Η απογείωση της αμερικανικής οικονομίας δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Ετοιμάστηκε την προηγούμενη δεκαετία και συνεχίζεται, μετά από ένα μικρό διάλειμμα το 1990-91, στη δεκαετία που διανύουμε. Τα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με τις προβλέψεις όλων των διεθνών οργανισμών και των ειδικών αναλυτών, η άνοδός της θα συνεχισθεί. Στην εικοσαετία του 1979-98, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του εθνικού προϊόντος των Ηνωμένων Πολιτειών εκτιμάται ότι θα έχει διαμορφωθεί στο 2,3%. Η Ευρώπη ακολουθεί με 2,1% και η Ιαπωνία προηγείται με 2,75%.
Τα δύο επόμενα χρόνια, αν και με μικρότερους ρυθμούς, οι τρεις αυτές παγκόσμιες οικονομικές μονάδες θα πλησιάσουν ακόμη περισσότερο μεταξύ τους. Το απαιτεί η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης. Οι δρόμοι όμως που ακολουθούν είναι εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους. Οπως και το τίμημα που πληρώνουν οι πληθυσμοί των αντίστοιχων χωρών. Οι καλές επιδόσεις της αμερικανικής οικονομίας έφεραν μεγαλύτερη κοινωνική ανισότητα και επαγγελματική ανασφάλεια. Το μάζεμα των ευρωπαϊκών οικονομιών δημιούργησε ατελείωτες ουρές ανέργων και οδηγεί στην αμφισβήτηση του κράτους πρόνοιας που με τόσες δυσκολίες οικοδομήθηκε από τις αρχές του αιώνα. Η Ιαπωνία αγωνιά όχι μόνο γιατί χάνει τον «αέρα» των επί πολλά έτη εξαιρετικών επιδόσεων αλλά και γιατί είναι ανέτοιμη να ενσωματώσει, για δεύτερη φορά στην ιστορία της, τους κανόνες του δυτικού πολιτισμού.
Η αναταραχή και η αμφιβολία, από την εποχή της γενικευμένης οικονομικής κρίσης και όσων έγιναν για την αντιμετώπισή της, δηλαδή ως σήμερα, εκδηλώνονται απότομα, σχεδόν βίαια, στο πιο κακοτράχαλο για τους πολλούς, εύφορο μόνο για λίγους, χωράφι του παγκόσμιου οικονομικού χωριού μας: στην αγορά των διεθνών νομισμάτων. Στη σκηνή αυτή, από το 1972 και σταθερά ως σήμερα, ο πρώτος ρόλος ανήκει, σχεδόν αξιωματικά, στο πράσινο αμερικανικό νόμισμα· στο δολάριο.
Κανείς δεν τολμά εύκολα να προγνώσει την επόμενη κίνηση του δολαρίου. Πριν από λίγες μόλις εβδομάδες, οι περισσότεροι αναλυτές των αγορών αυτών, με κάποιες επιφυλάξεις πάντοτε, έβλεπαν το δολάριο να κινείται, ανοδικά μεν, αλλά με αργούς ρυθμούς. Η διάψευση που τους προκάλεσε η ξαφνική και ευμεγέθης άνοδός του στα μέσα της εβδομάδας τους έκανε ακόμη πιο προσεκτικούς.
Η αξία των εξηγήσεων που δίνονται μετά από παρόμοιες εκπλήξεις είναι, όπως συνήθως, εξαιρετικά επικαιρική. Ο Αλαν Γκρίνσπαν, ο πανίσχυρος διοικητής της κεντρικής τράπεζας, σε μια από τις συχνές ανακρίσεις του στα κοινοβουλευτικά όργανα των ΗΠΑ, εμφανίστηκε αισιόδοξος. Ακόμη και όταν δέχθηκε την πιθανότητα μιας μικρής αναθέρμανσης των πληθωριστικών πιέσεων, το δολάριο ενισχύεται.
