Στο πιο μακρινό ταξίδι που έχει επιχειρήσει μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα, τρεις αμερικανοί και ένας καναδός αστροναύτης αντίκρισαν περιοχές του φεγγαριού που δεν είχε ξαναδεί ανθρώπου μάτι, απαθανάτισαν μια αιθέρια έκλειψη Ηλίου από το Διάστημα και άνοιξαν τον δρόμο για τη δημιουργία της πρώτης σεληνιακής βάσης πριν προλάβει η Κίνα.
H δεκαήμερη αποστολή «Artemis II» της NASA, η πρώτη πτήση στη Σελήνη εδώ και πάνω από μισόν αιώνα, κορυφώθηκε την περασμένη εβδομάδα με ένα πέρασμα πάνω από την αθέατη πλευρά του φεγγαριού, περίπου 6.550 χιλιόμετρα από την επιφάνεια. Στη διάρκεια της εξάωρης πτήσης, η κάψουλα «Orion» έφτασε σε μέγιστη απόσταση 406.771 χιλιομέτρων από τη Γη, καταρρίπτοντας το ρεκόρ απόστασης που κατείχε από το 1970 η αποστολή «Apollo 13».
300 βαθμοί Κελσίου η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στη σεληνιακή μέρα και τη νύχτα – 14 Γήινες ημέρες διαρκεί κάθε σεληνιακή μέρα ή νύχτα.
Οι αμερικανοί αστροναύτες Ριντ Γουάιζμαν, Βίκτορ Γκλόβερ, Κριστίνα Κόουκ κι ο καναδός συνάδελφός τους Τζέρεμι Χάνσεν προσθαλασσώθηκαν χθες, Παρασκευή το βράδυ (τοπική ώρα· ξημερώματα Σαββάτου ώρα Ελλάδας), ακριβώς όπως προέβλεπε το χρονοδιάγραμμα, στα ανοικτά της Καλιφόρνιας, στον Ειρηνικό, έπειτα από δεκαήμερο ταξίδι μετ’ επιστροφής γύρω από τη Σελήνη. Το σκάφος τους, το Ωρίων, έκανε την είσοδό του την ατμόσφαιρα με ταχύτητα πάνω από 38.000 χιλιόμετρα την ώρα και τις δυνάμεις τριβής να προκαλούν θερμοκρασίες πάνω από τους 2.700° Κελσίου, προτού πάντως προσθαλασσωθεί χωρίς πρόβλημα στον Ειρηνικό, επιβραδυνόμενο από μεγάλα αλεξίπτωτα, όπως ακριβώς την εποχή του προγράμματος Apollo.
Πώς είδαμε την «dark side» του φεγγαριού;
Η πορεία που ακολούθησε το «Orion» επέτρεψε στο πλήρωμα να παρατηρήσει τμήματα της αθέατης πλευράς που δεν είχαν δει μέχρι σήμερα άνθρωποι στο ηλιακό φως. Περίπου το ένα πέμπτο της αθέατης πλευράς ήταν φωτισμένο από τον Ηλιο στη διάρκεια του κοντινού περάσματος, μεταξύ άλλων η Ανατολική Θάλασσα (Mare Orientale), ένας κρατήρας διαμέτρου 920 χιλιομέτρων, ο οποίος δημιουργήθηκε από την πρόσκρουση ενός αστεροειδούς που έλιωσε τον σεληνιακό μανδύα και άφησε ομόκεντρους κυματισμούς στην επιφάνεια.
Η μια πλευρά της Σελήνης δεν είναι ποτέ ορατή από τη Γη επειδή ο δορυφόρος μας χρειάζεται ακριβώς τον ίδιο χρόνο να συμπληρώσει μια περιστροφή γύρω από τον εαυτό του και μια περιφορά γύρω από τη Γη (αυτό δεν είναι τυχαίο: το φεγγάρι περιστρεφόταν κάποτε ταχύτερα αλλά επιβραδύνθηκε λόγω των παλιρροϊκών δυνάμεων που δέχεται από τη Γη. Ενα μέρος της κινητικής της ενέργειας χάθηκε υπό τη μορφή θερμότητας λόγω της εσωτερικής παλιρροϊκής τριβής).
Στριμωγμένοι σε μια κωνική κάψουλα στο μέγεθος ενός μεγάλου αυτοκινήτου, οι τέσσερις αστροναύτες ανέφεραν ότι είδαν τουλάχιστον πέντε λάμψεις από προσκρούσεις μικρομετεωριτών στη σκοτεινή πλευρά, μια υπενθύμιση του πόσο επικίνδυνο είναι το σεληνιακό περιβάλλον. Ανέφεραν επίσης ότι, από κοντά, το φεγγάρι δεν έχει την ψυχρή γκρίζα όψη που γνωρίζουμε από τη Γη. «Οσο περισσότερο το κοιτάζω, τόσο πιο καφετί μου φαίνεται» ακούστηκε να λέει ένας αστροναύτης στη διάρκεια της συνεχούς ζωντανής μετάδοσης, την ώρα που οι επιστήμονες στο Διαστημικό Κέντρο Τζόνσον εξέταζαν τα γεωλογικά χαρακτηριστικά του τοπίου.
