Ζει και δημιουργεί στη Νότια Αφρική, αλλά η Ελλάδα παραμένει βαθιά χαραγμένη στο έργο και τη σκέψη του. Ο εικαστικός Γιάννης Γενεράλης ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο του, μιλώντας στο «Βήμα του Γιοχάνεσμπουργκ» για τη ζωγραφική, τις επιρροές του και τη σημασία της τέχνης σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Μέσα από την προσωπική του διαδρομή, αναδεικνύει τη δύναμη της δημιουργίας, τη σημασία της πολιτισμικής ταυτότητας και την ανάγκη για ουσιαστική έκφραση.
Τι σημαίνει για εσάς η ζωγραφική και τι σας ενέπνευσε να την ακολουθήσετε;
«Η ζωγραφική είχε πάντοτε βαθιά σημασία στη ζωή μου ήταν κάτι που ήρθε φυσικά από την παιδική μου ηλικία. Ως μικρό αγόρι, ήθελα να αντιγράφω ό,τι έβλεπα γύρω μου. Για μένα, το σχέδιο συμβόλιζε τη δύναμη της δημιουργίας, την ικανότητα να φέρνεις κάτι στη ζωή από το τίποτα. Αν και οι γονείς μου ήλπιζαν ότι θα γινόμουν δικηγόρος ή γιατρός, οι καλλιτεχνικές μου επιρροές ξεκίνησαν μέσα στο ίδιο μου το σπίτι. Η τέχνη ήταν ο τρόπος μου να κατανοώ και να διαμορφώνω τον κόσμο γύρω μου».
Πώς έχει επηρεάσει η ζωή στη Νότια Αφρική τα θέματα και τα χρώματα στα έργα σας;
«Πιστεύω ότι η ζωή, όπου κι αν ζούμε, αναπόφευκτα επηρεάζει ό,τι κάνουμε. Αν το δούμε ολιστικά, θα έλεγα ότι είναι όπως οι δάσκαλοι που επηρεάζουν τους μαθητές τους, διαμορφώνοντας τον τρόπο που βλέπουν και ερμηνεύουν τον κόσμο. Είμαστε Ελληνες της διασποράς, μέσα σε κάθε ελληνική καρδιά υπάρχουν δύο πατρίδες: η Ελλάδα και η Νότια Αφρική.
Μου αρέσει να δουλεύω με το φως, και αγαπώ τη διαφορά ανάμεσα στο φως της Ελλάδας και το φως της Νότιας Αφρικής, καθώς και το πώς οι εποχές επηρεάζουν την παλέτα μου.
Μια πολύ σημαντική στιγμή στη ζωή μου, που ακόμα και σήμερα έχει απήχηση στην τέχνη μου, ήταν η πρώτη μου επίσκεψη στην Ελλάδα το 1974, όταν ήμουν ακόμη στο δημοτικό, μια εποχή μεγάλων πολιτικών αλλαγών, όταν μόλις είχε πέσει η δικτατορία μετά την κυπριακή κρίση. Θυμάμαι ακόμα έντονα, να ακούω στο ραδιόφωνο ότι η Ελλάδα είχε ξανακερδίσει τη δημοκρατία της, μια συγκλονιστική στιγμή που με σημάδευσε για πάντα».
Εχει επηρεάσει η ελληνική σας ταυτότητα το καλλιτεχνικό σας έργο;
«Η ελληνική μου ταυτότητα είναι πηγή περηφάνιας και έμπνευσης που διαποτίζει καθετί που δημιουργώ. Το αίσθημα του πατριωτισμού και η αγάπη μου για τον Ελληνισμό αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καλλιτεχνικής μου φωνής».
Υπάρχουν συγκεκριμένα μηνύματα ή συναισθήματα που προσπαθείτε να εκφράσετε μέσα από την τέχνη σας;
«Πιστεύω ότι κάθε καλλιτέχνης έχει την υποχρέωση να εκφράζει κάτι ουσιαστικό μέσα από το έργο του, να δίνει τροφή για σκέψη και να ανοίγει διάλογο. Θα το εξηγήσω με μια ιστορία: την πρώτη φορά που επισκέφθηκα την Ισπανία, πήγα στο Μουσείο Ρέινα Σοφία και στάθηκα μπροστά στους πίνακες του Πικάσο και συγκεκριμένα μπροστά στην Γκουέρνικα. Βλέποντας αυτό το συγκλονιστικό έργο από κοντά συγκινήθηκα βαθύτατα.
Για μένα, η αληθινή τέχνη πηγάζει από την καρδιά. Οταν ζεις σύμφωνα με το αρχαίο ελληνικό ρητό “Γνώθι σαυτόν” και αποφεύγεις τον εγωκεντρισμό στο έργο σου, τότε αυτή η αυθεντικότητα γίνεται το πιο δυνατό μήνυμα που μπορείς να μεταδώσεις».
