλητισμού να αντιμετωπισθεί, το «χτύπημα» του κυκλώματος της παραοικονομίας των αναβολικών ουσιών και των υποκατάστατών τους είναι μία πολύ δύσκολη υπόθεση, γιατί στηρίζεται πάνω στην άγνοια και σε τζίρους εκατοντάδων εκατομμυρίων τον χρόνο. Επίσημα στοιχεία, όπως είναι φυσικό, δεν υπάρχουν παρά μόνο εκτιμήσεις βασισμένες σε προσωπικές εμπειρίες. Ετσι κι αλλιώς κανείς δεν εμφανίζεται με το όνομά του ή τη φίρμα του, ακόμη κι αν τα προϊόντα που προωθεί ­ όσα εξ αυτών είναι τυποποιημένα ­ έχουν και όνομα και φίρμα. Ο «άγνωστος», για το ευρύ κοινό, εισαγωγέας χρησιμοποιεί για τις ανάγκες της δουλειάς του «βαποράκια», τα οποία έναντι προμήθειας αναλαμβάνουν να αξιοποιήσουν τις διασυνδέσεις τους στον αθλητικό χώρο ή στα γυμναστήρια της γειτονιάς και να προωθήσουν το «εμπόρευμα».

Σε αυτή την αγορά λοιπόν, που λειτουργεί με τους δικούς της όρους, πωλούνται τα πάντα, από καθαρά αναβολικές ουσίες ­ το Ντέκα – Τουραμπολίν και το Τεστοβιρόν ­, συνθετικές ορμόνες, εξωτικά αγριοβότανα και ρίζες, με ή χωρίς χημική επεξεργασία, αλλά και ακριβές «μαϊμούδες», δηλαδή σκέτο αλεύρι πασπαλισμένο με χρωστική ουσία. Η εφευρετικότητα του παραοικονομικού κυκλώματος δεν έχει τέλος: Μπορεί με την ίδια άνεση να προωθήσει από ένα απλό «ματζούνι» ως το πιο επικίνδυνο συνθετικό στεροειδές για την υγεία του «αθλητή» – καταναλωτή. Κι αν ο πρωταθλητής έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τι χρειάζεται για να βελτιώσει, πέρα από την επίπονη και συστηματική προπόνηση, τις επιδόσεις του, ο «φουσκωτός» της συνοικιακής καφετέριας αρκείται στις διαβεβαιώσεις του προμηθευτή του για την «υγιεινή» του προϊόντος. Ετσι, ευκολότερα μπορούν να καταναλωθούν χημικές ουσίες άγνωστων και επικίνδυνων συστατικών αλλά ακόμη και η παμπάλαιη, για του μυημένους, «πίσσα», η οποία προέρχεται από τη «μαύρη πέτρα του Καυκάσου». Κατά καιρούς την παράσταση «κλέβουν» προϊόντα τα οποία, όπως υποστηρίζουν τα «βαποράκια», «μιμούνται» τη δράση των στεροειδών, όπως εκείνο που προέρχεται από επεξεργασία του φυτού «πάφια πανικουλάτα» που ευδοκιμεί στις ερήμους του Μεξικού.

Αλλά, ας περάσουμε στον αναγκαίο τιμοκατάλογο της ιδιότυπης αθλητικής ­ και όχι μόνο ­ αγοράς. Μια ένεση αυξητικής ορμόνης ­ η οποία βοηθά στην απόκτηση μυϊκής μάζας και στην ουσία δεν μπορεί να ανιχνευθεί στον έλεγχο του ντόπινγκ ­ στοιχίζει γύρω στις 200.000 δραχμές, ενώ ένα πρόγραμμα «κοκτέιλ» (συμπεριλαμβάνει απαγορευμένες και μη ουσίες, ασχέτως ονομασίας και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών) έχει κόστος από 200.000 ως 4 εκατ. δραχμές τον μήνα.

«Οι μεγάλες επιδόσεις, πέρα από την επίπονη και συστηματική προπόνηση των πρωταθλητών, έχουν άμεση σχέση με τη χρήση ­ υπερχρήση και κατάχρηση ­ αναβολικών ουσιών» δηλώνει ο κ. Γιώργος Ροντογιάννης, πρώην αθλητής του δεκάθλου και σήμερα αθλητίατρος – καρδιολόγος στο Εθνικό Κέντρο Αθλητικών Ερευνών. Πέρα από τα γνωστά αναβολικά, οι μοντέρνες ουσίες που κυκλοφορούν ευρέως στο διεθνές αθλητικό στερέωμα είναι κυρίως ορμόνες (αυξητικές) και ερυθροποιητίνη.