Το μέγεθος της ανόδου εξηγείται όμως και από το γεγονός ότι δεν υπήρχε κανείς για να την εμποδίσει. Το άλλο μεγάλο νόμισμα, το γερμανικό μάρκο, τις τελευταίες αρκετές εβδομάδες, δείχνει να μην ενοχλείται από την αδυναμία που εμφανίζει. Το ιαπωνικό γεν, μπλεγμένο στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η μεγάλη δύναμη της Απω Ανατολής, δεν έχει δύναμη αντίστασης. Ετσι βρέθηκε το δολάριο σε ύψος ρεκόρ τους τελευταίους 46 μήνες έναντι του γεν και τους 31 μήνες έναντι του μάρκου.
Εδώ και καιρό οι Ιάπωνες, αντιμέτωποι με τα προβλήματα της ύφεσης και της καταβαράθρωσης των τιμών, δεν είχαν καμία αντίρρηση για ένα αδυνάτισμα του νομίσματός τους. Οι Γερμανοί, από την πλευρά τους, με την ανεργία να φθάνει σε επίπεδα που ξυπνούν τον φόβο που προκαλεί η ιστορική μνήμη, με το κράτος να προσπαθεί να μαζέψει μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια μάρκα περισσότερους φόρους για να μη βρεθεί εκτός Μάαστριχτ η άρχουσα ευρωπαϊκή οικονομία, δεν ενοχλούνται από την ενίσχυση του δολαρίου.
Εχει, κατά κάποιον τρόπο, γίνει μέρος της παράδοσης: η περιοδική συνάντηση των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων (η ομάδα των 7 και η μεγαλύτερη των 10 πλουσιοτέρων) προαναγγέλλεται από μια νομισματική αναταραχή. Το 1997 προσθέτει όμως ένα νέο στοιχείο. Τώρα όπου η νομισματική ένωση και η καθιέρωση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος φαίνονται πιθανότερες, πρέπει να απαντηθεί ένα κρίσιμο ερώτημα: Ποια θα είναι η ισοτιμία δολαρίου και εύρου; Αν το εύρο ξεκινήσει από μια πολύ υψηλή ισοτιμία, οι εξαιρετικά κερδοσκοπικές διεθνείς αγορές δεν θα αργήσουν να δοκιμάσουν την ικανότητα, την επιμονή και την αντοχή των μελών του αρχικού πυρήνα. Με κάθε μέσο θα επιδιώξουν να κερδίσουν. Οσο το δολάριο θα παραμένει «ελεύθερο στον άνεμο» τόσο πιο επικίνδυνα θα είναι τα πράγματα για τους Ευρωπαίους που οφείλουν να αποδείξουν ότι το νέο νόμισμά τους είναι σταθερό και ασφαλές.
Το επεισόδιο της εβδομάδας αυτής δεν είχε άμεση συνέχεια. Οι καλές όμως αποδόσεις που προσδοκώνται στην αμερικανική αγορά ομολόγων και η διατήρηση της ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας θα στηρίξουν και τους επόμενους μήνες το πράσινο νόμισμα. Αν και πολλοί είναι εκείνοι που βλέπουν ότι η ανοδική περίοδος δεν θα ξεπεράσει τον ορίζοντα του πρώτου εξαμήνου. Εκτός αν στη δεύτερη θητεία του αμερικανού προέδρου αποδειχθεί ευκολότερη η συνεργασία με το εχθρικό Κογκρέσο, βρεθεί λύση στο δύσκολο πρόβλημα της κοινωνικής ασφάλισης, μειωθεί περαιτέρω το δημόσιο έλλειμμα και, παράλληλα, κερδίσει η Αμερική πραγματικούς «πόντους» στην παγκόσμια μάχη για ολοένα καλύτερη παραγωγικότητα των οικονομικών της δυνάμεων.
ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ Δ 12-13: Ο καπιταλισμός – καζίνο και τι αλλαγές φέρνει στην τσέπη μας η άνοδος του δολαρίου.
