Σε ένα επεισόδιο οξείας υπαρξιακής κρίσης, εν μέσω σφοδρής κακοκαιρίας, ο Κωνσταντίνος Κωνστάντιος κατελήφθη από τρόμο. Ο ήρωας του δανού φιλοσόφου Σέρεν Κίρκεγκορ στην «Επανάληψη» ένιωσε παντέρημος.
Αισθάνθηκε ότι τον πέταξαν στη ζωή μόνο και αβοήθητο, χωρίς «οδηγίες χρήσης» και αναζήτησε απεγνωσμένα βοήθεια. «Ποιος είναι ο υπεύθυνος εδώ; Θέλω να δω τον διευθυντή!» αναφώνησε δικαίως, αλλά ματαίως.
Την ίδια αγωνία βιώνει – όχι με την ίδια ένταση – όποιος νιώσει αβοήθητος και μόνος, όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά. Η πρώτη αντίδραση είναι να ψάξει να βρει τον υπεύθυνο. Για παράδειγμα, τoν προϊστάμενο μιας δημόσιας υπηρεσίας, ή ενός τραπεζικού καταστήματος (όσο ακόμη αυτά θα υπάρχουν).
Στην περίπτωση της Ευρώπης τα πράγματα περιπλέκονται. Ποιος θα σηκώσει το ακουστικό, εάν δεχθεί κλήση από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού; Το ερώτημα αυτό, ανεξάρτητα από το εάν το είπε, πώς το είπε και πότε το είπε ο Χένρι Κίσινγκερ, παραμένει αναπάντητο.
Ποιος είναι ο καθ’ ύλην αρμόδιος; Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής; Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου; Μήπως η ύπατη εκπρόσωπος της Ενωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής;
Η θεσμική αρχιτεκτονική της Ευρώπης δεν προβλέπει την εκλογή ενός προσώπου που θα εκπροσωπεί την Ενωση κατά τα πρότυπα ενός αρχηγού κράτους. Οι προτάσεις που διατυπώθηκαν κατά καιρούς, ακόμη και από τον Γιούργκεν Χάμπερμας, για απευθείας εκλογή προέδρου έπεσαν στο κενό.
Γι’ αυτό η λύση ερχόταν συνήθως από έναν «leader by default». Ως «πρόσωπα» τη Ευρώπης λειτούργησαν κατά καιρούς εμβληματικές προσωπικότητες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο.
Ο Ζακ Ντελόρ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1985 έως το 1995, είχε το όραμα να θέσει τα θεμέλια της σύγχρονης ΕΕ, της ενιαίας αγοράς και του ευρώ. Αρκετά χρόνια μετά, η προσωπικότητα που αναδείχθηκε μέσα από τη μεγάλη κρίση χρέους ήταν ο τότε επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι. Αυτός βγήκε μπροστά και πήρε πάνω του τη σωτηρία του ευρώ.
Εκτοτε, μια φυσιογνωμία ανάλογου βεληνεκούς αγνοείται. Πολλοί ηγέτες επιχείρησαν και επιχειρούν να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο, χωρίς επιτυχία. Εν μέσω μεγάλων αναταράξεων, και ενώ το κύρος της δέχεται ισχυρά πλήγματα, η Ευρώπη πορεύεται χωρίς τον ηγέτη εκείνον που θα μπορέσει να δώσει νέα πνοή και περιεχόμενο στο ευρωπαϊκό όραμα, να πάει την Ευρώπη ένα βήμα πιο μπροστά και να υψώσει το ανάστημά του απέναντι σε αυταρχικούς ηγέτες. Οσο η Ευρώπη παραμένει χωρίς πρόσωπο, θα παραμένει εγκλωβισμένη σε μια ατέρμονη υπαρξιακή κρίση.