Το πέρασμα πίσω από τη Σελήνη ανέδειξε ωστόσο τους περιορισμούς των επικοινωνιών, καθώς η επαφή με τη Γη χάθηκε για περίπου 45 λεπτά λόγω απώλειας οπτικής επαφής. H NASA δεν έχει εκτοξεύσει σεληνιακούς δορυφόρους που θα λειτουργούν ως αναμεταδότες, σε αντίθεση με την Κίνα που ήδη διαθέτει δύο.
«Θα πρέπει να εφεύρω νέες λέξεις για αυτό που βλέπουμε από το παράθυρο»
«Είπα μια μικρή προσευχή αλλά μετά έπρεπε να συνεχίσω τη δουλειά» είπε αργότερα για το μπλακάουτ ο Αμερικανός Βίκτορ Γκλόβερ, ο πρώτος μη λευκός που ταξιδεύει στο φεγγάρι. Συνεπιβαίνοντές του ήταν η Κριστίνα Κοχ της NASA, η πρώτη γυναίκα στη Σελήνη, ο επίσης Αμερικανός Ριντ Ουάισμαν και ο Καναδός Τζέρεμι Χάνσεν, ο πρώτος μη Αμερικανός που φτάνει τόσο μακριά από τη Γη.
Μια από τις καλύτερες στιγμές της αποστολής ήταν μια ιδιαίτερη έκλειψη, όταν η Σελήνη πέρασε ανάμεσα στο «Orion» και τον Ηλιο. Με το φεγγάρι να φαίνεται πελώριο σε σχέση με την πανσέληνο που βλέπουμε από τη Γη, η έκλειψη διήρκεσε 54 λεπτά και επέτρεψε στο πλήρωμα να παρατηρήσει το αιθέριο ηλιακό στέμμα, τα εξωτερικά στρώματα της ηλιακής ατμόσφαιρας που απλώνονται στο Διάστημα. Οι παρατηρήσεις που συλλέχθηκαν, μη προσβάσιμες από επίγεια ή διαστημικά τηλεσκόπια, θα αξιοποιηθούν στη μελέτη της ηλιακής δραστηριότητας.
«Δεν υπάρχουν επίθετα για να περιγράψω αυτό που βλέπω» είπε για την έκλειψη ο Ουάισμαν, κυβερνήτης της αποστολής. «Θα πρέπει να εφεύρω νέες λέξεις για αυτό που βλέπουμε από το παράθυρο».
Η επιστροφή στη Γη
Οταν το σκάφος πήρε τελικά τον δρόμο της επιστροφής (ήταν προγραμματισμένο να πέσει με αλεξίπτωτο στον Ειρηνικό τα ξημερώματα του Σαββάτου), οι αστροναύτες δέχτηκαν κλήση από τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, συνεχίζοντας την παράδοση που ξεκίνησε ο Νίξον μετά την πρώτη προσσελήνωση το 1969. «Είστε όλοι σας σύγχρονοι πρωτοπόροι» είπε ο Τραμπ στο πλήρωμα. Η Κοχ είπε στον πρόεδρο ότι μια από τις πλέον αξέχαστες στιγμές της αποστολής ήταν όταν ξαναείδε τον πλανήτη Γη να ξεπροβάλλει πίσω από το φεγγάρι μετά το κοντινό πέρασμα. Οι αστροναύτες είχαν την ευκαιρία να φωτογραφίσουν τόσο την ανατολή όσο και τη δύση της Γης στη Σελήνη.
Το «Artemis II» ήταν μια επανάληψη του «Artemis I», μιας δοκιμαστικής πτήσης χωρίς πλήρωμα το 2022. Η επόμενη αποστολή θα είναι μια ρομποτική δοκιμή σύνδεσης του «Oriοn» με μια από τις δύο σεληνακάτους που αναπτύσσουν οι SpaceX και Blue Origin, οι διαστημικές εταιρείες του Ιλον Μασκ και του Τζεφ Μπέζος αντίστοιχα. Οι αστροναύτες θα μετεπιβιβαστούν από το «Orion» στη σεληνάκατο για το «Artemis IV», την πρώτη αποστολή προσσελήνωσης, η οποία προγραμματίζεται για το 2028 έπειτα από πολλές καθυστερήσεις.
Με τις επόμενες αποστολές η NASA θα ετοιμάζει το έδαφος για την κατασκευή σεληνιακής βάσης κόστους 20 δισ. δολαρίων έως το 2030. Η Κίνα σχεδιάζει να στείλει ανθρώπους στη Σελήνη το 2030 και να κατασκευάσει βάση σε συνεργασία με τη Ρωσία.
Φωτογραφίες από την επιστροφή του Artemis II
