ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ
Ενα μεγάλο μέρος του κοινού που γνώρισε τον Γούντι Αλεν τα τελευταία 20 χρόνια πιθανόν να μη γνωρίζει ότι ο κορυφαίος κωμικός ξεκίνησε στον χώρο της κωμωδίας αρκετά διαφορετικά. Κάποτε ο Αλεν γύριζε ταινίες που φλέρταραν με την ξέφρενη «σκρούμπολ» κωμωδία, σουρεαλιστικές, σχεδόν ανεξέλεγκτες και πάντοτε ξεκαρδιστικές. Διόλου παράξενο άλλωστε που ένας από τους μεγαλύτερους εμπνευστές και «δασκάλους» του γεννημένου στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης την 1η Δεκεμβρίου 1935 κωμικού ήταν ο Γκράουτσο Μαρξ, η ηγετική φυσιογνωμία των αδελφών Μαρξ. Ο Ερνστ Λιούμπιτς επίσης. «Οταν ήμουν πιτσιρικάς ευχαριστιόμουν πάντα τις ξύπνιες κωμωδίες» έχει πει. «Ολοι οι φίλοι μου επηρεάζονταν από τα γουέστερν, τα γκανγκστερικά, τις επικές περιπέτειες. Εγώ χαιρόμουν να βλέπω κωμωδίες από καλή “στόφα”. Φυσιολογικοί άνθρωποι σε ιδιόρρυθμες καταστάσεις. Αυτό ήταν το γούστο μου».
Πάνω σε αυτόν τον δρόμο χάραξε την πορεία του στην κωμωδία, ξεκινώντας από τη συγγραφή (σεναρίων, διηγημάτων – έχει γράψει αρκετές συλλογές – ή και άρθρων για λογαριασμό έγκριτων περιοδικών, όπως π.χ. το «Playboy») και περνώντας στα τέλη της δεκαετίας του ’60 στον κινηματογράφο, πίσω αλλά και μπροστά από τον φακό: «Πάρε τα λεφτά και τρέχα», «Μπανάνες», «Ειρηνοποιός»,«Υπναράς», «Τα πάντα γύρω από το σεξ». Ταινίες καθαρά κωμικές.
Λίγο μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ωστόσο κάτι άλλαξε. Ο Γούντι Αλεν άλλαξε. Χωρίς βεβαίως να εγκαταλείψει το χιούμορ (παρά σε ελάχιστες περιπτώσεις) ξεπέρασε το ξέφρενο «σκρούμπολ» ύφος του μέσα από ταινίες που του έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξει τις ανησυχίες του – τη σχέση του με το αντίθετο φύλο, τη σχέση του με το ίδιο το σινεμά αλλά και με το έργο αγαπημένων του δημιουργών, όπως ο Φεντερίκο Φελίνι και ο Ινγκμαρ Μπέργκμαν, τη λατρεμένη πόλη του, τη Νέα Υόρκη, τις εβραϊκές ρίζες του κ.ά. – με έναν πιο εγκεφαλικό και πνευματώδη τρόπο. Αφετηρία αυτής της «νέας περιόδου» ήταν ο «Νευρικός εραστής» (Οσκαρ σεναρίου και σκηνοθεσίας), για να ακολουθήσουν ταινίες όπως οι «Εσωτερικές σχέσεις», «Μανχάταν», «Ζέλιγκ», «Το κόκκινο ρόδο του Καΐρου», «Μέρες ραδιοφώνου», «Η Χάνα και οι αδελφές της» (Οσκαρ σεναρίου)· αργότερα οι «Απιστίες και αμαρτίες», τα «Παντρεμένα ζευγάρια», οι «Μυστηριώδεις φόνοι στο Μανχάταν».
Ακόμη και οι τελευταίες ταινίες του, χωρίς να είναι απαραιτήτως απρόβλεπτες, δεν δηλώνουν (όσο και αν πολλοί το υποστηρίζουν) ότι ο Γούντι Αλεν έχει κουραστεί ή ότι επαναλαμβάνεται: στην «Ακαταμάχητη Αφροδίτη» υπό την ομπρέλα του χιούμορ κυριαρχεί έντονα το στοιχείο της αρχαίας τραγωδίας, το «Ολοι λένε σ’ αγαπώ» είναι ένα ξεκάθαρο μιούζικαλ (όπου τραγουδά ο ίδιος ο Αλεν), οι «Συμφωνίες και ασυμφωνίες» είναι ένας μικρός φόρος τιμής στην πολυαγαπημένη του τζαζ (σημειωτέον, παίζει ο ίδιος κλαρινέτο) και η «Κατάρα του Πράσινου Σκορπιού», η τελευταία ως σήμερα δημιουργία του που είδαμε στην Ελλάδα, είναι μια ρετρό αστυνομική κωμωδία με φόντο τη Νέα Υόρκη του ’40 και τον Αλεν με «look» Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ! Ακολούθησε το «Hollywood ending», καυστικό σχόλιο του κωμικού πάνω στην παρανοϊκή λειτουργία του συστήματος Χόλιγουντ.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι ο Τζέρι Λούις, ο Χονδρός και ο Λιγνός, ακόμη και τα είδωλά του, οι αδελφοί Μαρξ, γύριζαν την ίδια ταινία. Δεν θέλησε κάτι τέτοιο να συμβεί και με αυτόν, προτιμά να ωριμάζει διαρκώς φτιάχνοντας διαφορετικά πράγματα. Το αστείο μάλιστα είναι ότι την πραγματική εκτίμηση των κριτικών την κέρδισε όταν εγκατέλειψε την «ασφαλή», όπως την έχει αποκαλέσει, κωμωδία. «Ασφαλή διότι το αμερικανικό κοινό θέλει να αναγνωρίζει αυτό για το οποίο πληρώνει» έχει πει. «Αν το πας λίγο δεξιά, λίγο αριστερά απ’ αυτό που πιστεύει ότι θα δει, τότε δεν νιώθει άνετα».
Ισως γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια ο Γούντι Αλεν έχει αποφασίσει να αλλάξει πρόσωπο. Οι ταινίες του ίσα που έβρισκαν ως τώρα διανομή στις ΗΠΑ και αν δεν υπήρχε η δίοδος προς την αγορά της Ευρώπης, όπου ο Αλεν είναι λατρευτός, ο δημιουργός πιθανότατα να είχε σοβαρό πρόβλημα να δημιουργήσει. «Για κάποιον λόγο οι ταινίες μου είναι αντιεμπορικές στην Αμερική και ιδιαιτέρως εμπορικές στη Γαλλία» δήλωσε κάποτε. «Οι υπότιτλοι θα πρέπει να είναι εξαιρετικοί εκεί…». Διόλου τυχαίο λοιπόν που πριν από λίγο καιρό ο Αλεν διέκοψε τη συνεργασία του με την επί δεκαετίες προσωπική παραγωγό των ταινιών του Τζέιν Ντουμάνιαν και βρίσκεται πλέον «υπό την προστασία» του Στίβεν Σπίλμπεργκ και των στούντιο Dreamworks SKG, που συμμετέχουν οικονομικώς στην παραγωγή των ταινιών του Αλεν, εξασφαλίζοντας επίσης τη διανομή τους στην Αμερική.
