Το πιο ουσιαστικό και ίσως πιο αποκαλυπτικό μέρος του ρεπορτάζ μας δεν ήταν οι εικόνες της πόλης, αλλά οι συζητήσεις που είχαμε με μαθητές και μαθήτριες. Γιατί τελικά, αυτοί είναι που θα καθορίσουν το μέλλον της. Καθίσαμε μαζί τους, σε αυλές σχολείων, σε καφέ, σε παγκάκια στον παραλιακό δρόμο, και τους κάναμε μια απλή ερώτηση: «Πώς βλέπεις την πόλη σου;».

Οι απαντήσεις δεν ήταν ίδιες, αλλά είχαν έναν κοινό πυρήνα. «Μου αρέσει γιατί είναι ήρεμη, αλλά δεν έχει πολλές επιλογές». «Δεν υπάρχουν πολλές δραστηριότητες για νέους». «Σκέφτομαι να φύγω μετά το σχολείο».

Αρχικά, οι φράσεις αυτές μοιάζουν απλές. Oσο όμως συνεχίζαμε τη συζήτηση, άρχισαν να αποκτούν μεγαλύτερο βάθος.

Tα θετικά στοιχεία και το «αλλά»

Οι περισσότεροι μαθητές δεν εξέφρασαν απόρριψη για την πόλη τους. Αντίθετα, μιλούσαν με μια ήρεμη αγάπη. Τους αρέσει η θάλασσα, οι ρυθμοί ζωής, η ασφάλεια, το ότι «γνωρίζονται όλοι μεταξύ τους». Αυτά τα στοιχεία τα θεωρούν σημαντικά και θετικά. Και όμως, σχεδόν όλοι πρόσθεταν ένα «αλλά».Ενας μαθητής λέει: «Δεν είναι ότι δεν αγαπάμε την πόλη. Είναι ότι δεν ξέρουμε αν έχει μέλλον για εμάς».

Η φράση αυτή δεν ειπώθηκε με θυμό ή απογοήτευση, αλλά με μια ειλικρίνεια που μας έκανε να σταματήσουμε για λίγο τη συζήτηση. Ηταν σαν να συνοψίζει όλα όσα είχαμε ακούσει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Από εκεί και πέρα, η κουβέντα άλλαξε κατεύθυνση.

Ποδηλατάδα στην παραλία

Το μέλλον και οι νέοι

Ρωτήσαμε: «Τι σημαίνει “μέλλον” για σένα;». Οι απαντήσεις ήταν πιο συγκεκριμένες:

– «Να μπορώ να βρω δουλειά εδώ».

– «Να υπάρχουν επιλογές, όχι μόνο λίγα πράγματα».

– «Να έχει ζωή και δραστηριότητες, όχι μόνο καφέ».

Ενας άλλος μαθητής λέει χαρακτηριστικά: «Εδώ μεγαλώνεις ωραία, αλλά μετά πρέπει να φύγεις για να προχωρήσεις».

Η φράση αυτή αποτυπώνει μια πραγματικότητα που δεν αφορά μόνο την Ηγουμενίτσα, αλλά πολλές μικρότερες πόλεις. Ωστόσο, εδώ φαίνεται να γίνεται ιδιαίτερα αισθητή.

Παρατηρήσαμε επίσης ότι οι μαθητές δεν μιλούν με τον ίδιο τρόπο όλοι. Υπάρχουν διαφορές. Κάποιοι δηλώνουν πιο αποφασισμένοι να φύγουν, ενώ άλλοι θα ήθελαν να μείνουν – αν υπήρχαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις.

Μια μαθήτρια επισημαίνει: «Αν υπήρχαν περισσότερες ευκαιρίες, θα έμενα. Δεν θέλω απαραίτητα να φύγω». Αυτή η φράση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί δείχνει ότι το ζήτημα δεν είναι η απόρριψη της πόλης, αλλά η έλλειψη επιλογών. Οι μαθητές δεν απομακρύνονται επειδή δεν αγαπούν τον τόπο τους. Απομακρύνονται επειδή δεν βλέπουν προοπτική. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, προέκυψαν και συγκεκριμένες αναφορές: Ελλειψη χώρων για νέους, περιορισμένες δραστηριότητες, λίγες επαγγελματικές δυνατότητες, αίσθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει εύκολα».

Ενας μαθητής το εκφράζει με απλό τρόπο: «Τα ίδια πράγματα κάνουμε συνέχεια». Η φράση αυτή, όσο απλή κι αν είναι, δείχνει κάτι βαθύτερο: την ανάγκη για ανανέωση, για ερεθίσματα, για εξέλιξη.

Δραστηριότητες για παιδιά σε πεζόδρομο της πόλης

Οι αισιόδοξοι

Παράλληλα, υπήρξαν και πιο αισιόδοξες φωνές. Κάποιοι μαθητές βλέπουν την πόλη ως έναν χώρο με δυνατότητες: «Αν γίνουν κάποια πράγματα, μπορεί να αλλάξει πολύ». Αυτό δείχνει ότι η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Υπάρχει προβληματισμός, αλλά υπάρχει και ελπίδα. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι οι μαθητές έχουν άποψη.

Παρατηρούν, συγκρίνουν, σκέφτονται. Δεν είναι αδιάφοροι. Και ίσως αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο στοιχείο.

Γιατί μια πόλη μπορεί να αλλάξει μόνο όταν οι άνθρωποί της – και κυρίως οι νέοι – ενδιαφέρονται για αυτήν. Καθώς ολοκληρώναμε τις συζητήσεις μας, συνειδητοποιήσαμε ότι το ερώτημα δεν είναι απλώς αν οι νέοι θα φύγουν ή θα μείνουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι: Θα γίνει η πόλη ένας τόπος που θα θέλουν να επιστρέψουν;

Γιατί, όπως μας είπε ένας μαθητής λίγο πριν αποχαιρετιστούμε: «Ακόμα κι αν φύγουμε, δεν σημαίνει ότι δεν θέλουμε να γυρίσουμε. Το θέμα είναι αν θα υπάρχει λόγος».