Στη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, οι ΗΠΑ από χώρα υποδοχής μεταναστών μετατρέπονται σε χώρα αποστολής. Το 2025 περισσότεροι πολίτες των ΗΠΑ μετανάστευσαν στο εξωτερικό από ό,τι ξένοι μετανάστες ήρθαν στις ΗΠΑ. Τελευταία φορά που είχε συμβεί κάτι παρόμοιο ήταν το 1935 εν μέσω της Μεγάλης Ύφεσης. Το φαινόμενο έχει ονομαστεί «Donald Dash», δηλαδή σε ελεύθερη μετάφραση «τρέχω μακριά από τον Ντόναλντ».
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Brookings, οι ΗΠΑ απώλεσαν περίπου 150.000 ανθρώπους το 2025 και ο αριθμός μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερος, καθώς η φυγή δεν είναι εύκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια. Το 2025 μετανάστευσαν περίπου 2,7 εκατομμύρια άνθρωποι προς τις ΗΠΑ έναντι 6 εκατομμυρίων το 2023. Από την άλλη, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ 2,2 εκατομμύρια Αμερικανοί πήραν τον δρόμο της φυγής. Αν προσθέσουμε και τους 675.000 απελαθέντες προκύπτει το αρνητικό ισοζύγιο.
Οι λόγοι είναι βεβαίως πολλοί και δεν περιορίζονται στην ιδεολογική απαρέσκεια προς τις αυταρχικές κυβερνητικές πολιτικές. Ήδη από την περίοδο της πανδημίας του κορονοϊού COVID-19 η καθιέρωση της εργασίας από μακριά οδήγησε στη νέα τάση των ψηφιακών νομάδων, από κοινού με τις πολιτικές εξευγενισμού των αστικών κέντρων για προσέλκυση πλούσιων μεταναστών. Η δυνατότητα να έχει κανείς τον υψηλό μισθό μιας αμερικανικής εταιρείας και να διαβιεί σε έναν εξωτικό ή γραφικό προορισμό με πολύ φτηνότερη διαβίωση είναι σίγουρα ελκυστική.
Το προφίλ όσων εγκαταλείπουν τις ΗΠΑ
Παρατηρείται, όμως, μια συνολικότερη τάση φυγής από τις ΗΠΑ του Τραμπ. Φοιτητές που προτιμούν να σπουδάσουν στην Ευρώπη και σε άλλες χώρες, μεταξύ άλλων επειδή δεν μπορούν να πληρώσουν τα ακριβά δίδακτρα. Άνθρωποι που εξασφαλίζουν ξένο διαβατήριο για να αποφύγουν τη φορολογία. Πανεπιστημιακοί που προτιμούν να παράσχουν το διδακτικό και ερευνητικό έργο τους μακριά από την ατμόσφαιρα του τραμπισμού. Μετανάστες, κυρίως Μεξικανοί, που επιστρέφουν στη χώρα τους εν όψει του κλίματος αβεβαιότητας που επικρατεί στις ΗΠΑ.
Συνταξιούχοι που προτιμούν να περάσουν τας δυσμάς του βίου ως ημιμόνιμοι παραθεριστές στην Καραϊβική. Ηλικιωμένοι που στέλνονται από τις οικογένειές τους στα φτηνότερα γηροκομεία του Μεξικού. Λάτρεις της Ευρώπης που επιθυμούν να περάσουν τη δεύτερη τετραετία Τραμπ στα σοκάκια της Λισαβόνας, στα κανάλια του Άμστερνταμ ή του Δουβλίνου. Άνθρωποι με διπλή υπηκοότητα ΗΠΑ και Καναδά που επί Τραμπ προτιμούν τον βόρειο γείτονα ως τόπο διαμονής.
Γυναίκες που επιθυμούν να αποφύγουν τη νέα αρρενωπή τοξικότητα και βοηθούνται από την εταιρεία μετεγκατάστασης «SheHitRefresh» (o τίτλος παραπέμπει στην πράξη του να πατήσεις την ένδειξη της ανανέωσης σελίδας στην οθόνη του υπολογιστή, αλλά μεταφορικά σημαίνει την επιθυμία ψυχολογικής ανανέωσης). Διαζευγμένες και διαζευγμένοι που βρίσκουν την ευκαιρία για ένα νέο ξεκίνημα αλλού. Γονείς που θέλουν τα παιδιά τους να ζήσουν μακριά από την κουλτούρα οπλοκατοχής που οδηγεί μέχρι και σε πυροβολισμούς στα σχολεία.