Ποιο από τα έργα σας θεωρείτε πιο σημαντικό και γιατί;
«Ειλικρινά, βρίσκω αυτή την ερώτηση δύσκολη να την απαντήσω. Κάθε καλλιτέχνης εξελίσσεται βήμα-βήμα, και κάθε έργο γίνεται το θεμέλιο για το επόμενο. Κάθε πίνακας έχει τη δική του ιστορία, τον δικό του αγώνα και, πράγματι, το δικό του συναίσθημα. Το να διαλέξω ένα ως το πιο σημαντικό θα ήταν σαν να διάλεγα το αγαπημένο μου παιδί».
Τι συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο που θέλει να ακολουθήσει τον δρόμο της τέχνης;
«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι ενήλικες πρέπει να θυμούνται πως ό,τι δημιουργούμε πρέπει να αφήνει ένα αποτύπωμα. Η τέχνη δεν είναι ποτέ εύκολη, εγώ ο ίδιος σπούδασα Πολιτικές Επιστήμες και Ψυχολογία πριν αφοσιωθώ πλήρως στην τέχνη. Η δημιουργικότητα, όμως, απαιτεί θάρρος και καινοτομία.
«Για μένα, το ταξίδι δεν ορίζεται από μια στιγμή, αλλά από κάθε επιτυχία και κάθε αποτυχία στην πορεία. Πάνω απ’ όλα, το να πιστεύεις στον εαυτό σου, ιδιαίτερα στις δύσκολες στιγμές, είναι υψίστης σημασίας».
Σε ένα εργαστήριο που είχα διοργανώσει, είπα στους συμμετέχοντες: “Σταματήστε να σκέφτεστε λογικά για δύο ώρες – σκεφτείτε δημιουργικά: Τι μπορώ να κάνω με το χρώμα;”. Η συμβουλή μου είναι απλή αλλά ουσιαστική: να αντιμετωπίζετε την τέχνη ως ένα πραγματικό επάγγελμα που χρειάζεται σκληρή δουλειά και αφοσίωση, αλλά να μη χάνετε ποτέ τη χαρά που σας τράβηξε σε αυτήν εξαρχής. Πολλά επαγγέλματα είναι δύσκολα, αλλά αυτό που μετρά περισσότερο είναι να μαθαίνεις κάτι καινούργιο κάθε μέρα».
Πείτε μας λίγα λόγια για την έκθεση Unity in Diversity.
«Η Unity in Diversity ξεκίνησε ως μια ιδέα στη σχολή ΣΑΧΕΤΙ και σύντομα προσέλκυσε το ενδιαφέρον οργανισμών στην Ελλάδα. Η έκθεση έχει ως στόχο να ενώσει διαφορετικές ιδέες και προοπτικές, αποδεικνύοντας ότι η διαφορετικότητα είναι δύναμη και όχι διαίρεση. Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο ότι σε μια χώρα με τις δικές της προκλήσεις, οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν να σέβονται τις ρίζες, τους πολιτισμούς και τους τρόπους ζωής των άλλων. Αυτή είναι η ουσία της έκθεσης, να δείξει δηλαδή ότι μέσα από τον σεβασμό και την κατανόηση, η ενότητα είναι πάντα εφικτή».
Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε στην αρχή της πορείας σας;
«Αν και οι γονείς μου ήταν μορφωμένοι και αγαπούσαν τα ελληνικά ιδεώδη, η πρώτη μου πρόκληση ήταν να τους πείσω ότι η τέχνη ήταν η πραγματική μου κλίση. Οταν έγινα οικονομικά ανεξάρτητος, άρχισαν να με στηρίζουν πλήρως.
Στην τέχνη αντιμετωπίζεις συνεχώς εμπόδια, δεν θα συνδεθούν όλοι με ό,τι δημιουργείς. Ομως κάθε καλλιτέχνης έχει τη δική του γλώσσα, που χτίζεται μέσα από τα υλικά που χρησιμοποιεί και τις εμπειρίες που κουβαλά. Για μένα, το ταξίδι δεν ορίζεται από μια στιγμή, αλλά από κάθε επιτυχία και κάθε αποτυχία στην πορεία. Πάνω απ’ όλα, το να πιστεύεις στον εαυτό σου, ιδιαίτερα στις δύσκολες στιγμές, είναι υψίστης σημασίας».
Τι μπορούμε να περιμένουμε από την επόμενή σας έκθεση;
«Αυτή τη στιγμή συνεργάζομαι με μια ελληνίδα καθηγήτρια σχεδίου από τη Νέα Υόρκη, τη Ροζίνα Βαβέτση, σε ένα πρότζεκτ για την Design Week Johannesburg. Το έργο στοχεύει να αγκαλιάσει τη διαφορετικότητα του Γιοχάνεσμπουργκ και να αναδείξει τη σημασία της ανοιχτής ανθρώπινης επικοινωνίας. Θα είναι μια γιορτή δημιουργικότητας, πολιτισμού και σύνδεσης, αναδεικνύοντας τις αξίες που συνεχίζουν να καθορίζουν το έργο μου. Παράλληλα, εργάζομαι πάνω σε μια καινούργια, προσωπική έκθεση, βασισμένη στην ιδέα του Hybrid-Vigour, μια έννοια που αναπτύσσω εδώ και κάποια χρόνια, που αφορά στην ανανέωση που δύναται να γεννηθεί από τη δύναμη του υβριδίου.