«Η αυξητική ορμόνη», λέει ο κ. Ροντογιάννης, «δρα αναβολικά και δεν ανιχνεύεται εύκολα στο αντιντόπιγκ, ενώ η ερυθροποιητίνη είναι μία ορμόνη που η λήψη της σε τεράστιες ποσότητες έχει συνέπειες για την υγεία και οδηγεί ακόμη και σε αιφνίδιους θανάτους». Πρόσφατα, όπως λέει ο ίδιος, οι θάνατοι αρκετών πρωταθλητών της ποδηλασίας στις Κάτω Χώρες αποδόθηκαν στην υπερβολική λήψη ερυθροποιητίνης. Αλλά από την προσοχή του κυρίου Ροντογιάννη δεν ξεφεύγει και μια άλλη κατηγορία επικίνδυνων ουσιών, εκείνες των ψυχοδιεγερτικών, κυριότερος εκπρόσωπος των οποίων είναι η κοκαΐνη, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στον «μαγικό κόσμο» του ΝΒΑ.


Στον στίβο του θανάτου

Η ΤΑΧΥΤΕΡΗ αθλήτρια στην ιστορία του αθλητισμού, η Αμερικανίδα Φλόρενς Γκρίφιθ-Τζόινερ, έφυγε την προηγούμενη εβδομάδα απ’ αυτόν τον επίγειο κόσμο «τόσο γρήγορα όπως όταν έτρεχε», σύμφωνα με το… μακάβριο συμπέρασμα πολλών. Αμέσως άρχισαν οι συζητήσεις και οι υπόνοιες. Δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις για τις παρενέργειες που επέφερε η πιθανή χρήση αναβολικών στην υγεία της κατόχου των παγκοσμίων ρεκόρ στα 100 και στα 200 μ. Υπάρχουν όμως στο παρελθόν περιπτώσεις, θανατηφόρες και μη, που μιλούν από μόνες τους για την καταστρεπτική επίδραση αυτών των ουσιών στον οργανισμό και στην υγεία των αθλητών. Λίγες μόνο ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου της Γκρίφιθ-Τζόινερ, ο Τόμπγιορν Πέτερσον, ένας από τους πιο έγκυρους σουηδούς δημοσιογράφους, αναφέρθηκε στους θανάτους δύο συμπατριωτών του, των δισκοβόλων Γκόραν Σβένσον και Στέφαν Φέρνχολμ, που πέθαναν σε ηλικία 36 και 37 ετών αντίστοιχα. «Και οι δύο είχαν καταφύγει σε συστηματική χρήση χαπιών. Ο εθισμός τους αποδείχθηκε τόσο μοιραίος, ώστε τελικά τους αφαίρεσε τη ζωή».

Αναμφίβολα ο θάνατος της πρώην δυτικογερμανίδας πρωταθλήτριας Μπίργκιτ Ντρέσελ διεκδικεί τον τίτλο του τραγικότερου περιστατικού από χρήση απαγορευμένων ουσιών. Η 26χρονη επταθλήτρια πέθανε στις 10 Απριλίου του 1987, στην Ουρολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Μάιντς, από τοξικό αλλεργικό σοκ στο αίμα. Ο λόγος; Η χρόνια και συστηματική χρήση χημικών ουσιών για την πλασματική ανάπτυξη κυττάρων, ιστών και μυών, όπως έδειξε το δικαστικό πόρισμα που είδε το φως της δημοσιότητος λίγους μήνες αργότερα μέσα από τις σελίδες του γερμανικού εβδομαδιαίου περιοδικού «Der Spiegel».

Η Ντρέσελ είχε αγωνισθεί για τελευταία φορά στις 4 Φεβρουαρίου του 1987 σε μια επίδειξη επτάθλου στο Οκλαντ της Νέας Ζηλανδίας, όπου οι αθλήτριες έπρεπε να ολοκληρώσουν τις προσπάθειές τους και στα επτά αγωνίσματα σε διάστημα μίας ώρας. Είκοσι ημέρες αργότερα, η άτυχη αθλήτρια επισκέφθηκε τον γιατρό που την «κούραρε», τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ Αρμιν Κλούμπνερ. Ο Κλούμπνερ, ιατρικός σύμβουλος του 70% των αθλητών των εθνικών ομάδων της πρώην Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, βρήκε την ιατρική της κατάσταση άψογη. Της συνέστησε μάλιστα ένα καινούργιο μείγμα ενδυναμωτικών ουσιών παράλληλα με τα 101 χάπια, κάψουλες, σιρόπια και ενέσεις που ήδη λάμβανε. Αυτό έδωσε τη χαριστική βολή στον ήδη εξαντλημένο οργανισμό της.