Ποιες χώρες επιλέγουν;
Μεταξύ των τόπων που επιλέγουν όσοι φεύγουν από τις ΗΠΑ είναι ψηλά οι αγγλόφωνες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Ιρλανδία και η Νέα Ζηλανδία, αλλά και χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, ενώ ορισμένοι αναζητούν, όπως η Αντζελίνα Τζολί, τη νέα ζωή τους στη Νοτιανατολική Ασία.
Πού οφείλεται το φαινόμενο
Είναι βεβαίως αλήθεια αφενός ότι το φαινόμενο οφείλεται μερικώς στη συνειδητή και εντατική προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να μειώσει τη μετανάστευση, προβαίνοντας μάλιστα σε μαζικές απελάσεις παράτυπων μεταναστών και, αφετέρου, ότι ο αμερικανικός νομαδισμός καθίσταται εν μέρει εφικτός χάρη στο υψηλό βιοτικό επίπεδο των Αμερικανών, ιδίως στους υψηλούς μισθούς που προσφέρουν συγκεκριμένες εταιρίες, όπως στον ψηφιακό τομέα, καθώς επίσης και στη νοοτροπία διαρκούς κινητικότητας που προσιδιάζει γενικά στην αμερικανική κουλτούρα.
Ωστόσο, όπως παρατηρούν οι Drew Hinshaw και Joe Parkinson στη The Wall Street Journal, το σημαντικό είναι ότι δεν μετακινούνται στο εξωτερικό μόνο μέλη της ελίτ με παχυλούς μισθούς και γενναίες αποταμιεύσεις, λ.χ. εργαζόμενοι στη Σίλικον Βάλεϊ, ή μόνο οι ριψοκίνδυνοι τυχοδιώκτες, αλλά επίσης άνθρωποι από τα μεσαία στρώματα.
Επίσης, όχι μόνο νέοι που πειραματίζονται ή ηλικιωμένοι στη σύνταξη, αλλά κατ’ εξοχήν και μεσόκοποι, οικογένειες με μικρά παιδιά, που θέλουν να αποφύγουν την εγκληματικότητα, το υψηλό κόστος διαβίωσης, το καθεστώς αβεβαιότητας από τις τραμπικές παλινωδίες.
Πλήγμα στο γόητρο της αμερικανικής αυτο-εικόνας
Αν και ένα μέρος του φαινομένου είναι απολύτως επιθυμητό από την κυβέρνηση Τραμπ, σταδιακά προκύπτει ένα πολιτισμικό πρόβλημα, καθώς πλήττεται η αυτοκατανόηση των ΗΠΑ ως της χώρας του αμερικανικού ονείρου, όπου όλοι θέλουν να μεταναστεύσουν.
Καθώς μάλιστα ένα μεγάλο μέρος των Αμερικανών κατευθύνονται σε ευρωπαϊκές χώρες, είναι σαν η Ευρωπαϊκή Ένωση να παίρνει μια άτυπη ρεβάνς για την υποτίμηση του γηράσκοντος πολιτισμού της από την τραμπική ρητορική. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπαθούν συνειδητά να προσελκύσουν Αμερικανούς, παρέχοντας φορολογικές διευκολύνσεις και χαλάρωση στους κανονισμούς βίζας.
Ενώ οι ΗΠΑ χάνουν ένα μέρος από το ταλέντο τους, κατά ένα αναπάντεχο «ροκέ» με τη Γηραιά Ήπειρο, η προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να προσελκύσει επενδυτές μέσω χορήγησης πράσινης κάρτας με οικονομικά κριτήρια δεν αποδίδει τους επιθυμητούς καρπούς.
Μαζί με την αποδόμηση διεθνών θεσμών που προωθούν την αμερικανική ήπια ισχύ, που έλαβε χώρα το 2025, υπάρχει πλήγμα στο γόητρο της αμερικανικής αυτο-εικόνας, ακόμη κι αν ένα μέρος του «Donald Dash» φαινομένου καθίσταται δυνατό χάρη στο πλεόνασμα πλούτου και ταλέντου των Αμερικανών.
